Station Amsterdam Centraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Amsterdam Centraal
Voorgevel van het station
Voorgevel van het station
Plaats Amsterdam
Afkorting Asd
Opening 15 oktober 1889
Reizigers 192.178 (2018)[1]
Constructie
Perrons 6
Perronsporen 11[2] (spoor 1 is kopspoor)
Treinvervoer
Treinvervoerder NS, NS International, Thalys, DB Fernverkehr & Eurostar
Spoorlijn(en) Oude Lijn
Den Helder – Amsterdam
Oosterspoorweg
Rhijnspoorweg
Westtak Ringspoorbaan
Metrostation
Metrovervoerder GVB
Type Caisson
Perrons 3
Perronsporen 4
Metro
Lijn Richting Volgend station
 51  Centraal Station Eindpunt
 51  Isolatorweg Nieuwmarkt
 52  Noord Noorderpark
(Sixhaven)
 52  Zuid Rokin
 53  Centraal Station Eindpunt
 53  Gaasperplas Nieuwmarkt
 54  Centraal Station Eindpunt
 54  Gein Nieuwmarkt
Tram en bus
Tramvervoerder GVB
Tramlijn(en) 2 | 4 | | 12 | 13 | 14 | 17 | 24 | 26
Busvervoerder GVB, Connexxion & EBS
Ligging
Coördinaten 52° 23′ NB, 4° 54′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Amsterdam Centraal (Randstad)
Station Amsterdam Centraal
Locatie van het metrostation
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Ligging van de stations in Amsterdam in 1936.
Stationsplein in 1895.
Centraal Station met op de voorgrond het Open Havenfront; 1897.
Luchtfoto van het Centraal Station in de jaren twintig. Luchtvaartafdeeling, 1920-1940.
Bioscoopjournaal uit 1949. Het door Cuypers ontworpen Centraal Station te Amsterdam is 60 jaar geleden in gebruik genomen. Impressie van de gang van zaken op dit station.
Het Koningspaviljoen.
Centraal Station en Noord-Zuid-Hollands Koffiehuis.
De zogenaamde 'Cuypershal' tussen hoofdentree en middentunnel in november 2011.
Het Centraal Station bij avond.
Centraal Station tussen 1890 en 1905.
De Oostertoegang eind 19e eeuw.
Spoorviaduct over Oostertoegang en Oostelijke Doorvaart; 1895.
Staatsspoor-locomotieven op Amsterdam CS bij avond, geschilderd door Willem Laurens Bouwmeester
De stationskap van ir. L.J. Eijmer, gezien vanaf perron 2b.
De tweede stationskap.
Op de bovenkant van de eerste stationskap is het 'gevleugelde wiel' teruggeplaatst, het klassieke symbool van de spoorwegen.
IJ-passage
IJ-passage bij dwarstunnel
Stationshal IJzijde
Stationshal IJzijde

Station Amsterdam Centraal is het centraal station van de Nederlandse hoofdstad Amsterdam. Het is gebouwd tussen 1881 en 1889 naar ontwerp van P.J.H. Cuypers, A.L. van Gendt (stationsgebouw) en L.J. Eijmer (stationskap). Het station telt zes perrons die via drie dwarsgangen onder de 15 sporen (waarvan 11 perronsporen) bereikbaar zijn. Dagelijks telt Amsterdam Centraal circa 160.000 in- en uitstappers, waarmee het na station Utrecht Centraal het drukste station van Nederland is. Reizigers kunnen gebruikmaken van treinen, metro's, trams, bussen en veren. Het station is gelegen op het aangeplempte Stationseiland in het IJ.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

In 1864 vroeg Johan Thorbecke, op dat moment de Minister van Binnenlandse Zaken, de Amsterdamse gemeenteraad om diens mening over een nieuw te bouwen Centraal Station in Amsterdam. Thorbecke noemde twee mogelijke locaties: de huidige (op een kunstmatig eiland in het Open Havenfront) en een andere in de buurt van het Leidseplein, nabij de voormalige Leidsepoort. Thorbecke had zelf een voorkeur voor de optie bij het Open Havenfront. De gemeente echter niet, vooral omdat de entree van de stad op die manier afgesloten zou worden van het IJ door de nieuw te bouwen spoorlijn en station. Uiteindelijk werd wel gekozen voor de locatie aan het Open Havenfront: de spoorweg zou ook gunstig zijn voor de scheepvaart en het goederenstation zou worden gebouwd bij de Stadsrietlanden, zodat er minder land aangeplempt hoefde te worden. Op 23 juni 1869 werd de huidige locatie door de gemeenteraad goedgekeurd.[3]

Het station − tot mei 2000 Amsterdam CS geheten − verving het in 1878 gesloten station Amsterdam Willemspoort en het van 1878 tot 1889 gebruikte tijdelijke station Westerdok. Het is gebouwd op drie aangeplempte eilanden in het IJ. Hiervoor werd zand gebruikt uit de duinen bij Velsen, dat vrijkwam bij het graven van het Noordzeekanaal. Net als veel andere gebouwen in Amsterdam werd het gebouwd op houten palen (8.687 stuks). Bij de bouw traden verzakkingen op, waardoor het werk enige jaren werd vertraagd. Op 15 oktober 1889 werd het station onder enorme publieke belangstelling geopend.

Cuypers ontwierp wel het gebouw, maar de overkapping van de perrons viel buiten de opdracht. De eerste oplevering van het gebouw in oktober 1884 was dan ook zonder perronoverkappingen. De stationskap, bestaande uit 50 boogspanten en een overspanning van bijna 45 meter, werd ontworpen door L.J. Eijmer, civiel ingenieur bij de Staatsspoorwegen. Cuypers ontwierp wel de decoraties voor de spanten en de kopgevels. De stationskap werd uiteindelijk in oktober 1889 voltooid.

Een tweede, smallere en langere maar gelijksoortige kap aan de IJ-zijde werd voltooid in 1922. Tussen de twee kappen bleef een aantal sporen niet overdekt. In 1996 werd er over deze sporen een derde 'middenkap' gebouwd, ontworpen door Jan Garvelink, architect bij Holland Railconsult.

In 1920 werd de Oostelijke vleugel (het lage eindgebouw) afgebroken en vervangen door 'De Oost', het voormalige pakketpostgebouw naar ontwerp van Cuypers' zoon Joseph.

Ontwerp[bewerken | brontekst bewerken]

Cuypers ontwierp ook het in 1885 geopende Amsterdamse Rijksmuseum, waar het Centraal Station sterk op lijkt. Van Gendt ontwierp alle stations aan de spoorlijn Den Helder – Amsterdam en in Amsterdam onder meer de Hollandsche Manege (1882), het Concertgebouw (1883-1888) en het Burgerziekenhuis (1889-1891).

Het station is het eerste station in Nederland dat door een bekende architect werd ontworpen. Daarvoor waren het vaak ingenieurs en minder befaamde architecten, maar de omgeving en aanzien van het te bouwen pand vroegen om een architect. Door de aanleg van de sporen en het station op drie kunstmatige eilanden in een deel van het IJ, werd het Open Havenfront afgesloten van open water, maar zo werd wel voorkomen dat de oude stad doorsneden werd met spoorlijnen.

Aan de oostzijde van het station is het Koningspaviljoen (tegenwoordig de Koninklijke wachtkamer) te vinden, compleet met inpandige parkeerplaats (oorspronkelijk voor een koets, nu voor een auto). Dit paviljoen bevat decoraties van de hand van Georg Sturm, met als thema het koningshuis en het gezag.

Cuypers benadrukte met de twee torens aan weerszijden van de kap dat het station een 'nieuwe stadspoort' was. Het stationsgebouw vertoont dan ook sterke gelijkenis met het in 1885 opgeleverde Rijksmuseum, dat door dezelfde architect aan de zuidzijde van de binnenstad is gebouwd. Het gebouw is door de socioloog Abram de Swaan omschreven als een Toffelemoons Koekelorium, vanwege alle luikjes en kleine raampjes die aan een klooster doen denken.

Vroegere uitbreidingen en vernieuwingen[bewerken | brontekst bewerken]

In de jaren vijftig werd de stationshal verbouwd en gemoderniseerd. Het 'orgel' met loketten werd vervangen door toen moderne plaatskaartenloketten. Voorts kwam er in 1955 een voetgangerstunnel vanaf het VVV-gebouwtje op het Stationsplein onder de rijweg voor het station door die uitkwam in de stationshal. In verband met de bouw van het eindstation van de metro verdween deze tunnel in 1980. De rijweg zou toen toch, in verband met een herinrichting van het stationsplein, vervallen. Het verwijderen van de rijweg die vlak voor het station liep was mogelijk door trams, bussen, taxi's en auto's voortaan vooraf naar de oostelijke óf de westelijke helft van het stationsplein te laten rijden. De voetgangers (onder meer de snel groeiende groep toeristen) konden voortaan veilig tussen deze twee verkeersstromen in lopen naar de enige oversteekplaats die het station van het Damrak scheidde. In 2018-2020 is op de plaats van de oude tunnel een nieuwe tunnel met roltrappen gebouwd, de 'Cuyperstrap', van de centrale hal ('Cuypershal') naar de centrale metrohal onder het Stationsplein.[4]

Tussen 1980 en 1984 zijn de centrale hal en middentunnel fors verbreed en gemoderniseerd door Articon, het voormalige ingenieursbureau van de NS. De reden was dat de middentunnel toen al vrij druk was (deze was qua grootte vergelijkbaar met de huidige oosttunnel) en met het oog op de komst van meer treinen door de verbeterde Zaanlijn (opening Hemtunnel), de doortrekking van de Schiphollijn (opening Westelijke Tak van de Ringspoorbaan) en de (opening van de) Flevolijn was uitbreiding dringend gewenst. Bovendien was Amsterdam Centraal sinds 1980 ook aangesloten op de metro. De tunnel is toen vier keer zo breed gemaakt (van 4,5 meter naar 18 meter) en voorzien van roltrappen (zowel opgaand als neergaand, zowel in oostelijke als westelijke richting). In het midden van de tunnel was er ter hoogte van de meeste perrons een trappenpartij en vide zodat er beter zicht was tussen perron en tunnel, iets dat in die tijd nieuw was in Nederland. De west- en oosttunnel behielden hun breedte en trappen maar werden wel gemoderniseerd. In de oosttunnel zijn toen liften geplaatst.

De loketten binnen- en buitenland werden naar de oost- respectievelijk westvleugel van het stationsgebouw verplaatst. Door de oost- en westvleugel geheel open te stellen voor publiek was het mogelijk om binnen het station naar alle drie de tunnels te lopen. Ook ontstond er zo meer ruimte in de centrale hal. De vloeren van zowel de middentunnel als de vloeren van de zijvleugels kregen een blauw-wit-zwarte betegeling. (Een betegeling die overigens nog is terug te vinden in de oostvleugel van het station.)

Het perron van (kop)spoor 1 heeft in 1992 een overkapping gekregen. Ook is het perron in die tijd verlengd zodat het voor reizigerstreinen geschikt werd (bijvoorbeeld voor gekoppelde dubbeldekstreinen). Het werd vanaf toen gebruikt voor de treinen naar Haarlem en verder. Zoals in de geschiedenis-paragraaf is aangegeven werden in 1996 de drie onoverdekte sporen (8, 9 en 10) tussen de twee oorspronkelijke kappen alsnog overdekt zodat ook deze perrons beter aan internationale kwaliteitsstandaarden voldoen. Verder is het perron langs spoor 15, dat tot dan toe alleen voor het goederenvervoer werd gebruikt, verbouwd zodat het een volwaardig perronspoor werd. Ook dit werd gedaan om de drukte van de in 1986-'88 geopende Schiphollijn en Flevolijn op te vangen. Pas in 1998 was spoor 15 volledig afgebouwd; dit kwam door dat er veel panden naast het station aan de De Ruijterkade onteigend moesten worden.

In 1995 werd door de NS een nieuwe verkeersleidingspost in gebruik genomen. Deze ligt aan de westkant, bij het Westerdok, voorheen zat de post in het station zelf. Ook bouwde NS aan uitbreiding van het westelijke emplacement en aan de uitbreiding van vier naar zes sporen ten westen van het station. Deze aanpassing werd uitgevoerd tussen 1991 en 1996. Voor de treinen richting Sloterdijk kwam er zo meer ruimte.

Verbouwingen en toekomst[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 1997 werd er gewerkt aan de grote verbouwing van Amsterdam Centraal, onder meer vanwege de komst van de Noord/Zuidlijn die dwars onder het station gaat en Amsterdam-Noord met de Zuidas verbindt. De ingebruikname van de lijn was op 22 juli 2018.

De westtunnel werd verbreed en gemoderniseerd omdat de middentunnel gedeeltelijk buiten gebruik ging voor de aanleg van de Noord/Zuidlijn. De verbrede westtunnel werd in 2000 geopend. In navolging van de middentunnel kreeg ook de westtunnel roltrappen (zowel voor omhoog als omlaag maar alleen richting de westzijde). Tevens zijn er in deze tunnel ook liften geplaatst die duidelijk groter en meer transparant zijn dan de liften in de oosttunnel. Verder kwamen er winkels in deze verbrede westtunnel.

Daarna werd gestart met het verlengen van de perronsporen 10-15 in de westelijke richting. Daardoor konden er meer en langere treinen op Amsterdam Centraal komen: lange Intercity's namen voortaan niet meer een geheel perron in beslag, maar hadden voortaan voldoende aan de westelijke a-zijde, waardoor op de oostelijke b-zijde weer ruimte voor andere treinen beschikbaar kwam. Verder zou het door deze perron-verlenging ook mogelijk zijn om twee gekoppelde Thalys-treinen (of de zeer lange Eurostar naar Londen) op deze, voor de richting Schiphol gunstig gelegen, perrons te verwerken. (Ook bij de verbouwing van onder andere station Schiphol en station Antwerpen Centraal is rekening gehouden met de internationale perronlengte-eis.) Dit project werd in 2004 opgeleverd. In verband met de Noord/Zuidlijn heeft ProRail in 2003 een kunstwerk in de vorm van een poort geplaatst. Het kunstwerk is van de hand van Hugo Kaagman en is getiteld 2b or not 2b en heeft er tot circa 2011 gestaan.

Na het gereedkomen van de ruwbouw van de metrobuizen van de Noord/Zuidlijn kon de middentunnel na een renovatie en herinrichting in december 2013 heropend worden: het heeft ongeveer dezelfde breedte behouden maar wel zijn er veel meer winkels geplaatst. Door het verwijderen van de trappen in het midden van de tunnel (een ingreep van de vorige verbouwing begin jaren tachtig) is de loopruimte in deze tunnel aanzienlijk groter geworden. Door het verplaatsen van de trappen van het midden naar de zijkant is er ook geen vide meer noodzakelijk, waardoor er meer ruimte is gecreëerd op de perrons boven. Er zijn in deze tunnel nu alleen roltrappen richting de westzijde (zowel op- als neergaand).

Het gebied aan de voorzijde van het station wordt vanaf 2018 grondig aangepakt. Zo is de Prins Hendrikkade ter hoogte van het Centraal Station sinds juli 2018 afgesloten voor autoverkeer. Het Open Havenfront - het water voor het station - wordt vergroot. De rondvaartboten krijgen nieuwe kassahuisjes. Het gehele gebied rond het Stationseiland zal na herbestrating het domein worden van voetgangers, fietsers en trams.[5]

De busstandplaatsen zijn sinds juli 2018 alle naar de noordzijde van het gebouw verplaatst. In 2003 werd begonnen met de bouw van een busstation onder een boogkap aan het IJ. Dit verving tussen 2009 en 2018 de vijf oude locaties, verspreid rond het Stationseiland. In 2009 werd het busstation gedeeltelijk in gebruik genomen, eerst voor het streekvervoer. Nadat het geheel en de omliggende infrastructuur waren voltooid, kregen alle bussen vanaf juli 2018 hier hun halte. De kades voor de IJ-veren en andere boten zijn ook aangepakt. Onder de overkapping is naast het busstation en een ondergrondse weg (de in juli 2015 geopende Michiel de Ruijtertunnel) ruimte gemaakt voor een hal. Deze IJhal, een ontwerp van Wiel Arets Architects is voltooid in 2017 en huisvest onder andere winkels en horeca.[6] Het heeft de functie van een stationshal en is ontworpen als tweede, gelijkwaardige entree tot het station. De toegang tot de Noord-Zuidlijn loopt binnen het station vooralsnog alleen via deze hal.

In 2018-2020 is een (rol)trapverbinding, de 'Cuyperstrap', gebouwd van de centrale hal ('Cuypershal') naar de centrale metrohal onder het Stationsplein.[7]

Voetgangers- en fietstunnels[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de westzijde van het station, in het verlengde van de Westelijke Toegangsbrug, is de Cuyperspassage gerealiseerd, een tunnel voor voetgangers en fietsers (langzaamverkeerspassage), van de Martelaarsgracht naar de De Ruijterkade. Deze is ontworpen door de architectenbureaus Benthem Crouwel en Merk-X. Hoewel de tunnel al in 2013 werd opgeleverd is deze pas op 21 november 2015 geopend omdat de werkzaamheden aan de IJ-zijde nog niet eerder afgerond waren. Een wand van de tunnel is over de hele lengte bekleed met 46.000 wandtegeltjes waarop het Zeegezicht aan het IJ naar ontwerp van Irma Boom, gemaakt door Tegelfabriek Tichelaar in Makkum.[8][9] Het ontwerp was niet vrij van controverse, omdat er een Rotterdams oorlogsschip op is te zien.[10]

In aanvulling op de poortvrije Cuyperspassage zonder winkels zijn er twee poortvrije passages met winkels evenwijdig aan en gelegen tussen de drie bestaande tunnels (westtunnel, middentunnel, oosttunnel), die extra verbindingen vormen tussen het Damrak en het IJ. Terwijl de drie al lang bestaande tunnels tot het OV-chipkaartgebied behoren dat is afgesloten, blijven de twee nieuwe passages daarbuiten vallen en toegankelijk zijn zonder OV-chipkaart en zonder de tijdslimiet van het passage-recht.[11] De IJ-passage, de westelijke passage tussen de westtunnel en de middentunnel, is in juni 2015 in gebruik genomen. De Amstel-passage, de oostelijke passage tussen middentunnel en oosttunnel, is in september 2017 in gebruik genomen. De beide passages zijn ontworpen door een combinatie van de architectenbureaus Benthem Crouwel, Powerhouse Company en Merk-X.

De drie bestaande reizigerstunnels zijn voorzien van zaken voor de snelle snack en boodschap, terwijl in de nieuwe passages winkels zijn voor reizigers die meer tijd (en geld) te besteden hebben. Er is een dwarsverbinding met poortjes die de westelijke passage met de middentunnel verbindt, onder de sporen 8-10. De oostelijke passage heeft eenzelfde dwarsverbinding.[12]

OV-chipkaart[bewerken | brontekst bewerken]

Dit station heeft NS OVC-poortjes. Voor overstappers zijn er NS-palen waar zij kunnen uit- en inchecken. De poortjes zijn met ingang van 17 mei 2016 tussen 1.00 uur en 7.00 uur en sinds eind 2017 permanent gesloten.

Programma Hoogfrequent Spoor[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf 2020 zullen, in het kader van het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS) opnieuw ingrijpende verbouwingen aan Amsterdam Centraal plaatsvinden. Het is de bedoeling dat perronloze middensporen worden verwijderd ten gunste van verbreding van de perrons. Daarvoor zijn wederom aanpassingen aan de bestaande reizigerstunnels nodig. Verder zal ook de smalle Oosttunnel worden verbreed en worden heringericht naar voorbeeld van de Middentunnel. De verouderde spoorbruggen uit 1917 aan de oostzijde van het station worden vervangen.[13]

Lokaal vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Tramstation[bewerken | brontekst bewerken]

Het Centraal Station is al sinds de opening in 1889 (eind)halte voor vele tramlijnen. Aanvankelijk waren dat paardentrams, vanaf 1902 werden deze door elektrische trams vervangen. Ook nam het Stationsplein vanaf 1906 de rol van de Dam over als belangrijkste tramhalte in het centrum van Amsterdam.

De haltes zijn verspreid over het westelijke en het oostelijke deel van het Stationsplein. De trams die het station via de Nieuwezijds Voorburgwal richting het Leidseplein of de Rozengracht verlaten stoppen aan de westelijke haltes. De tram naar IJburg en de trams die richting het Damrak gaan hebben hun standplaats aan de oostelijke haltes.

Tramlus IJzijde[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds half oktober 2019 is er aan de De Ruijterkade, aan de noordoostzijde van het station, onder de opritten van het busstation, een extra keerlus voor de tram naar IJburg, die gebruikt wordt als de keerlus via het Stationsplein voor deze lijn niet beschikbaar is.

1rightarrow blue.svg Zie Tramstation Amsterdam Centraal voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Metrostation[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de voorzijde van het Centraal Station is sinds 1980 ook een metrostation gelegen onder het Open Havenfront en het Stationsplein. De Amsterdamse metrolijnen 51, 53 en 54 hebben op dit kopstation hun eindpunt. Het station beschikt over een breed middenperron en het perron loopt met een boog in de richting van de Nieuwmarkt. De hoofdtoegang bevindt zich aan de kant van het Centraal Station.

Op 22 juli 2018 werd het metrostation voor de Noord/Zuidlijn door metrolijn 52 in gebruik genomen.

1rightarrow blue.svg Zie Metrostation Amsterdam Centraal voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Busstation[bewerken | brontekst bewerken]

In 1922 werd door de Gemeentetram Amsterdam, na een mislukte proef in 1908, de eerste buslijn ingesteld. In 1924 werden twee buslijnen van het centrum naar Amsterdam Noord ingesteld en kregen een halte nabij het Stationsplein. In 1931 werden de lijnen ingekort tot het Stationsplein en kregen daar hun standplaats. In 1932 verdwenen de lijnen naar Noord en werden ingekort tot Noord met aansluiting op de pont. Pas in 1938 verscheen weer een GTA buslijn op het Stationsplein. Vanaf de jaren vijftig nam het aantal busdiensten sterk toe. Na de opening van de IJ-tunnel in 1968 kwamen er ook veel buslijnen vanaf Amsterdam-Noord naar het Amsterdamse Centraal Station.

Met de opening van de Noord/Zuidlijn in 2018 zijn veel buslijnen verdwenen of verhuisd naar het nieuwe busstation aan de IJzijde.

1rightarrow blue.svg Zie Busstation Amsterdam Centraal voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

IJ-veren[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de noordzijde van het Centraal Station, aan de De Ruijterkade, is het vertrekpunt van Amsterdamse veren naar drie locaties in Amsterdam-Noord.

Bijzonderheden[bewerken | brontekst bewerken]

Het aan de westkant naast de sporen gelegen Ibis hotel heeft een bijgebouw gekregen boven de sporen, steunend op stalen pijlers. Aan deze kant is er het kopspoor 1 vanwaar meestal de sprinter naar Zandvoort (via Haarlem) vertrekt.

Aan het lange perron langs spoor 2 zijn diverse zalen en faciliteiten bereikbaar. Er is een koninklijke wachtkamer en er zijn diverse restaurantzalen waarvan de decoratie en inrichting grotendeels bewaard zijn gebleven. Zo is er het zogenoemde '1ste klas'-restaurant met een klein terras op het perron.

Eurostar terminal[bewerken | brontekst bewerken]

Vanaf april 2018 rijden er Eurostar-treinen rechtstreeks tussen Amsterdam en Londen. Omdat het Verenigd Koninkrijk buiten de Schengenzone ligt moeten er douanefaciliteiten op het station komen. Hiertoe is een speciale terminal gebouwd op het perron naast spoor 15b. Hier worden reizigers en hun bagage gecontroleerd en kunnen ze vervolgens wachten. De nieuwe terminal is bijna 60 meter lang en biedt uitzicht op het IJ.

De Eurostar rijdt in eerste instantie twee keer per dag, van Amsterdam via Schiphol, Rotterdam en Brussel naar Londen en weer terug. Voorlopig zijn de douanefaciliteiten nog in Brussel-Zuid, waarvoor moet worden overgestapt.[14]

Bestemmingen en routes[bewerken | brontekst bewerken]

Treinen[bewerken | brontekst bewerken]

Vanuit het Amsterdamse Centraal Station kan men per trein naar de meeste belangrijke bestemmingen in Nederland en het omliggende buitenland reizen. In de dienstregeling 2020 wordt het station door de volgende treinseries bediend:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
100 ICE 43 Intercity-Express (NS International) [ Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf Hbf ] / [ Hannover HbfMinden (Westf)HerfordBielefeld HbfGütersloh HbfHamm (Westf)Hagen HbfWuppertal Hbf ] – Köln HbfSiegburg/BonnFrankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofMannheim HbfKarlsruhe HbfOffenburgFreiburg (Breisgau) HbfBasel Bad BfBasel SBB Eén keer per dag tussen Amsterdam en Basel.
140/240 IC 77 Intercity (NS International / DB Fernverkehr) Amsterdam CentraalAmersfoort CentraalApeldoornDeventerAlmeloHengeloBad BentheimRheineOsnabrück HbfHannover HbfBerlin HbfBerlin Ostbahnhof Rijdt elke twee uur, stopt alternerend te Bünde (Westf) of Bad Oeynhausen
800 Intercity MaastrichtSittardRoermondEindhoven Centraal's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarSchagenDen Helder Rijdt niet 's avonds. Rijdt alleen in de spits van en naar Schagen. In de spitsrichting van/naar Den Helder.
900 Intercity direct Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalBreda Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd. Via HSL.
1000 Intercity direct Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam Centraal Tussen Schiphol en Rotterdam is een toeslag verschuldigd. Via HSL.
1400 Intercity Utrecht CentraalAmsterdam CentraalSchiphol AirportDen Haag HSRotterdam Centraal Nachtnet. De treinserie 21400 voor de trajectverlengingen Rotterdam Centraal – Eindhoven en Utrecht Centraal – Eindhoven rijden uitsluitend in de nachten volgend op vrijdag en zaterdag. In het eerste deel van de nachten volgend op woensdag en donderdag stopt de trein in Gouda in plaats van Delft. Daarnaast worden bussen ingezet op het traject Rotterdam Centraal – Delft – Den Haag HS.
1500 Intercity Amsterdam CentraalHilversumAmersfoort CentraalApeldoornDeventer Rijdt soms van/naar Deventer.
2100 Intercity Amsterdam CentraalHaarlemLeiden CentraalDen Haag Centraal Rijdt niet na 22:00 uur. Vormt tussen Den Haag Centraal en Leiden Centraal een kwartierdienst met series 700/1800. Vormt tussen Leiden Centraal en Amsterdam Centraal een kwartierdienst met serie 2200.
2200 Intercity Amsterdam CentraalAmsterdam SloterdijkHaarlemLeiden CentraalDen Haag HSDelftSchiedam CentrumRotterdam CentraalDordrechtRoosendaalVlissingen Vormt tussen Amsterdam Centraal en Leiden Centraal een kwartierdienst met serie 2100. Vormt tussen Leiden Centraal en Dordrecht een kwartierdienst met serie 2400. In de spits vanaf/tot Roosendaal gecombineerd met serie 12200.
2600 Intercity Almere CentrumAmsterdam Centraal 's Ochtends vroeg vanaf Lelystad Centrum
12600 Intercity GroningenAssenZwolleLelystad CentrumAlmere CentrumAmsterdam Centraal Een trein op vrijdag- en zaterdagnacht in de richting van Amsterdam C.
2900 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhoven CentraalRoermondMaastricht Rijdt alleen 's avonds laat en op zondagochtend. Stopt niet in Zaandam. Stopt tussen Hoorn en Enkhuizen op alle tussengelegen stations.
3000 Intercity NijmegenArnhem CentraalEde-WageningenUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarDen Helder Stopt na 20.00 uur ook op Driebergen-Zeist.
3900 Intercity EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhoven CentraalHeerlen Stopt niet in Zaandam. Stopt tussen Hoorn en Enkhuizen op alle tussengelegen stations. Rijdt in de vroege ochtend en 's avonds alleen 1x per uur tussen Sittard en Heerlen.
4000 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalBreukelenWoerdenGoudaRotterdam Centraal
4500 Intercity Amsterdam CentraalHoornEnkhuizen Stopt niet in Zaandam. Stopt tussen Hoorn en Enkhuizen op alle tussengelegen stations. Rijdt in de ochtendspits naar Amsterdam C. en in de avondspits naar Enkhuizen.
4600 Sprinter Den Haag CentraalLeiden CentraalSchiphol AirportAmsterdam SloterdijkAmsterdam Centraal In Amsterdam C. gekoppeld aan serie 14600 van/naar Zwolle.
14600 Sprinter Amsterdam CentraalWeespAlmere CentrumLelystad CentrumZwolle In Amsterdam C. gekoppeld aan serie 4600 van/naar Den Haag C.
4800 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemAlkmaarHoorn
5400 Sprinter Amsterdam CentraalHaarlemZandvoort aan Zee
5800 Sprinter HoofddorpSchiphol AirportAmsterdam SloterdijkAmsterdam Centraal Te Amsterdam C. gekoppeld aan de 15800 van/naar Amersfoort Vathorst
15800 Sprinter Amersfoort VathorstAmersfoort CentraalHilversumWeespAmsterdam Centraal Te Amsterdam C. gekoppeld aan de 5800 van/naar Hoofddorp
7400 Sprinter UitgeestZaandamAmsterdam CentraalBreukelenUtrecht CentraalDriebergen-ZeistRhenen Rijdt alleen op werkdagen overdag, op de overige tijden tussen Breukelen en Rhenen vervangen door serie 7300.
Eurostar 9100 Eurostar (SNCF/NMBS) Amsterdam CentraalRotterdam CentraalBrussel-ZuidLille-EuropeLondon St Pancras International Lille-Europe, Calais, Ashford, Ebbsfleet worden onregelmatig bediend. Rijdt zesmaal per dag, enkele treinen vanaf Amsterdam.
9200 IC 35 Intercity direct (NS International) Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalBredaAntwerpen-CentraalMechelenBrussels Airport-ZaventemBrussel-NoordBrussel-CentraalBrussel-Zuid/Midi Via HSL
Thalys 9300 Thalys (NS International) Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalAntwerpen-CentraalBrussel-ZuidParis Nord Diverse ritten alleen tussen Amsterdam en Brussel
Thalys 9900 Thalys (NS International) Amsterdam CentraalSchiphol AirportRotterdam CentraalAntwerpen-CentraalBrussel-Zuid – [ Aéroport Charles-de-Gaulle 2 TGVMarne la Vallée-Chessy ] / [ Chambéry-Challes-les-EauxAlbertvilleMoutiers-Salins-Brides-les-BainsAime-La PlagneLandryBourg-Saint-Maurice ] / [ Valence-Rhône-Alpes-Sud TGVAvignon TGVAix-en-Provence TGVMarseille Saint-Charles ] Marne la Vallée-Chessy 2 keer per dag. Bourg-Saint-Maurice 1 keer per week tijdens het winterseizoen. Marseille Saint-Charles 1 keer per week tijdens het zomerseizoen.
22200 Intercity Amsterdam CentraalHaarlem Rijdt 2x per dag in de nachten van vrijdag op zaterdag en zaterdag op zondag in beide richtingen.

Seizoenstreinen[bewerken | brontekst bewerken]

Naast de dagelijkse internationale treinen zijn er ook seizoenstreinen die in de winter naar de Alpen rijden voor wintersporters. Voorbeelden zijn de Krokusexpress en de Alpenexpress. Deze treinen rijden in de winterperiode van Den Haag HS via Amsterdam naar verschillende bestemmingen in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en Italië. In de zomer rijdt de Zon-Thalys elke zaterdagochtend in juli en augustus van Amsterdam naar Marseille.

Sporengebruik[bewerken | brontekst bewerken]

Aan de perrons liggen respectievelijk sporen 1/2, 4/5, 7/8, 10/11, 13/14 en 15.

De toegang aan beide zijden van het station is via 6 sporen (2 per richting). Aan de westzijde zijn er drie richtingen die hun eigen sporen hebben:

  • Haarlem
  • Zaandam
  • Schiphol

Alle richtingen komen langs het kruisstation Sloterdijk, waarbij de Schiphollijn de andere spoorlijnen bovenlangs kruist. Door diverse ongelijkvloerse kruisingen verderop kunnen de Schipholtreinen kruisingsvrij van elk perronspoor gebruikmaken.

Aan de oostzijde zijn er geen ongelijkvloerse kruisingen en zijn de richtingen:

  • Amsterdam Amstel (2 sporen)
  • Weesp (2 sporen)
  • Opstelterrein Watergraafsmeer (2 sporen)

Vroeger werd het Centraal Station vooral gebruikt als een dubbel kopstation, waarbij bijna alle treinen keerden en er weinig doorgaande treinen waren. Om de capaciteit te vergroten en overstappen te vermijden zijn diverse treindiensten doorgaande diensten geworden. Alle doorgaande perronsporen worden functioneel in twee delen gebruikt. Hierdoor kunnen twee treinen tegelijkertijd van hetzelfde perronspoor gebruikmaken. Elk deel van het spoor is bereikbaar met behulp van wissels vanuit doorgaande sporen die niet aan een perron liggen. Alleen de heel lange treinen hebben een volledig perronspoor nodig.

Regionaal vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Hieronder een overzicht van metro-, tram- en buslijnen die Amsterdam Centraal aandoen. Alle buslijnen staan aan de achterzijde van het station.

Metrostation van de Oostlijn van de Amsterdamse metro.
Stationsplein met een van de in november 2011 geopende entrees van het metrostation.
Overzicht van het Stationsplein met trams; 1975.
De tramhaltes aan de oostzijde van het station en de haltes van de GVB-bussen.
Een bus aan de oostelijke standplaats in 2007.
Bussen aan de oostelijke standplaats in 2005.
Bus 125 naar Marken op het busplatform van Amsterdam Centraal; 26 april 2012.
Platform Lijn Route Opmerkingen
Metro – GVB (concessie Amsterdam)
 51  Centraal Station – AmstelstationStation Amsterdam ZuidIsolatorweg Tot 3 maart 2019 als sneltram tussen station Zuid en Amstelveen Westwijk; sindsdien als metrolijn naar Isolatorweg.
 52  Noord – Centraal Station – RokinDe PijpRAIStation Amsterdam Zuid
 53  Centraal Station – AmstelstationStation Diemen ZuidGaasperplas
 54  Centraal Station – AmstelstationStation DuivendrechtBijlmer ArenAHolendrechtGein
Tram – GVB (concessie Amsterdam)
B 2 Centraal Station – LeidsepleinHoofddorppleinNieuw Sloten
A 4 Centraal Station – FrederikspleinStation RAI
B 12 Centraal Station – LeidsepleinMuseumpleinDe PijpAmstelstation
B 13 Centraal Station – RozengrachtMercatorpleinSlotermeerGeuzenveld
A 14 Centraal Station – RembrandtpleinArtisFlevopark
B 17 Centraal Station – RozengrachtKinkerstraatOsdorp Dijkgraafplein
A 24 Centraal Station – VijzelstraatBeethovenstraatVU medisch centrum Rijdt tot 2022 naar het Frederiksplein vanwege werkzaamheden
A 26 Centraal Station – RietlandparkPiet HeintunnelIJburg
Bus – GVB (concessie Amsterdam)
G-J 18 Centraal Station – Slotervaart
G-K 21 Centraal Station – Geuzenveld
G-E & G-H 22 Station Sloterdijk – Centraal Station – Muiderpoortstation
G-F & G-G 48 Houthavens – Centraal Station – Borneo-eiland
G-G 248 Centraal Station – Houthavens spitslijn
G-K N81 Centraal Station – Station Sloterdijk nachtbus
G-L N82 Centraal Station – Geuzenveld nachtbus
G-L N83 Centraal Station – Osdorp De Aker nachtbus
G-L N84 Centraal Station – Amstelveen nachtbus
G-B N85 Centraal Station – Amstelstation – Bijlmer ArenA – Gaasperdam nachtbus
G-K N86 Centraal Station (→ Leidseplein) – Wibautstraat – Bijlmer ArenA nachtbus, alleen op vrijdag- en zaterdagnacht
G-B N87 Centraal Station – Diemen – Gaasperplas – Bijlmer ArenA nachtbus
G-K N88 Centraal Station – Amsterdam Zuid – Nieuw Sloten nachtbus
G-C N89 Centraal Station – Indische Buurt – IJburg nachtbus
G-C N91 Centraal Station – Nieuwendam nachtbus
G-C N93 Centraal Station – Molenwijk nachtbus
Bus – Connexxion (concessies Amstelland-Meerlanden en Zaanstreek)
G-L 391 Amsterdam Centraal – Noord – ZaandamZaanse Schans R-net
G-L 393 Amsterdam Centraal – Noord – ZaandamZaans Medisch Centrum R-net spitslijn
G-M 394 Amsterdam Centraal – Noord – Station Zaandam R-net
G-L 891 Amsterdam Centraal – Zaanse Schans (non-stop) R-net vakantiebus
G-J N47 Amsterdam Centraal – Leidseplein – Zuid – Amstelveen Busstation – Uithoorn Busstation R-net nachtbus
G-J N57 Amsterdam Centraal – Leidseplein – Zuid – Amstelveen Busstation – Aalsmeer R-net nachtbus
G-D N92 Amsterdam Leidseplein – Amsterdam Centraal – Metro NoordOostzaanStation Zaandam R-net nachtbus
G-D N94 Amsterdam Leidseplein → Amsterdam Centraal → ZaandamKrommenieWestzaan R-net nachtbus
G-J N97 Amsterdam Centraal – Leidseplein – Zuid – SchipholHoofddorpNieuw-Vennep R-net nachtbus
Bus – EBS (concessie Waterland)
G-B 305 Amsterdam Centraal – IlpendamPurmerend Tramplein – MiddenbeemsterDe Rijp R-net
G-B 306 Amsterdam Centraal – IlpendamStation Purmerend Overwhere – Purmerend M.L. Kingweg R-net
G-A 314 Amsterdam Centraal – Broek in WaterlandMonnickendamEdamStation Hoorn R-net
G-A 316 Amsterdam Centraal – VolendamEdam R-net
G-A N01 Amsterdam Centraal – IlpendamPurmerend M.L. Kingweg R-net nachtbus
G-A N04 Amsterdam Centraal – IlpendamPurmerend Korenstraat R-net nachtbus
G-A N10 Amsterdam Centraal → MonnickendamVolendamEdam R-net nachtbus
G-A N14 Amsterdam Centraal – MonnickendamEdamStation Hoorn R-net nachtbus

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

  • In Shenyang, China, staat een kopie van het station. Het is onderdeel van het pretpark Holland Dorp.
  • Het een-na-langste perron in Nederland bevindt zich in Amsterdam Centraal: 695 meter. Het langste perron bevindt zich in station Sittard en is 5 meter langer: 700 meter.[15]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Fotogalerij[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Station Amsterdam Centraal van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.
Spoor-, metro- en tramlijnen