Statenkwartier (Maastricht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Statenkwartier
Buurt van Maastricht
Map - NL - Maastricht - Wijk 00 Centrum - Buurt 03 Statenkwartier.svg
Kerngegevens
Gemeente Maastricht
Wijk Centrum
Coördinaten 50°51'18"NB, 5°41'30"OL
Oppervlakte 42 ha.  
Inwoners (2017) 3.575[1]
Overig
Postcode(s) 6211
Buurtnummer 09350003

Het Statenkwartier is een buurt ('kwartier') in het centrum van de Nederlandse stad Maastricht. Het is een van de 44 buurten binnen de gemeente Maastricht en tevens een van de zeven centrumbuurten. Het Statenkwartier werd pas in de 14e eeuw aan de bestaande stad toegevoegd. Het gebied was lange tijd relatief dun bevolkt en er vestigden zich veel kloosters. Tegenwoordig is het een levendig woongebied met een veelheid aan culturele activiteiten. De buurt is onderdeel van het rijksbeschermd gezicht Maastricht en telt circa 140 rijksmonumenten.

Geografische ligging[bewerken]

Grote Gracht - hoek Capucijnenstraat
Capucijnengang: verbouwde kapel met wooneenheden

Het Statenkwartier ligt in het noordwesten van het Maastrichtse stadscentrum en wordt begrensd door de buurten Binnenstad en Kommelkwartier in het zuiden, het Boschstraatkwartier in het oosten en het Frontenkwartier in het noordwesten. De belangrijkste begrenzende straten zijn de Grote Gracht (met in haar verlengde de Brusselsestraat), de Statensingel en de Boschstraat.[2]

De buurt bestaat grofweg uit vier delen:

  • het voormalige Sphinxterrein ten noorden van de lijn Maagdendries-Achter de Barakken, tegenwoordig Sphinxkwartier genoemd, waarvan de herontwikkeling in 2009 is gestart;
  • het woongebied tussen Boschstraat en Bogaardenstraat, ook wel aangeduid als Boschstraat-West;
  • het gebied tussen Bogaardenstraat en Capucijnenstraat, waarvan het noordelijk deel herontwikkeld wordt tot woongebied (Plan Lindenkruis);
  • het grote gebied tussen Capucijnenstraat, Brusselsestraat en Statensingel, met daarin centraal het kloostercomplex de Beyart.

Geschiedenis en naamgeving[bewerken]

De namen Statenkwartier en Statensingel zijn ontleend aan de naam van een nabijgelegen straat. Toen in de tweede helft van de 19e eeuw op de voormalige vestingwerken singels werden aangelegd, kregen die de namen van vroegere machthebbers: Prins Bisschopsingel, Hertogsingel, Fransensingel en Statensingel. Die laatste was genoemd naar de Staten-Generaal der Verenigde Nederlanden, die van 1632-1794 samen met het Prinsbisdom Luik het gezag uitoefende in het tweeherige Maastricht..

Het gebied van het huidige Statenkwartier ging pas in de Late Middeleeuwen deel uitmaken van de stad Maastricht. In de tweede helft van de 14e eeuw werden de huizen, die toen langs de belangrijkste uitvalswegen stonden (Sint Pieterstraat, Tongersestraat, Brusselsestraat en Boschstraat), door de bouw van de tweede middeleeuwse omwalling bij de stad gevoegd. Een groot deel van het tussenliggend gebied bleef toen nog onbebouwd, zoals te zien is op de maquette van Maastricht. Enkele kloosters (onder andere de Beyart, de kapucijnen en de penitenten) bezaten hier uitgestrekte moestuinen en boomgaarden.

In de 19e eeuw ontwikkelde zich het noordelijk deel van de buurt tot wat wellicht de bakermat van de industriële revolutie in Nederland genoemd kan worden. Daar bouwde Petrus Regout vanaf 1830 in snel tempo een groot industrieel complex op, met onder andere een glas- en kristalfabriek, een aardewerkfabriek, een meniefabriek, een potasfabriek, een spijkerfabriek en een geweerfabriek (zie Koninklijke Sphinx).

Voorzieningen[bewerken]

Kenmerkend voor de buurt is de relatief eenzijdige bevolkingssamenstelling. Er wonen veel studenten, alleenstaanden, ouderen en gehandicapten, en gezinnen met kinderen zijn er weinig te vinden. Niettemin beschikt de buurt over goede onderwijsvoorzieningen. Zo is er een rooms-katholieke basisschool (de Sint-Aloysiusschool) en een Montessori-basisschool. Ook zijn er een aantal faculteiten van de Universiteit Maastricht gevestigd.

In het Statenkwartier zijn enkele culturele voorzieningen gevestigd, zoals het muziekpodium Intro in situ, het centrum voor kunstzinnige vorming Kumulus en het centrum voor hedendaagse kunst Marres. In de kloosterkapel van de Zusters Ursulinen aan de Grote Gracht is een klein museum gevestigd, dat door mensen met een verstandelijke beperking wordt gerund ("Sjoen Mestreech"). Sinds 2018 heeft hier tevens de collectie "Afrika Anders" van het Missiehuis Cadier en Keer onderdak gevonden. De oude brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat functioneert als 'broedplaats' voor kunstenaars. Het Citycentrum (met onder andere een rechtswinkel) en het COC liggen centraal in de buurt. Verder zijn er de sociëteiten van de studentenverenigingen Circumflex en Lux ad Mosam.

De voornaamste winkelstraten van het Statenkwartier zijn de Boschstraat, de Grote Gracht en de Brusselsestraat, die als zogenaamde 'aanloopstraten' van het kernwinkelcentrum te boek staan, maar tevens al jaren kampen met leegstand. Voor sommige basisvoorzieningen zijn de bewoners aangewezen op de Binnenstad en het winkelcentrum Brusselsepoort.

Architectuur en stedenbouw[bewerken]

In het Statenkwartier bevinden zich een groot aantal rijksmonumenten en andere bezienswaardigheden.

Religieus erfgoed[bewerken]

In het zuidelijk deel van de wijk overheersen de kloosters en de aan kloosters gerelateerde scholencomplexen. Voorbeelden van monumentale religieuze gebouwen:

Onderwijsgebouwen[bewerken]

In de omgeving van de Grote Gracht zijn enkele monumentale scholen te vinden. Ook een tweetal hôtels particuliers aan deze straat hebben thans een onderwijsfunctie.

Andere monumenten zijn het 17e-eeuwse Misericordehuisje en het Hofje van de Twaalf Apostelen. Verder zijn met name aan de Boschstraat, de Bogaardenstraat, de Grote Gracht en de Brusselsestraat talloze monumentale herenhuizen te bewonderen.

Industrieel erfgoed, moderne architectuur[bewerken]

In het noordelijk deel van de wijk overheerst het industriële erfgoed. Op het terrein van de Sphinxfabrieken staan voorbeelden van de ontwikkeling van fabrieksgebouwen uit verschillende perioden. Zo staat de voormalige fabriekspoort uit 1865 er nog, een drietal fabriekshallen uit 1875 (de zogenaamde Moulières) en het in drie fasen gebouwde Eiffelgebouw uit 1929-1941.

De Sint-Lidwinakliniek van Alphons Boosten op het Beyart-terrein is een voorbeeld van het Nieuwe Bouwen. De voormalige brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat is een functionalistisch gebouw uit de jaren 1950. Op het gebied van de hedendaagse architectuur kunnen genoemd worden het woningcomplex aan het Charles Voscour van de Belgische architect Charles Vandenhove, het Miséricordeplein van Harry Gulikers en het 'V-House' van Wiel Arets in de Batterijstraat.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]