Spoorzone (Tilburg)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een van de gebouwen in de Spoorzone

De Spoorzone is een gebied met monumentale industriële gebouwen in Tilburg dat sinds 2011 grootschalig stedenbouwkundig herontwikkeld wordt. Het terrein van ongeveer een kilometer lang is gelegen bij Station Tilburg.

Van 1868 tot 2011 was hier Hoofdwerkplaats Tilburg van de Nederlandse Spoorwegen gevestigd. Het gebied was toen nagenoeg afgesloten voor buitenstaanders en had in Tilburg de bijnaam Verboden stad. In 2011 werd de werkplaats opgeheven en sindsdien wordt het gebied ontwikkeld tot een stedelijk gebied waarin woningen, kantoren, horeca, uitgaansmogelijkheden en een nieuwe bibliotheek zijn gepland. Een klein gedeelte van NS is verhuisd naar Berkel-Enschot onder de naam Nedtrain Componenten Bedrijf (NCB). Het overige is verdeeld over Nederland, voornamelijk Haarlem.

Gebied[bewerken]

De Spoorzone is het gebied dat ligt binnen de Spoorlaan en Hart van Brabantlaan aan de zuidkant, de Sint Ceciliastraat aan de westkant, de nieuwe Burgemeester Broxlaan aan de noordkant en het NS-plein aan de oostkant. Net voorbij de Sint Ceciliastraat wordt een nieuw stadspark gerealiseerd, dat ook nog tot de Spoorzone gerekend wordt. In het midden van het gebied ligt het centrale treinstation van Tilburg.

Om de Spoorzone goed bereikbaar te maken, is de Burgemeester Broxlaan aangelegd, die de noordzijde ontsluit. De spoorweg ligt bovengronds recht door de stad. Over de lengte van ongeveer een kilometer zijn slechts twee spoorviaducten aanwezig. Om aan de wens tegemoet te komen om de Spoorzone beter bereikbaar te maken, is een onderdoorgang gerealiseerd bij het treinstation. Iets verderop richting het oosten ter hoogte van de Willem II-straat is ook een voetgangers- en fietserstunnel gebouwd. Deze route leidt de gebruiker onder meer dwars door enkele oude NS-gebouwen.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie voor het hoofdartikel over dit onderwerp Hoofdwerkplaats Tilburg

De Werkplaatsen van de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen werd in 1868 opgericht door de Staatsspoorwegen. Dit was een gevolg van de opening van de spoorlijn Breda-Tilburg in 1863. In de jaren die daarop volgden werd Tilburg ook verbonden met Eindhoven, Venlo en Turnhout in België. Dit in combinatie met een groot open terrein ten noorden van het station deden de Staatsspoorwegen besluiten zich naast Zwolle, ook te vestigen in Tilburg.

In 1868 begonnen de werkzaamheden. Het ging hier vooral om herstel van spoorwegmaterieel zoals locomotieven, rijtuigen en wagons. De omvang van het terrein groeide doordat er nieuwe gebouwen werden gebouwd voor het gieten van ijzer, houtbewerking en dergelijke. Rond 1900 werkten er 1000 mensen en er werden inmiddels ook nieuwe locomotieven vervaardigd. Op het hoogtepunt in de jaren 20 van de 20e eeuw werkten er 1400 mensen op de werkplaats. In de jaren die daarop volgden verplaatsen sommige werkzaamheden zich naar buiten de stad; het herstel van locomotieven bleef de hoofdtaak. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de werkplaats gebruikt door de nazi’s. Toen de bevrijding naderde, werd door hen een deel van de werkplaats vernietigd. Door de grote technologische vooruitgang na de Tweede Wereldoorlog verlieten steeds meer werkzaamheden de werkplaats. Vanaf 1955 waren er geen stoomlocomotieven meer te vinden. Vanaf toen veranderde ook de naam naar Hoofdwerkplaats Tilburg.

De inkrimping van de werkplaats bleef zich voortzetten. In 2009 werkten er nog 250 mensen waarna Nedtrain besloot de volledige werkplaats te sluiten. Midden 2011 waren alle werkzaamheden uit het gebied verdwenen. Een deel van de werkzaamheden wordt nog op bedrijventerrein Loven aan de rand van de stad uitgevoerd. Het terrein werd gekocht door de Gemeente Tilburg, die besloot de Spoorzone te gaan herontwikkelen.

Na de sluiting[bewerken]

  • In 2014 stortte tijdens bouwwerkzaamheden een deel van het verhoogde perron van het station naar beneden. Er waren geen passagiers aanwezig. Eén bouwvakker raakte gewond bij het incident.
  • In 2017 werd Koningsdag in Tilburg gevierd. De Spoorzone speelde hierin een prominente rol. Met de Koninklijke Trein arriveerde de koninklijke familie op Station Tilburg. Hier werden zij opgewacht door burgemeester Peter Noordanus en commissaris van de koning Wim van de Donk. Zij werden bij aankomst toegezongen door een koor bestaande uit honderden Tilburgers en liepen vervolgens een route door de oude gebouwen heen, waar zij een veelvoud aan culturele en muzikale optredens zagen.

Deelgebieden[bewerken]

Station Tilburg[bewerken]

NS station Tilburg, met fietsenstalling, 1 april 2017

Centraal in de Spoorzone ligt Station Tilburg. Het huidige gebouw werd in 1965 geopend. Het stationsgebouw was ernstig verouderd; er waren geen liften en het had te weinig ruimte voor de vele duizenden mensen die er dagelijks gebruik van maakten. Vanaf 2013 werd begonnen met een een grootschalige verbouwing. Het station werd vernieuwd, vergroot en gemoderniseerd. In oktober 2014 werd voor reizigers en andere voetgangers een tunnel onder de sporen geplaatst. Tegelijkertijd kwam er een fietsers- en voetgangerstunnel in het verlengde van de Willem II-straat. In december 2015 werd de nieuwe stationshal geopend. In het voorjaar van 2016 is het Burgemeester Stekelenburgplein geopend. Dit is een nieuw plein dat aan de noordzijde van het station.

Naar verwachting zal in de loop van 2020 het volledige station gereed zijn. Alle winkels krijgen een andere plaats en het busstation en de fietsenstallingen zullen vernieuwd worden.

Clarissenhof[bewerken]

Aan het westelijke uiteinde van de Burgemeester Broxlaan wordt de nieuwe woonwijk Clarissenhof gebouwd. De wijk is vernoemd naar het Clarissenklooster, dat hier op een steenworp afstand vandaan ligt. De eerste fase van Clarissenhof omvat meerdere woongebouwen van 7 verdiepingen hoog en ook een aantal grondgebonden woningen. In 2018 werd de bouw hiervan afgerond, na vele vertragingen in de bouw, onder andere vanwege protest tegen bomenkap. De tweede fase van Clarissenhof omvat twee woongebouwen met een hoogte van ruim 40 meter en bijna 60 meter waaraan in 2019-2020 begonnen zal worden. Tussen Clarissenhof en de Burgemeester Broxlaan ligt het oudste gebouw van de Spoorzone: de Houtloods uit 1867. Het is recentelijk gerenoveerd tot een restaurant met dezelfde naam.

Theresiazone[bewerken]

Ten oosten van Clarissenhof ligt aan de Burgemeester Broxlaan de Theresiazone. Dit nu nog braakliggende terrein biedt ruimte voor particulieren om een eigen woning te bouwen. Midden in de Theresiazone ligt het historische Ketelhuis, dat het centrale verwarmingshuis was voor de NS-werkplaats.

Polygonale Loods[bewerken]

De Polygonale loods in de Spoorzone van Tilburg in 2017

Aan de noordzijde ligt net achter het treinstation de Polygonale Loods. In deze loods, waar glas een prominente rol speelt, werden vroeger treinen gerepareerd. Middels een nog steeds werkende draaischijf die voor de loods ligt, konden de treinstellen op de juiste plaats de loods binnengereden worden. In 2016 is de verbouwing en restauratie van de Polygonale Loods van start gegaan. Er is nu een cafe-restaurant genaamd EVE gevestigd.

Zwijsenterrein[bewerken]

Het Zwijsenterrein met rechts het UWV-kantoor

Naast de Polygonale Loods richting het westen ligt het Zwijsenterrein. Dit terrein ligt nog grotendeels braak. In de toekomst zijn hier kantoren gepland. Op de westelijke hoek van het terrein is enkele jaren geleden het nieuwe kantoorgebouw van het UWV en de gemeente Tilburg gebouwd. Voor de rest moet het terrein nog gevuld worden.

Tilburg Talent Square[bewerken]

Studentencomplex Tilburg Talent Square

Enkele jaren geleden is de bouw van Tilburg Talent Square aan de Hart van Brabantlaan voltooid. Dit gebouwencomplex bevat woningen voor (internationale) studenten en expats. Er is onder meer een wasserette en café in het gebouw. Ook zijn er kantoren gevestigd. Op het hoogste punt heeft het complex 14 verdiepingen. Net achter Tilburg Talent Square is recentelijk ook appartementencomplex Twee!, bestaande uit twee woontorens verrezen.

Met de komst van deze hoogbouw is hier een gebiedje ontstaan met een relatief grootstedelijke uitstraling. TTS en Twee! hebben elk een hoogte van ruim 40 meter. Aan de overkant van de straat staan twee kantoorgebouwen met een hoogte tot 50 meter en iets verderop staat de VGZ-kantoortoren van ruim 50 meter en woontoren StadsHeer met een hoogte van 101 meter.

Spoorpark[bewerken]

Richting het westen ligt aan de Hart van Brabantlaan het Van Gend & Loosterrein. Op dit veld met een oppervlakte van zo'n 9 hectare, stonden vroeger industriële gebouwen. Vnaf 2017 wordt het terrein omgebouwd tot een groot openbaar stadspark met de naam Spoorpark Tilburg. Hier zal onder andere een uitkijktoren, een scoutinggebouw, een urban sportsgebied, de stadscamping en water in terugkeren. Aan de oostrand ligt een basketbalveldje en het kantoor van de regionale Omroep Tilburg.

Locomotiefhal[bewerken]

De grootste blikvanger van de Tilburgse Spoorzone is de Locomotiefhal. Deze immense glazen hal heeft een oppervlakte van 6500 m². De loods wordt momenteel gerenoveerd tot de nieuwe centrale bibliotheek van de stad. Ook vestigen verschillende creatieve instellingen zich er. De Glazen Zaal, een bouwwerk dat voorheen in de Beurs van Berlage stond, krijgt ook een plaats in de hal.

Naast de Locomotiefhal komt aan het Burgemeester Stekelenburgplein een woontoren van ongeveer 50 meter te staan, evenals een kantoorgebouw. Deze heeft de voorlopige naam 'Tilburg Trade Center'.

Smederij en Koepelhal[bewerken]

Tussen de Locomotiefhal en het NS-plein is het meeste cultureel erfgoed bewaard gebleven. De oude fabriekshallen van de NS worden gerestaureerd en door nieuwe bedrijven in gebruik genomen. Op het moment hebben onder meer een theater, een skatebaan (Ladybird), een nachtclub en 'cultuurfabriek' Hall of Fame zich er gevestigd. Het opvallendste bouwwerk van dit deel van de Spoorzone is wellicht de Koepelhal. Deze hal met koepelvormig dak wordt gebruikt voor concerten, festivals en beurzen.

Evenementen[bewerken]

  • Tilburg Ten Miles. Dit internationale hardloopevenement vindt jaarlijks plaats in het centrum van Tilburg. De Spoorzone is begin- en eindpunt van de wedstrijd.
  • De Tilburgse kermis is doorgetrokken tot aan de Spoorzone, met name de Burgemeester Broxlaan. Tijdens de kermis worden meerdere culturele evenementen in het gebied georganiseerd.
  • Festivals kiezen soms voor de Spoorzone als locatie. Het voormalige Festival Mundial werd hier enkele malen gevierd, voor het laatst in 2018. Hiphopfestival WOO HAH! begon hier in 2014, in 2018 koos men voor een groter terrein in Hilvarenbeek.

Fotoimpressie[bewerken]