Station Amsterdam Centraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
    Amsterdam Centraal   
Voorgevel van het station
Voorgevel van het station
Plaats Amsterdam
Afkorting Asd
Opening 15 oktober 1889
Perrons 6
Perronsporen 11 (Spoor 1 is een Kopspoor)
Spoorlijn(en) Oude Lijn
Den Helder - Amsterdam
Oosterspoorweg
Rhijnspoorweg
Westtak Ringspoorbaan
Metrolijn(en)  51   53   54 
Tramlijn(en) 1, 2, 4, 5, 9, 13, 16, 17, 24, 26
Vervoerder(s) NS, NS International (trein)
GVB (metro, tram, bus, veer)
Connexxion (bus)
EBS (bus)
Reizigers 162.103 (2014)[1] per dag
Coördinaten 52° 23′ NB, 4° 54′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Amsterdam Centraal
Station Amsterdam Centraal
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Ligging van de stations in Amsterdam in 1936.
Stationsplein in 1895.
Het Koningspaviljoen.
Centraal Station en Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis.
De zogenaamde 'Cuypershal' tussen hoofdentree en middentunnel in november 2011.
Het Centraal Station bij avond.
De drie stationskappen.
Centraal Station tussen 1890 en 1905.
De Oostertoegang eind 19e eeuw.
Staatsspoor-locomotieven op Amsterdam CS bij avond, geschilderd door Willem Laurens Bouwmeester
De stationskap van ir. L.J. Eijmer, gezien vanaf perron 2b.
De tweede stationskap.
Op de bovenkant van de eerste stationskap is enkele jaren geleden het 'gevleugelde wiel' teruggeplaatst, het klassieke symbool van de spoorwegen.

Station Amsterdam Centraal is het centraal station van de Nederlandse hoofdstad Amsterdam. Het is gebouwd tussen 1881 en 1889 naar ontwerp van P.J.H. Cuypers, A.L. van Gendt (stationsgebouw) en L.J. Eijmer (stationskap). Het station telt zes perrons die via drie dwarsgangen onder de vijftien sporen (waarvan 11 reizigerssporen) bereikbaar zijn. Dagelijks telt Amsterdam Centraal circa 162.103 in- en uitstappers,[1] waarmee het na Station Utrecht Centraal het drukste station van Nederland is.[2] Reizigers kunnen gebruikmaken van treinen, metro's, trams, bussen en veren. Het station is gelegen op het aangeplempte Stationseiland in het IJ.

Geschiedenis[bewerken]

Het station (tot mei 2000 Amsterdam CS geheten) verving het in 1878 gesloten Station Amsterdam Willemspoort en het van 1878 tot 1889 gebruikte tijdelijke station Westerdok. Het is gebouwd op drie aangeplempte eilanden in het IJ. Hiervoor werd zand gebruikt uit de duinen bij Velsen, dat vrijkwam bij het graven van het Noordzeekanaal. Net als veel andere gebouwen in Amsterdam werd het gebouwd op houten palen (8.687 stuks). Bij de bouw traden verzakkingen op, waardoor het werk enige jaren werd vertraagd. Op 15 oktober 1889 werd het station onder enorme publieke belangstelling geopend.

Cuypers ontwierp wel het gebouw, maar de overkapping van de perrons viel buiten de opdracht. De eerste oplevering van het gebouw in oktober 1884 was dan ook zonder perronoverkappingen. De stationskap, bestaande uit 50 boogspanten en een overspanning van bijna 45 meter, werd ontworpen door L.J. Eijmer, civiel ingenieur bij de Staatsspoorwegen. Cuypers ontwierp wel de decoraties voor de spanten en de kopgevels. De stationskap werd uiteindelijk in oktober 1889 voltooid.

Een tweede, smallere en langere maar gelijksoortige kap aan de IJ-zijde werd voltooid in 1922. Tussen de twee kappen bleef een aantal sporen niet overdekt. In 1996 werd er over deze sporen een derde 'middenkap' gebouwd, ontworpen door Jan Garvelink, architect bij Holland Railconsult.

In 1920 werd de Oostelijke vleugel (het lage eindgebouw) afgebroken en vervangen door 'De Oost', het voormalige pakketpostgebouw naar ontwerp van Cuypers' zoon Joseph.

Ontwerp[bewerken]

Cuypers ontwierp ook het in 1885 geopende Amsterdamse Rijksmuseum, dat sterk lijkt op het Centraal Station. Van Gendt ontwierp alle stations aan de spoorlijn Den Helder – Amsterdam en in Amsterdam onder meer het Concertgebouw (1883-1888), de Hollandsche Manege en het Burgerziekenhuis (1889-1891).

Het station is het eerste station in Nederland dat door een bekende architect werd ontworpen, daarvoor waren het vaak ingenieurs en minder befaamde architecten, maar de omgeving en aanzien van het te bouwen pand vroegen om een architect. Door de aanleg van de sporen en het station op drie kunstmatige eilanden in een deel van het IJ, werd het Open Havenfront afgesloten van open water, maar zo werd wel voorkomen dat de oude stad doorsneden werd met spoorlijnen.

Aan de oostzijde van het station is het Koningspaviljoen (tegenwoordig de Koninklijke wachtkamer) te vinden, compleet met inpandige parkeerplaats (oorspronkelijk voor een koets, nu voor een auto). Dit paviljoen bevat decoraties van de hand van George Sturm, met als thema het koningshuis en het gezag.

Cuypers benadrukte met de twee torens aan weerszijden van de kap dat het station een 'nieuwe stadspoort' was. Het stationsgebouw vertoont dan ook sterke gelijkenis met het in 1885 opgeleverde Rijksmuseum, dat door dezelfde architect aan de zuidzijde van de binnenstad is gebouwd. Het gebouw is door de socioloog Abram de Swaan omschreven als een Toffelemoons Koekelorum, vanwege alle luikjes en kleine raampjes die aan een klooster doen denken.

Vernieuwingen[bewerken]

In de jaren vijftig werd de stationshal verbouwd en gemoderniseerd. Het 'orgel' met loketten werd vervangen door toen moderne plaatskaartenloketten. Voorts kwam er een voetgangerstunnel vanaf het VVV-gebouwtje op het Stationsplein onder de rijweg voor het station door die uitkwam in de stationshal. In verband met de bouw van het eindstation van de metro verdween deze tunnel eind jaren 1970. Ook de rijweg voor het station kwam toen te vervallen.

Naast de middenkap is er in jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw een hoop vernieuwd. Zo is het perron langs spoor 15, dat tot dan toe alleen voor het goederenvervoer werd gebruikt, verbouwd zodat het een volwaardig perronspoor werd. Dit werd gedaan om de drukte van de in 1986-'88 geopende Schiphollijn en Flevolijn op te vangen. Pas in 1998 was spoor 15 volledig afgebouwd; dit kwam door dat er veel panden naast het station aan de De Ruyterkade onteigend moesten worden. Begin jaren tachtig zijn de centrale hal en middentunnel fors verbreed en gemoderniseerd door Articon, het voormalige ingenieursbureau van de NS. Inmiddels is dat weer achterhaald; voor de Noord/Zuidlijn zijn de tunnels en hallen weer fors verbouwd.

In 1994 werd door de NS een nieuwe verkeersleidingspost in gebruik genomen. Deze ligt aan de westkant, bij het Westerdok, voorheen zat de post in het station zelf. Ook bouwde NS aan uitbreiding van het westelijke emplacement en aan de uitbreiding van vier naar zes sporen ten westen van het station. Deze aanpassing werd uitgevoerd tussen 1991 en 1996. Voor de treinen richting Sloterdijk kwam er zo meer ruimte.

Zoals hierboven vermeld werd in 1996 de middenkap opgeleverd, in 2000 werd de vernieuwde westtunnel geopend. Deze werd verbreed en gemoderniseerd omdat de middentunnel buiten gebruik ging voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn. Daarna werd gestart met het verlengen van de perronsporen 10-15. Dit project werd in 2004 opgeleverd. In verband met de Noord/Zuidlijn heeft ProRail in 2003 een kunstwerk in de vorm van een poort geplaatst. Het kunstwerk is van de hand van Hugo Kaagman en is getiteld 2b or not 2b en heeft er tot circa 2011 gestaan.

Anno 2015 is Amsterdam Centraal een station met poortjes.

Verbouwing en toekomst[bewerken]

Sinds 1997 wordt er gewerkt aan de grote verbouwing van Amsterdam Centraal. De Nederlandse Spoorwegen geven dit station het marketing-etiket 'Wereldstation', omdat het een knooppunt is van internationale spoorlijnen, waaronder de HSL-Zuid.

Het gebied aan de voorzijde van het station wordt grondig aangepakt. Zo zal de Prins Hendrikkade een weg voor eenrichtingsverkeer worden. Het Open Havenfront - het water voor het station - zal vergroot worden. De rondvaartboten krijgen nieuwe kassahuisjes. Het gehele gebied rond het Stationseiland zal na herbestrating het domein worden van voetgangers, fietsers en trams.[3]

De busstandplaatsen verdwijnen uiteindelijk allemaal naar de noordzijde van het gebouw. In 2003 werd begonnen met de bouw van een busstation onder een boogkap aan het IJ. Dit zal de vijf oude locaties, verspreid rond het Stationseiland, vervangen. In 2009 werd het busstation gedeeltelijk in gebruik genomen, eerst voor het streekvervoer. Zodra het geheel en de omliggende infrastructuur is voltooid, krijgen alle bussen hier hun eindhalte. De kades voor de IJ-veren en andere boten worden ook aangepakt. Onder de overkapping is naast het busstation en een ondergrondse weg (de in juli 2015 geopende Michiel de Ruijtertunnel) ruimte gemaakt voor een hal. Deze IJhal, een ontwerp van Wiel Arets Architects is gedeeltelijk klaar en huisvest onder andere winkels en horeca.[4] Het heeft de functie van een stationshal en is ontworpen als tweede, gelijkwaardige entree tot het station.

Intussen wordt onder de grond gebouwd aan de Noord/Zuidlijn, die Amsterdam-Noord met de Zuidas zal verbinden. De oplevering is gepland voor 2017. De middentunnel, die voor de bouwwerkzaamheden van het metrostation jarenlang gedeeltelijk was afgesloten, is na een renovatie en herinrichting in december 2013 heropend.

Voetgangers- en fietstunnels[bewerken]

Aan de westzijde van het station, in het verlengde van de Westelijke Toegangsbrug, is de Cuyperspassage gerealiseerd, een tunnel voor voetgangers en fietsers (langzaamverkeerspassage), van de Martelaarsgracht naar de De Ruijterkade. Deze is ontworpen door de architectenbureaus Benthem Crouwel en Merk-X en voorzien van een kunstwerk van Irma Boom in de vorm van een grafische afbeelding op een tegeltableau over de gehele lengte. Hoewel de tunnel al in 2013 is opgeleverd werd deze pas op 21 november 2015 geopend omdat de werkzaamheden aan de IJ-zijde nog niet eerder afgerond waren. Het ontwerp was niet vrij van controverse, omdat er een Rotterdams oorlogschip op is te zien. [5]


Een wand van de tunnel is bekleed met 46.000 wandtegeltjes waarop een zeegezicht is afgebeeld, gemaakt door Tegelfabriek Tichelaar in Makkum.[6][7]

Er zijn sinds de bouw van het station drie voetgangerstunnels door het stationscomplex.

In aanvulling op de poortvrije Cuyperspassage zonder winkels is er een poortvrije passage met winkels en komt er nog een tweede, evenwijdig aan en gelegen tussen de drie bestaande tunnels (westtunnel, middentunnel, oosttunnel), die extra verbindingen vormen tussen het Centrum en het IJ. Terwijl de drie al lang bestaande tunnels tot het OV-chipkaartgebied behoren dat te zijner tijd wordt afgesloten, blijven de twee nieuwe passages daarbuiten vallen en toegankelijk zijn zonder OV-chipkaart en zonder de tijdslimiet van het passage-recht.[8] De IJ-passage, de westelijke passage tussen de westtunnel en de middentunnel, is in juni 2015 in gebruik genomen. De Amstel-passage, de oostelijke passage tussen middentunnel en oosttunnel, zal in de zomer van 2016 volgen. De beide passages zijn ontworpen door een combinatie van de architectenbureaus Benthem Crouwel, Powerhouse Company en Merk-X.

De drie bestaande reizigerstunnels zijn of worden voorzien van zaken voor de snelle snack en boodschap, terwijl in de nieuwe passages winkels zijn of komen voor reizigers die meer tijd te besteden hebben. Er is een dwarsverbinding met poortjes die de westelijke passage met de middentunnel verbindt, onder de sporen 8-10. De oostelijke passage zal eenzelfde dwarsverbinding krijgen [9].

Programma Hoogfrequent Spoor[bewerken]

Na 2017 zullen, in het kader van het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) opnieuw ingrijpende verbouwingen aan Amsterdam Centraal plaatsvinden. Het is de bedoeling dat perronloze middensporen worden verwijderd ten gunste van verbreding van de perrons. Daarvoor zijn wederom aanpassingen aan de bestaande reizigerstunnels nodig. Verder zal ook de smalle Oosttunnel worden verbreed en worden heringericht naar voorbeeld van de Middentunnel. De verouderde spoorbruggen aan de oostzijde van het station worden daarnaast vervangen. [10]

Lokaal vervoer[bewerken]

Tramstation[bewerken]

Het Centraal Station is al sinds het begin van de 20e eeuw de (eind)halte voor vele tramlijnen. In 2015 doen tien tramlijnen het station aan. De haltes zijn verspreid over het westelijke en het oostelijke deel van het Stationsplein. De trams die het station via de Nieuwezijds Voorburgwal richting het Leidseplein (Amsterdam)|Leidseplein]] of de Rozengracht verlaten stoppen aan de westelijke haltes. De tram naar IJburg en de trams die richting het Damrak gaan hebben hun standplaats aan de oostelijke haltes.

Metrostation[bewerken]

Aan de voorzijde van het Centraal Station is sinds 1980 ook een metrostation gelegen onder het Open Havenfront en het Stationsplein. De Amsterdamse metrolijnen 51, 53 en 54 hebben op dit kopstation hun eindpunt. Het station beschikt over een breed middenperron en het perron loopt met een boog in de richting van de Nieuwmarkt. De hoofdtoegang bevindt zich aan de kant van het Centraal Station.

Er zijn sinds 2003 bouwwerkzaamheden gaande voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn (metrolijn 52) die het Centraal Station haaks zal kruisen. Daartoe werden de hoofdingang en delen van de 'Middentunnel' langdurig afgesloten. Op 26 oktober 2011 werden de (eerste) deuren van de hoofdentree van de monumentale stationshal na zeven jaar gesloten te zijn geweest weer voor het publiek geopend, waardoor het nu weer, net als vroeger, mogelijk is om van hier rechtstreeks naar de De Ruijterkade te lopen. Ondertussen werd op 31 mei 2011 het 130 meter lange tunneldeel van deze metrolijn vanuit het IJ onder het station geschoven en vervolgens afgezonken. Het tunneldeel bevatte al de ruwbouw van de twee toekomstige kantperrons van 130 meter lang en 5,5 meter breed. Op 21 november 2011 werd een gedeelte van de toekomstige gemeenschappelijke stationshal voor beide metrolijnen geopend. De metrolijnen 51, 53, en 54 zijn sindsdien via deze nieuwe hal bereikbaar. De hal is gematerialiseerd met opvallende rode trappen en vloeren. Deze materialisatie is tijdelijk. De oude hal wordt deels gesloopt en deels opgenomen in de nieuwe hal. Het metrostation van de Noord/Zuidlijn en de hallen aan beide zijden zijn ontworpen door Benthem Crouwel Architekten, het bureau dat ook verantwoordelijk is voor de ontwerpen van de overige metrostations langs de lijn en voor het ontwerp van het busstation aan IJzijde.

In mei 2013 selecteerde een speciale commissie van de gemeente twee kunstwerken voor dit station[11]. In de zogenaamde 'Kathedraal', de grote ruimte onder het Stationsplein, was boven de sporen van de Noord/Zuidlijn een videokunstwerk van Fiona Tan gepland.[12] In november 2013 gaf zij de opdracht terug.[13] Voor dit kunstwerk werd een nieuwe selectieprocedure gestart. In september 2014 werd het kunstwerk 'Weather engine' van de Vlaamse videokunstenaar David Claerbout geselecteerd, een continu veranderende digitale film die op een groot videoscherm wordt geprojecteerd.[14] In de verdeelhal op niveau -1 zullen twee tekeningen van Jennifer Tee worden aangebracht, samengesteld uit gedroogde tulpenblaadjes in verschillende kleuren.[15]

Op Stationsplein 7 was van 2003 tot 1 december 2015 het Informatiecentrum Stationseiland waar een beeld wordt gegeven van de veranderingen in en om het Centraal Station in relatie tot de metrobouw en van het gehele Noord/Zuidlijnproject.

Busstation IJzijde[bewerken]

Aan de noordkant, langs de oever van het IJ, is sinds 2009 onder een vierde boogkap, een nieuw busstation met de projectnaam IJsei gedeeltelijk in gebruik. Per uur doen zo’n 100 bussen het Centraal Station aan. Bij de start van de bouw in 2003 waren de bushaltes verspreid over vijf verschillende locaties, wat zorgde voor onduidelijkheid bij de reizigers. Daarom is gekozen voor één centraal busstation aan de noordzijde van het station. Van dit busstation was sinds 2009 alleen het westelijk gedeelte in gebruik voor de bussen van eerst Arriva en sedert december 2011 EBS. In december 2013 verhuisden de bussen als gevolg van werkzaamheden naar de oostzijde van het station. De lokale bussen naar Amsterdam-Noord en die van Connexxion volgden op 14 december 2014, evenals de Amsterdamse nachtbussen en de nachtbussen van Connexxion naar Noord. Daarmee is het gehele busstation in gebruik, alleen de westelijke oprit is nog niet toegankelijk. De GVB- en Connexxion-(nacht)bussen in westelijke en zuidelijke richting vertrekken nog van het busstation in het Prins Hendrikplantsoen evenals de doorgaande lijnen die ook in westelijke richting een halte hebben bij de Sint Nicolaaskerk.

Het busstation ligt op dezelfde hoogte als de treinsporen (+1 niveau). Alle haltes voor stads- en streekbussen, eerst verspreid rond het Stationseiland, worden verzameld op één plek. Het busstation bestaat uit een platform met ruimte voor 24 halteplaatsen met drie op- en afritten. Om de beschikbare ruimte efficiënt te gebruiken, krijgt het busstation dynamische halteplaatsen. De halteplaats ligt niet vast, maar kan verspringen naar de eerst voorliggende of eerst achterliggende halte. Het systeem wijst, afhankelijk van de beschikbare ruimte op dat moment, een halte toe. Een elektronisch bord bij de entree van het busstation informeert de reiziger over de plaats van zijn of haar bus. Via liften, trappen en roltrappen bereiken voetgangers het maaiveld en de IJhal.

Het busstation heeft eenzelfde soort kap als het treinstation, met daarop in gekleurde glaspanelen het woord 'Amsterdam' dat vanuit de lucht is dit goed te zien. Van deze kap startte bouw in april 2011. Het busstation is een ontwerp van architectenbureau Benthem Crouwel. Naast de oorspronkelijke drie kappen heeft het Centraal Station een vierde kap gekregen. De kap zorgt in stedenbouwkundig opzicht voor samenhang tussen het busstation, de stationshal, het maaiveld en de verschillende veren aan de IJzijde van het Centraal Station.

IJ-veren[bewerken]

Aan de achterzijde van het Centraal Station, aan de De Ruijterkade, is het vertrekpunt van Amsterdamse veren naar drie locaties in Amsterdam-Noord.

Bijzonderheden[bewerken]

Het aan de westkant naast de sporen gelegen Ibis hotel heeft een bijgebouw gekregen boven de sporen, steunend op stalen pijlers. Aan deze kant is er het kopspoor 1 vanwaar meestal de sprinter naar Zandvoort via Haarlem vertrekt. Langs het lange zijperron 2 zijn diverse zalen en faciliteiten bereikbaar. Er is een koninklijke wachtkamer en er zijn diverse restaurantzalen waarvan de decoratie en inrichting grotendeels bewaard zijn gebleven. Zo is er het zogenoemde '1ste klas'-restaurant met een klein terras op het perron.

Bestemmingen en routes[bewerken]

Treinen[bewerken]

Vanuit het Amsterdamse Centraal Station kan men per trein naar de meeste belangrijke bestemmingen in Nederland en het omliggende buitenland reizen. In de NS-dienstregeling 2016 rijden er vanuit Amsterdam Centraal de volgende treinseries:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
100

ICE 43

InterCityExpress (NS International) [ Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf Hbf ] / [ Hannover HbfMinden (Westf)HerfordBielefeld HbfGütersloh HbfHamm (Westf)Hagen HbfWuppertal Hbf ] – Köln HbfSiegburg/Bonn Frankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofMannheim HbfKarlsruhe HbfOffenburgFreiburg (Breisgau) HbfBasel Bad BfBasel SBB Één keer per dag tussen Amsterdam en Basel.
120 / 220

ICE 78

InterCityExpress (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf HbfKöln HbfFrankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofFrankfurt (Main) Hbf Wordt aangevuld door de serie 100 / ICE 43.
140 / 240

IC 77

Intercity (NS International / DB Fernverkehr) Amsterdam CentraalAmersfoortDeventerHengeloBad BentheimRheineOsnabrück HbfHannover HbfBerlin HbfBerlin Ostbahnhof Rijdt elke twee uur, stopt alternerend te Bünde (Westf) of Bad Oeynhausen
400 CityNightLine Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalZürich HB Brig / München Hbf Garmisch-Partenkirchen
800 Intercity MaastrichtSittardRoermondEindhoven's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarSchagen 's Avonds en op zondag tot Amsterdam Centraal. Rijdt alleen in de spits van en naar Schagen.
900 Intercity direct Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalBreda Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd.
1000 Intercity direct Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam Centraal Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd.
1500 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalHilversumAmersfoortDeventer Rijdt in de spits (en 1x/2 uur in het dal) van/naar Deventer. Stopt niet in Zaandam
2100 Intercity Amsterdam CentraalHaarlemLeiden CentraalDen Haag Centraal
2200 Intercity Amsterdam CentraalHaarlemLeiden CentraalDen Haag HSRotterdam CentraalDordrecht
2600 Intercity Lelystad CentrumAmsterdam CentraalSchiphol AirportLeiden CentraalDen Haag HSRotterdam CentraalDordrechtRoosendaalVlissingen Vormt 's morgens en 's avonds enkele malen een deeltraject van serie 12600.
12600 Intercity VlissingenRoosendaalDordrechtRotterdam CentraalDen Haag HSSchiphol AirportAmsterdam CentraalLelystad CentrumZwolleLeeuwarden/Groningen Rijdt 's morgens en 's avonds enkele malen. Combinatie van de serie 2600 en het deeltraject ten noorden van Lelystad van de series 700/12700.
3000 Intercity NijmegenArnhem CentraalEde-WageningenUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarDen Helder Stopt na 21.00 uur ook op Driebergen-Zeist. Stopt alleen 's avonds en op zondag in Heiloo
3900 Intercity Amsterdam CentraalAlmere CentrumLelystad Centrum
4000 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalBreukelenWoerdenGoudaRotterdam Centraal
14500 Intercity Amsterdam CentraalHoornEnkhuizen Rijdt alleen in de spits. Stopt niet in Hoorn Kersenboogerd.
4600 Sprinter Amsterdam CentraalWeespAlmere CentrumLelystad CentrumZwolle
4700 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam Centraal In de spits gekoppeld aan Sprinter 7400 van/naar Rhenen
14800 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemBeverwijkUitgeestCastricumAlkmaarHoorn 's Avonds tussen Alkmaar en Hoorn één keer per uur.
5400 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemZandvoort aan Zee
5800 Sprinter HoofddorpSchiphol AirportAmsterdam SloterdijkAmsterdam CentraalWeespHilversumAmersfoortAmersfoort Vathorst Rijdt na 20:00 uur en in het weekend niet tussen Amersfoort en Amersfoort Vathorst.
7400 Sprinter Amsterdam Centraal BreukelenUtrecht CentraalDriebergen-ZeistRhenen In de spits gekoppeld aan Sprinter 4700 van/naar Uitgeest. 's Nachts enkele trein van Amsterdam Centraal naar Utrecht Centraal.
9200 Intercity (NS International) Amsterdam CentraalSchiphol AirportDen Haag HSRotterdam CentraalDordrechtRoosendaalAntwerpen-CentraalAntwerpen-BerchemBrussel-Nationaal-LuchthavenBrussel-NoordBrussel-CentraalBrussel-Zuid/Midi Beneluxtrein
9300 Thalys (NS International) Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalAntwerpen-CentraalBrussel-ZuidParis Nord Diverse ritten alleen tussen Amsterdam en Brussel
9900 Thalys (NS International) Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalAntwerpen-CentraalBrussel-ZuidLille Europe Rijdt 1-2x/dag

Sporengebruik[bewerken]

Aan de perrons liggen respectievelijk sporen 1/2, 4/5, 7/8, 10/11, 13/14 en 15.

De toegang aan beide zijden van het station is via 6 sporen (2 per richting). Aan de westzijde zijn er drie richtingen die hun eigen sporen hebben:

  • Haarlem
  • Zaandam
  • Schiphol

Alle richtingen komen langs het kruisstation Sloterdijk, waarbij de Schiphollijn de andere spoorlijnen bovenlangs kruist. Door diverse ongelijkvloerse kruisingen verderop kunnen de Schipholtreinen kruisingsvrij van elk perronspoor gebruikmaken.

Aan de oostzijde zijn er geen ongelijkvloerse kruisingen en zijn de richtingen:

  • Amsterdam Amstel (2 sporen)
  • Weesp (2 sporen)
  • Opstelterrein Watergraafsmeer (2 sporen)

Vroeger werd het Centraal Station vooral gebruikt als een dubbel kopstation, waarbij bijna alle treinen keerden en er weinig doorgaande treinen waren. Om de capaciteit te vergroten en overstappen te vermijden zijn diverse treindiensten doorgaande diensten geworden. Alle doorgaande perronsporen worden functioneel in twee delen gebruikt. Hierdoor kunnen twee treinen tegelijkertijd van hetzelfde perronspoor gebruikmaken. Elk deel van het spoor is bereikbaar met behulp van wissels vanuit doorgaande sporen die niet aan een perron liggen. Alleen de heel lange treinen hebben een volledig perronspoor nodig.

Regionaal vervoer[bewerken]

Hieronder een overzicht van metro-, tram- en buslijnen die Amsterdam Centraal aandoen.

Stationsplein met een van de in november 2011 geopende entrees van het metrostation.
Interieur van de tijdelijke stationshal van het metrostation onder het Stationsplein, november 2011.
"De Kathedraal", de grote hal onder het Stationsplein ten behoeve van het metrostation voor de Noord/Zuidlijn.
Ruwbouw voor het metrostation Centraal Station op de Noord/Zuidlijn.
Het huidige metrostation Amsterdam Centraal.
De tramhaltes aan de westzijde van het station.
De tramhaltes aan de oostzijde van het station en de haltes van de GVB-bussen.
Een bus aan de oostelijke standplaats in 2007.
Bussen aan de oostelijke standplaats in 2005.
Lijn Route Opmerkingen
Metro – GVB (Concessie Amsterdam)
51 CS – AmstelstationStation Amsterdam ZuidAmstelveen Westwijk. Tot Amsterdam Zuid als metro, vanaf Amsterdam Zuid als sneltram
53 CS – AmstelstationStation Diemen ZuidGaasperplas
54 CS – AmstelstationStation DuivendrechtBijlmer ArenAHolendrechtGein
Tram – GVB (Concessie Amsterdam)
1 CS – LeidsepleinSurinamepleinOsdorp De Aker
2 CS – LeidsepleinHoofddorppleinNieuw Sloten
4 CS – FrederikspleinStation RAI
5 CS – LeidsepleinStation Amsterdam ZuidDe Boelelaan/VUAmstelveen Binnenhof
9 CS – PlantageWatergraafsmeerDiemen
13 CS – RozengrachtMercatorpleinGeuzenveld
16 CS – VijzelstraatDe LairessestraatVU medisch centrum
17 CS – RozengrachtKinkerstraatOsdorp Dijkgraafplein
24 CS – VijzelstraatStadionwegVU medisch centrum
26 CS – RietlandparkPiet HeintunnelIJburg
Bus – GVB (Concessie Amsterdam)
18 CS – Slotervaart
21 CS – Geuzenveld
22 Station Sloterdijk – CS – Muiderpoortstation
32 CS – Buikslotermeerplein
33 CS – BuikslotermeerpleinNieuwendam
34 CS – Banne Buiksloot - Buikslotermeerplein
35 CS – Molenwijk
48 Borneo-eiland – CS – Houthaven
748 CS – Station Sloterdijk nachtbus
752 CS – Geuzenveld nachtbus
753 CS – Osdorp De Aker nachtbus
754 CS – Amstelveen nachtbus
755 CS – Amstelstation – Bijlmer ArenA – Gaasperdam nachtbus
757 CS – Diemen – Gaasperplas – Bijlmer ArenA nachtbus
758 CS – Amsterdam Zuid – Nieuw Sloten nachtbus
759 CS – Indische Buurt – IJburg nachtbus
761 CS – Nieuwendam nachtbus
763 CS – Molenwijk nachtbus
Connexxion
170 Amsterdam CS – LeidsepleinVU medisch centrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation – Uithoorn Meerwijk
172 Amsterdam CS – LeidsepleinVU medisch centrumAmstelveen Busstation – AalsmeerKudelstaart
174 Amsterdam CS – LeidsepleinVU medisch centrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation – MijdrechtWilnis Alleen 's avonds en zondag
391 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinZaandamZaanse Schans Randstadnet
392 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinOostzaanStation Zaandam Randstadnet
394 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinStation Zaandam Randstadnet
N92 (Amsterdam Leidseplein –) Amsterdam CS – Buikslotermeerplein (– Landsmeer) – OostzaanStation Zaandam Randstadnet (nachtbus)
N70 Amsterdam CS – LeidsepleinStadionbuurtVU medisch centrumAmstelveen Busstation – Uithoorn Busstation (– MijdrechtWilnis) nachtbus
EBS
110 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinMonnickendamVolendamEdam (– Purmer Noord – Purmerend Tramplein)
118 Amsterdam CS – MonnickendamVolendamEdam (– Purmer Noord – Purmerend Tramplein)
301 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinPurmerend Tramplein – Station Purmerend OverwhereEdam/De Rijp Randstadnet
304 Amsterdam CS – Purmerend Gors – Purmer Noord Randstadnet
306 Amsterdam CS – Station Purmerend Overwhere (– Middenbeemster) Randstadnet
307 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinPurmerend Zuid – Purmer Noord Randstadnet
308 Amsterdam CS – Station Purmerend Weidevenne (– Purmerend Tramplein) Randstadnet
311 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinMonnickendamMarken Randstadnet
312 Amsterdam CS – VolendamEdam Randstadnet
314 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinMonnickendamEdamStation Hoorn Randstadnet
315 Amsterdam CS – Monnickendam Randstadnet
316 Amsterdam CS – VolendamEdam Randstadnet
317 Amsterdam CS – EdamStation Hoorn Randstadnet (spitssneldienst)
319 Amsterdam Cs - Landsmeer Randstadnet
N01 Amsterdam CS – BuikslotermeerpleinStation Purmerend Overwhere Randstadnet (nachtbus)
N04 Amsterdam CS – Purmer Zuid – Purmer Noord Randstadnet (nachtbus)
N10 Amsterdam CS – MonnickendamVolendamEdam Randstadnet (nachtbus)
N14 Amsterdam CS – MonnickendamEdamStation Hoorn Randstadnet (nachtbus)

Trivia[bewerken]

  • In Shenyang, China, staat een kopie van het station. Het is onderdeel van het pretpark Holland Dorp.

Zie ook[bewerken]

Fotogalerij[bewerken]

Externe links[bewerken]

Spoor-, metro- en tramlijnen