Spoorlijn Nijkerk - Ede-Wageningen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Kippenlijn
Nijkerk - Ede-Wageningen
Spoorlijn Nijkerk - Ede-Wageningen op de kaart
Totale lengte29,6 km
Aangelegd doorDe Veluwe
Geopend
Nijkerk - Barneveld C.: 1 december 1903
Barneveld C. - Ede- Wageningen: 1 mei 1902
Gesloten
Nijkerk - Barneveld: 1937:
Barneveld - Ede-Wageningen: 7 september 1944
Heropend
Barneveld N. - Ede-Wageningen: 20 mei 1951
Geëlektrificeerd
Barneveld N. - Ede-Wageningen: 1951
Aantal sporen1
Baanvaksnelheid80 km/h
Treindienst door
NS (tot 2006)
Connexxion (sinds 2006)
Traject
dSTR lijn van Utrecht Centraal
dBHF 0,0 Nijkerk
BSicon .svgeABZglexdENDEeq havenspoor Nijkerk opgebroken
dxABZgl lijn naar Kampen
dexHST 3,1 Driedorp
dexHST 5,9 Appel
dexHST 8,0 Dusschoten
dexBHF 9,7 Voorthuizen
ABZq+rxKRZod lijn Amsterdam Centraal - Zutphen
STRexHSTd 12,1 Barneveld Kruispunt
HSTexSTRd 12,2 Barneveld Noord voorheen Barneveld-Voorthuizen
KRWlxKRWg+rd
dBHF 14,7 Barneveld Centrum voorheen Barneveld Dorp
dBHF 16,3 Barneveld Zuid
deHST 19,7 Meulunteren
BSicon .svgeABZg+lexdENDEeq Grind- en zanddelverij
dBHF 21,9 Lunteren
deHST 24,6 Doesburgerbuurt
deHST 26,7 Stompekamp
deHST 27,1 Ede Gemeentehuis
dBHF 27,7 Ede Centrum voorheen Ede Dorp
vSTR+r-STR lijn van Amsterdam Centraal
dexdENDEavÜST{{{4}}}
BSicon uexvSHI2r-.svg
uexvSHI2r- + evÜSTxr
BSicon vSTR-.svg
vSTR- +
tramlijn naar Wageningen opgebroken
exdSTRvBHFd 29,6 Ede-Wageningen
voorheen Ede SS
exdSHI2gldSHI2g+lxrdSHI2rd
exdKBSTevSTR-d ENKA
STRd lijn naar Elten

De Kippenlijn is de bijnaam van de spoorlijn die loopt tussen de aftakking van de spoorlijn Amersfoort - Apeldoorn bij Barneveld Noord, en Ede-Wageningen, of in relatie tot treindiensten: de lijn Amersfoort - Ede-Wageningen.

De lijn vanaf de aftakking is het restant van de voormalige lokaalspoorweg tussen Nijkerk-haven via Nijkerk naar Ede. In 1951 is de spoorlijn geëlektrificeerd.

De bijnaam dankt de spoorlijn aan het centrum voor de pluimveeteelt Barneveld, vanwaar kippen en eieren vroeger per spoor verladen werden. De lengte van de geheel enkelsporige spoorlijn is ongeveer 17 km, een afstand waar de trein ruim 20 minuten over doet. De meeste emplacementen langs de enkelsporige lijn zijn inmiddels verleden tijd en alleen bij de stations Barneveld Centrum en Lunteren kunnen de treinen elkaar kruisen.

Geschiedenis[bewerken]

De lijn ter hoogte van het Landgoed Kernhem

Al lange tijd bestonden er plannen voor de aanleg van een spoorlijn tussen Nijkerk en Ede. De lokale bestuurders, met name in Nijkerk en Ede, zagen echter niets in een spoorlijn. Na twintig jaar gingen de gemeentes overstag. De gemeente Ede zegde geld toe aan de nieuw opgerichte N.V. Spoorwegmaatschappij De Veluwe. Als tegenprestatie stelde de gemeente dat de spoorlijn om het dorp aangelegd diende te worden. Verder eiste de gemeente dat de zondagsrust geëerbiedigd zou worden.

In 1901 werd de spoorlijn aangenomen en op 1 mei 1902 kon de verbinding worden geopend. De lijn werd geëxploiteerd door de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij. De nieuwe spoorlijn kruiste ten noorden van Barneveld de spoorlijn Amsterdam - Zutphen ongelijkvloers. Bij het station Barneveld-Voorthuizen aan de Oosterspoorweg werd daarom de halte Barneveld Kruispunt geopend, waardoor reizigers tussen beide spoorlijnen konden overstappen.

In 1937 werd de verbinding tussen Barneveld en Nijkerk opgeheven. De spoorlijn Barneveld - Ede-Wageningen werd met een nieuwe verbindingsboog aangesloten op de Oosterspoorweg. Aan deze boog werd de nieuwe halte Barneveld-Voorthuizen geopend ter vervanging van de halte Barneveld Kruispunt en het station Barneveld-Voorthuizen aan de Oosterspoorweg. De treinen reden in het vervolg tussen Ede en Amersfoort. Op 7 september 1944 werd de spoorlijn als gevolg van materieelgebrek gesloten. Enkele jaren later werd de spoorlijn echter geëlektrificeerd en op 20 mei 1951 opnieuw in gebruik genomen.

Eind jaren 80 stond de Kippenlijn in het Rail 21-plan van de NS. Het was de bedoeling dat het gehele traject dubbelsporig zou worden, zodat twee tot vier keer per uur tussen Amersfoort en Ede-Wageningen gereden kon worden. In Ede-Wageningen zou vervolgens een goede overstapmogelijkheid op de InterRegiotrein richting Arnhem worden gerealiseerd. Maar het plan werd, net als de meeste plannen, nooit uitgevoerd. Het werd geschrapt in het kader van het opdelen van de N.V. Nederlandse Spoorwegen in de periode tussen 1994 en 2000.

Verbeteringen aan het traject: de Valleilijn[bewerken]

Sinds 10 december 2006 wordt het traject van de Kippenlijn gebruikt voor de Valleilijn, de HOV-verbinding tussen Amersfoort, Ede en Wageningen. Het deel tussen Ede en Wageningen wordt hierbij met busvervoer uitgevoerd. De Valleilijn is een project van de provincie Gelderland, de treinen worden geëxploiteerd door Connexxion.

De spoorlijn tussen Amersfoort en Ede-Wageningen wordt om deze reden alsnog verbeterd. Zo is in april 2006 het transferium bij station Barneveld Noord geopend. In Hoevelaken werd een nieuw station gebouwd, dat in 2013 geopend werd. Sinds 2 februari 2015 stoppen de treinen van de Valleilijn ook op station Barneveld Zuid. Op maandag tot en met zaterdag overdag 4 keer per uur naar Amersfoort (’s avonds en op zondag 2 keer per uur) en altijd 2 keer per uur naar Ede-Wageningen.

Sinds 2009 zijn er concrete plannen om het spoor tussen Barneveld Aansluiting en station Barneveld Centrum dubbelsporig te maken. Hiervoor is een bedrag van 10,5 miljoen euro vrijgemaakt.

Ook wordt er al regelmatig geopperd om bij station Ede Centrum dubbelspoor aan te leggen, om een kwartiersdienst over de gehele Valleilijn mogelijk te maken. Concrete plannen hiervoor zijn er echter nog nooit geweest.

In augustus 2011 heeft minister Melanie Schultz van Haegen van Infrastructuur en Milieu besloten om de mogelijke kwartiersdienst op de Valleilijn te schrappen. De minister vindt dat de kosten voor het aantal reizigers te hoog zijn (120 miljoen, waarvan 90 miljoen voor maatregelen tegen geluidsoverlast en voor de veiligheid). Daarnaast kleven er praktische bezwaren aan de plannen blijkt uit een quick scan van het ministerie. Mede daarom wil de minister geen vervolgonderzoek instellen en is de kwartiersdienst (voorlopig) van de baan.[1]

Op 12 september 2011 werd begonnen met het plaatsen van kaartlezers voor de OV-chipkaart.[2]

Stations en gebouwen[bewerken]

Oud en nieuw op en langs de Kippenlijn: PROTOS 5034, op 16 december 2007 onderweg van Amersfoort naar Ede-Wageningen, bij het monumentale station Ede Centrum

In Nijkerk werd gebruikgemaakt van het NCS station aan de Centraalspoorweg. Dit gebouw werd in 1903 uitgebreid met twee vleugels. De stations Voorthuizen, Lunteren en Ede Dorp kregen een stationsgebouw van hetzelfde ontwerp. Een hoog gebouw met een iets naar voren staand middendeel, met een goederenloods aan de linkervleugel. Station Barneveld Dorp kreeg een eenvoudig stationsgebouw dat binnen enkele jaren werd uitgebreid met twee verschillende vleugels, een verdieping en een torentje. De overstaphalte Barneveld Kruispunt kreeg slechts een eenvoudig wachthokje.

In 1937 werd het station Voorhuizen tegelijkertijd met het traject Nijkerk - Barneveld gesloten. Het stationsgebouw is hierbij bewaard gebleven. De abri van de eveneens gesloten halte Barneveld Kruispunt werd dat jaar verplaatst naar de nieuwe halte Barneveld-Voorthuizen. Het wachthokje heeft hier nog tot 1980 gestaan.

Bij de heropening van de spoorlijn in 1951 werd het station Ede Dorp vernoemd naar Ede Centrum. In 1978 werd het stationsgebouw van Barneveld Dorp gesloopt om plaats te maken voor een eenvoudig stationsgebouw van het Standaardtype Beilen. Drie jaar later werd de naam van het stationsgebouw gewijzigd in Barneveld Centrum. De twee andere stationsgebouwen langs de spoorlijn zijn bewaard gebleven. Station Barneveld Noord kreeg in 2013 een stationsgebouw van zwarte zeecontainers.[3]

Treindienst[bewerken]

PROTOS 5034, op 3 mei 2008 onderweg van Amersfoort naar Ede-Wageningen tijdens een stop in Lunteren
Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
31300 Stoptrein (Connexxion) AmersfoortBarneveld CentrumEde-Wageningen Onderdeel van de Valleilijn.
31400 Stoptrein (Connexxion) AmersfoortBarneveld CentrumBarneveld Zuid Onderdeel van de Valleilijn.

Beide diensten zijn twee keer per uur en wisselen elkaar af, waardoor er vier keer per uur tussen Amersfoort en Barneveld-Zuid kan worden gereisd.[4]

Behalve voor de regionale treindiensten van de Valleilijn wordt het traject ook gebruikt bij omleidingen, bij stremmingen tussen Ede-Wageningen en Utrecht Centraal.

Geschiedenis[bewerken]

Over de oorspronkelijke Kippenlijn vindt, net als op de meeste lokaallijnen maar weinig treinverkeer plaats. Na de aansluiting op de Oosterspoorweg in 1937 gingen over het resterende deel van het traject rechtstreekse treinen van Amersfoort naar Arnhem rijden. Een deel van de treinen reed zelfs door naar Doetinchem. Met het ingaan van de Tweede Wereldoorlog werd de rechtstreekse treindienst opgeheven. In 1944 werd vervolgens de gehele treindienst op de Kippenlijn beëindigd.

In 1951 werd het traject opnieuw in gebruik genomen. Voortaan reed elk uur een trein tussen Amersfoort en Ede-Wageningen. Tijdens de spits reden enkele treinen door naar Arnhem enerzijds en Utrecht anderzijds. Met het ingaan van de nieuwe consequente dienstregeling bij Spoorslag '70 werd nog altijd in een uurdienst gereden. De treinen reden echter niet meer van en naar Utrecht. De spitsslagen naar Arnhem bleven wel bestaan. Ook reden tijdens de spits enkele extra treinen op de Kippenlijn.

In de loop van de jaren 90 werd het aantal doorgaande treinen naar Arnhem ingekrompen tot een enkele trein per dag. In de zomer van 1998 werd de laatste doorgaande trein Amersfoort - Arnhem opgeheven. Vanaf dat moment reed de treindienst aan de andere zijde echter vanuit Utrecht. Hierdoor kon de stoptreindienst tussen Utrecht en Zwolle versneld worden.

In december 2006 werd de treindienst weer opgeknipt en nam Connexion de treindienst tussen Amersfoort en Ede-Wageningen over. De maatschappij laat elk half uur een trein tussen beide plaatsen rijden. Daarnaast reed aanvankelijk ook elk half uur een trein tussen Amersfoort en Barneveld Noord, waarmee het gebruik van het aldaar gelegen transferium werd bevorderd. Sinds 2008 is deze treindienst doorgetrokken naar Barneveld Centrum en sinds 2 februari 2015 is de treindienst doorgetrokken naar Barneveld Zuid.

Materieelinzet[bewerken]

In 1937 werd het traject ingekort en werd de treindienst uitgevoerd met de nieuwe gestroomlijnde motorrijtuigen van de serie omBC 2901-2908. Vanwege brandstofschaarste keerde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog de stoomtractie terug op het traject. Na de elektrificatie van het traject in 1951 werd in eerste instantie het oude Blokkendoosmaterieel ingezet. Enkele jaren later werd de treindienst overgenomen door het Materieel '36. Begin jaren 60 werd het reizigersvervoer overgenomen door het Materieel '46. Ruim tien jaar later namen de Plan V treinstellen de treindienst over.

De Plan V treinstellen reden ook na de overname van de exploitatie door Connexxion nog op het traject. De maatschappij huurde hiervoor vijf treinstellen van de NS en voorzag deze van speciale blauwe Valleilijn-stickers. Eind 2007 werden de treindiensten geleidelijk overgenomen door de vijf PROTOS treinstellen van Connexxion. Door het verlengen van de dienst Amersfoort – Barneveld Noord naar Barneveld Centrum eind 2008 was een extra treinstel nodig; hiervoor is weer een Plan V gehuurd. Dit treinstel is in 2013 vervangen door een Stadler GTW die intussen in handen van de Arriva Vechtdallijnen is en eind dit jaar word vervangen door 2 nieuwe Stadler FLIRT-3 treinstellen.

Het laatste stuk van de lijn tussen Nijkerk en Nijkerk-Haven is nu een fietspad geworden, maar draagt nog altijd de naam van de vroegere lijn.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]