Statenkwartier (Maastricht)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Statenkwartier (Maastricht)
Wijk van Maastricht
Map NL Maastricht - Statenkwartier.PNG
Kerngegevens
Gemeente Maastricht
Coördinaten 50°51'18"NB, 5°41'30"OL
Oppervlakte 41 ha.  
Inwoners 2.755
Grote Gracht - hoek Capucijnenstraat
Capucijnengang: verbouwde kapel met wooneenheden

Het Statenkwartier is een wijk in het stadsdeel Centrum in de gemeente Maastricht, in de Nederlandse provincie Limburg.

Geografische ligging[bewerken]

Het Statenkwartier ligt in het noordwesten van het Maastrichtse stadscentrum en wordt begrensd door de wijken Binnenstad en Kommelkwartier in het zuiden, het Boschstraatkwartier in het oosten en het Frontenkwartier in het noordwesten. De belangrijkste begrenzende straten zijn de Grote Gracht (met in haar verlengde de Brusselsestraat), de Statensingel en de Boschstraat.

De wijk bestaat grofweg uit vier delen:

  • het voormalige Sphinxterrein ten noorden van de lijn Maagdendries-Achter de Barakken, tegenwoordig Sphinxkwartier genoemd, waarvan de herontwikkeling in 2009 is gestart;
  • het woongebied tussen Boschstraat en Bogaardenstraat, ook wel aangeduid als Boschstraat-West;
  • het gebied tussen Bogaardenstraat en Capucijnenstraat, waarvan het noordelijk deel momenteel herontwikkeld wordt tot woongebied (Lindenkruis-Nutsbedrijven);
  • het grote gebied tussen Capucijnenstraat, Brusselsestraat en Statensingel, met daarin centraal het kloostercomplex de Beyart.

Geschiedenis en naamgeving[bewerken]

De namen Statenkwartier en Statensingel zijn ontleend aan de naam van een nabijgelegen straat. Toen in de tweede helft van de 19e eeuw op de voormalige vestingwerken singels werden aangelegd, kregen die de namen van vroegere machthebbers: Prins Bisschopsingel, Hertogsingel, Fransensingel en in dit geval Statensingel.

Het gebied van het huidige Statenkwartier ging pas in de Late Middeleeuwen deel uitmaken van de stad Maastricht. In de tweede helft van de 14e eeuw werden de huizen, die toen al langs de hoofdwegen Brusselsestraat, Capucijnenstraat en Boschstraat stonden, bij de stad gevoegd door de bouw van de tweede middeleeuwse omwalling. Een groot deel van het tussenliggend gebied bleef toen nog lang onbebouwd, zoals te zien is op de Maquette van Maastricht. Enkele kloosters (onder andere de Beyart, het Bogaardenklooster, de kapucijnen en de penitenten) bezaten hier uitgestrekte moestuinen en boomgaarden.

In de 19e eeuw ontwikkelde zich het noordelijk deel van de wijk (het huidige Sphinxterrein) tot wat wellicht de bakermat van de industriële revolutie in Nederland genoemd kan worden. Daar bouwde Petrus Regout vanaf 1820 in snel tempo een groot industrieel complex op, met onder andere een glas- en kristalfabriek, een aardewerkfabriek, een meniefabriek, een potasfabriek, een spijkerfabriek en een geweerfabriek.

Voorzieningen[bewerken]

Kenmerkend voor de wijk is de relatief eenzijdige bevolkingssamenstelling. Er wonen veel studenten, alleenstaanden, ouderen, gehandicapten, etc. Gezinnen met kinderen zijn er weinig te vinden. Desalniettemin kent de wijk goede onderwijsvoorzieningen. Zo is er een rooms-katholieke basisschool (Sint-Aloysiusschool) en een Montessoribasisschool. Ook zijn er een aantal onderdelen van de Universiteit Maastricht gevestigd.

In het Statenkwartier zijn enkele bovenlokale culturele voorzieningen gevestigd, zoals het filmhuis Lumière Cinema, het Lösstheater, muziekpodium Intro in situ, Kumulus (centrum voor kunstzinnige vorming) en Marres (centrum voor hedendaagse kunst). In de kloosterkapel van de zusters ursulinen is een museum voor heiligenbeelden gevestigd. De oude brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat functioneert als 'broedplaats' voor kunstenaars. Het Citycentrum (met onder andere een rechtswinkel) en het COC liggen centraal in de wijk. Verder is er de sociëteit van de Maastrichtse studentenvereniging Circumflex gevestigd, evenals die van de christelijke studentenvereniging Lux ad Mosam.

Voor een aantal basisvoorzieningen zijn de bewoners van het Statenkwartier aangewezen op de Binnenstad en het winkelcentrum Brusselsepoort. Enkele winkelstraten in de wijk, zoals de Boschstraat, de Grote Gracht en de Brusselsestraat, fuctioneren als zogenaamde 'aanloopstraten' van het kernwinkelcentrum, maar kampen sinds enkele jaren met leegstand.

Architectuur en stedenbouw[bewerken]

In het Statenkwartier bevinden zich een groot aantal rijksmonumenten en andere bezienswaardigheden.

Religieus erfgoed[bewerken]

In het zuidelijk deel van de wijk overheersen de kloosters en de aan kloosters gerelateerde scholencomplexen. Voorbeelden van monumentale religieuze gebouwen:

Onderwijsgebouwen[bewerken]

In de omgeving van de Grote Gracht zijn enkele monumentale scholen te vinden. Ook een tweetal hôtels particuliers aan deze straat hebben thans een onderwijsfunctie.

Andere monumenten zijn het 17e-eeuwse Misericordehuisje en het Hofje van de Twaalf Apostelen. Verder zijn met name aan de Boschstraat, de Bogaardenstraat, de Grote Gracht en de Brusselsestraat talloze monumentale herenhuizen te bewonderen.

Industrieel erfgoed, moderne architectuur[bewerken]

In het noordelijk deel van de wijk overheerst het industriële erfgoed. Op het terrein van de Sphinxfabrieken staan voorbeelden van de ontwikkeling van fabrieksgebouwen uit verschillende perioden. Zo staat de voormalige fabriekspoort uit 1865 er nog, een drietal fabriekshallen uit 1875 (de zogenaamde Moulières) en het in drie fasen gebouwde Eiffelgebouw uit 1929-1941.

De Sint-Lidwinakliniek van Alphons Boosten op het Beyart-terrein is een voorbeeld van het Nieuwe Bouwen. De voormalige brandweerkazerne aan de Capucijnenstraat is een functionalistisch gebouw uit de jaren 1950. Op het gebied van de hedendaagse architectuur kunnen genoemd worden het woningcomplex aan het Charles Voscour van de Belgische architect Charles Vandenhove, het Miséricordeplein van Harry Gulikers en het 'V-House' van Wiel Arets in de Batterijstraat.

Externe links[bewerken]