Station Arnhem Centraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Station Arnhem)
Ga naar: navigatie, zoeken
    Arnhem Centraal   
23 april 2016 CS Arnhem.jpg
Plaats Arnhem
Afkorting Ah
Opening 14 mei 1845
19 nov. 2015 (vierde gebouw)
Perrons 4
Perronsporen 8
Spoorlijn Rhijnspoorweg
Staatslijn A
Spoorlijn Arnhem - Nijmegen
Stadsbus 4, 8, 9, 10, 12, 13, 77
Trolleybus  1   2   3   5   6   7 
Streekbus 14, 26, 27, 29, 33, 43, 51, 56, 60, 62, 72, 91, 105, 231, 300, 331, 352
Nachtbus N30, N31 (alleen uitstappen)
Vervoerders
- Treinvervoerder NS
NS International
Breng
Arriva
Abellio Rail NRW
- Busvervoerder Breng
Arriva
Syntus Gelderland
Reizigers 48.000 (2015) per dag
Coördinaten 51° 59′ NB, 5° 54′ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Arnhem Centraal
Station Arnhem Centraal
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

Station Arnhem Centraal is het centrale spoorwegstation van Arnhem en chronologisch het vierde in de hoofdstad van de provincie Gelderland. Het is met circa 38.000 in- en uitstappers van NS-treinen per dag (reizigers van andere spoorvervoerders niet meegerekend) in reizigersaantallen het 14de station van Nederland.[1] Het centraal station is een van de zes Nederlandse wereldstations. Arnhem Centraal is het belangrijkste knooppunt van openbaar vervoer in Oost-Nederland en in het spoorwegverkeer met Duitsland, Utrecht, Zwolle, Nijmegen, Tiel en de Achterhoek. Bovendien is het een grote overstapknoop voor het stads- en streekvervoer in Gelderland. Het huidige station stamt uit 2015, en is naar ontwerp van Ben van Berkel.

Geschiedenis[bewerken]

Station Arnhem in 1870
De structuur die het schaaldak draagt, door de architekt "De Fronttwist" gedoopt, in de volksmond "De Wokkel" genoemd
Het plein voor het station

De opening van de Rhijnspoorweg, aangelegd en geëxploiteerd door de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS), bracht Arnhem een stuk dichter bij de rest van Nederland. Voor de opening van de spoorlijn was de reistijd naar Amsterdam nog zeventien en naar Den Haag vierentwintig uur. Aanvankelijk zou de spoorlijn langs de Rijn worden aangelegd, wat een goede uitwisseling tussen scheepvaart en spoor mogelijk zou maken. Bovendien zou het spoor dan niet door het heuvelachtige landschap ten noorden van Arnhem aangelegd hoeven te worden. Desondanks besloot Gedeputeerde Staten voor de laatste variant te gaan.

De hoogteverschillen werden overbrugd met een spoordijk. De spoorlijn werd feestelijk geopend op 14 mei 1845. Aanvankelijk reden er drie treinen per dag tussen Utrecht en Arnhem. Na moeizame onderhandelingen met Pruisen werd op 15 februari 1856 de verlenging van de Rhijnspoorweg naar Duitsland geopend. Op 1 februari 1865 werd de Staatslijn A geopend. Deze spoorlijn, aangelegd door de Staat der Nederlanden en geëxploiteerd door Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS), verbond Arnhem met Deventer en (vanaf 1868) Leeuwarden. De NRS en SS gebruikten het NRS-station gezamenlijk. Door capaciteitsgebrek in het station besloten de NRS en de SS een nieuw station te bouwen, wat werd geopend in 1867. Arnhems derde spoorlijn, de door de Staat der Nederlanden aangelegde spoorlijn Arnhem - Nijmegen, werd geopend op 12 juni 1879.

Arnhem stelde voor deze spoorlijn aan de oostzijde van de stad aan te leggen. Arnhem breidde sterk in deze richting uit. Een gecombineerde spoor- en verkeersbrug op deze plek zou zeer welkom zijn. Uiteindelijk werd de spoorlijn in het westen van de stad aangelegd, met uitsluitend een spoorbrug over de Rijn. De gewenste verkeersbrug (de huidige John Frostbrug) werd uiteindelijk geopend in 1935. Het stationsgebouw werd verwoest tijdens de Slag om Arnhem in september 1944. Op 8 mei 1954 werd het nieuwe stationsgebouw, een ontwerp van ir. H.J.G. Schelling, geopend.

Project Arnhem Centraal[bewerken]

Vanaf eind jaren tachtig leefde het idee om het station Arnhem te vervangen door een nieuw, groter station. In 1987 werd afgezien van de verbouwing van het bestaande station en begon de gemeente Arnhem met plannen om het station te vervangen door een nieuw gebouw. Na jaren van lobbyen ging eind 1989 de NS overstag. Architect Teun Koolhaas werd gekozen voor het ontwerp van een nieuw station, dat in 1992 gepresenteerd werd. Dit plan stuitte op veel kritiek, daar dit de sloop betekende van veel woonhuizen rond het station. In 1994 werd alsnog het bestemmingsplan goedgekeurd, maar na doorgaande protesten trok in oktober 1996 de gemeente Arnhem het ontwerp Koolhaas uit de plannen terug.[2]

Na het verwerpen van de plannen van Koolhaas werd architect Ben van Berkel gekozen voor een nieuw ontwerp. Dit plan werd positief ontvangen en dan ook goedgekeurd. In oktober 2001 werd de parkeergarage geopend als eerste deel van het nieuwe station en begin 2000 werd de Willemstunnel op het Willemsplein in gebruik genomen voor het autoverkeer. In maart 2003 kon dan het overdekte busstation geopend worden.[2]

In 2005 werden de Rijn- en Parktoren (70 m hoog) opgeleverd, waarna de bouw van het daadwerkelijke stationsgebouw begon. Op 1 oktober 2006 werd een tijdelijk station geopend op ongeveer 200 meter ten oosten van het oude station. Het was door loopbruggen met de oostzijde van de drie perrons verbonden. De loopafstanden vanaf het streekbusstation aan de Utrechtseweg naar het station waren door de gekozen positie van het tijdelijke station vergroot. Door de klachtenstroom van passagiers werden twee nooduitgangen van het tijdelijke station regulier opengesteld, zodat de loopafstand werd verkort. Ook vanaf het centrum was de loopafstand naar de perrons iets langer geworden en daarom werd begin 2007 een extra ingang aan de kant van het Arnhem gemaakt.[2]

Na de sloop van het oude station, eind 2007, kon een geheel nieuw station worden gebouwd. Uitgezonderd van de sloop werd het koepelvormige entreegebouwtje aan de noordzijde van het station, de Sonsbeekentree. Dit laatste overblijfsel van het station van Schelling werd in 2010 verplaatst naar Park Presikhaaf om daar dienst te doen als theehuis.[3]

In de herfst van 2008 bleek dat de bouwkosten, die begroot waren op € 65 miljoen, waren opgelopen tot € 90 miljoen. Er was geen enkel bouwbedrijf bereid het riskante ontwerp uit te voeren. Er vond overleg plaats tussen ProRail, de gemeente Arnhem, de betrokken ministeries en diverse aannemers om uit de impasse te komen. Het tekort is toen grotendeels opgevuld en besloten is het project in twee fases te voltooien; eerst de perrontunnel (zodat daarna het tijdelijke station gesloten kon worden) en daarna de terminal zelf, die feitelijk voor de tunnel aan de centrumzijde kwam.

In 2010 moest blijken of de OV-Terminal van UNStudio, Ben van Berkel, hart van Arnhem Centraal, eigenlijk wel gebouwd kon worden. Het futuristisch vormgegeven nieuwe stationsgebouw was namelijk bijzonder lastig te bouwen. De gemeente Arnhem vreesde dat Arnhem Centraal daardoor veel meer geld zou gaan kosten dan was voorzien. Afzien van het ontwerp van Ben van Berkel was volgens de gemeente geen optie meer. Volgens de oorspronkelijke planning had begin 2009 het nieuwe stationsgebouw voltooid moeten zijn en het vierde perron eind 2010. De verbouwing van fase 1 van Arnhem Centraal (oplevering nieuwe perrontunnel en fietsenstalling) was 2 juli 2011 gereed[4][5] en daarna verdween het tijdelijke stationsgebouw.

Eind augustus 2011 kwamen de dive-under voor treinen van/naar Nijmegen en Tiel en het nieuwe perron in bedrijf. In het najaar van 2012 begon de bouw van de OV-terminal: een stationshal die perrons, busstation, parkeergarage en fietsenstalling met elkaar verbindt. Het hoogste punt van deze nieuwbouw werd bereikt op 23 januari 2014.[6] Na een relatief lange bouwtijd werd de nieuwe OV-terminal van Ben van Berkel, met een capaciteit van 110.000 trein- en busreizigers per dag, op 19 november 2015 feestelijk geopend. [7]

Bij de officiële opening van het vernieuwde station werd de naam veranderd van station Arnhem naar station Arnhem Centraal.[8] Hiervoor droegen alleen de vijf drukste hoofdstations van Nederland deze titel (Utrecht, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Leiden), maar op verzoek van de gemeente is de naam naar aanleiding van de verbouwing aangepast.[8] De naamswijziging werd in eerste instantie afgewezen om financiële redenen, omdat de aanpassing van alle digitale systemen te duur werd geacht (500.000 à 800.000 euro). Vlak voor de officiële opening gingen NS en ProRail overstag en namen zij de meeste kosten op zich. De gemeente Arnhem, die belang hechtte aan de naamswijziging, betaalde alleen de extra letters op de stationsgevel.[8] De bebording op het station werd in het najaar van 2016 aangepast.

Nieuw sleutelproject[bewerken]

De ontwikkeling van stationsgebied in Arnhem behoort tot de 'nieuwe sleutelprojecten' van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu, waaronder ook de stationsgebieden van Utrecht Centraal, Den Haag Centraal, Rotterdam Centraal, Amsterdam Zuid, Assen en Breda vallen. Het ministerie van infrastructuur, de gemeente Arnhem en de provincie Gelderland zijn de belangrijkste financiers van het project Arnhem Centraal. Als ook dit project afgerond is moet Arnhem de status van 'wereldstation' verkrijgen: de ligging aan het internationale spoorwegnet wordt meer benadrukt.

Onderscheidingen[bewerken]

Op 4 oktober 2012 wonnen de perronkappen en de passerelles van het vernieuwde station de Nationale Staalprijs in de categorie Utiliteitsbouw.

In 2015 won Station Arnhem Centraal De Nationale Betonprijs. In 2016 won het station een internationale Architizer A+ award in de categorie Bus- & Treinstations. Ook won het station in datzelfde jaar de Heuvelinkprijs voor het beste nieuwbouwproject in Arnhem en The European Concrete Award 2016 in de categorie Building. [9]

Voorzieningen[bewerken]

Diensten[bewerken]

Station Arnhem Centraal is een druk station, en dat uit zich in de voorzieningen voor de reizigers. In het station bevindt zich een OV-servicewinkel van NS en Breng, waar reizigers onder andere nationale en internationale vervoersbewijzen kunnen kopen. Verder heeft het station servicepersoneel, een ondergrondse bewaakte fietsenstalling en bemande toiletten. Aan zowel de voor- als de achterzijde van het station zijn taxistandplaatsen. Onder de stationshal is een ondergrondse parkeergarage.

Commercie[bewerken]

Er bevinden zich in de reizigerspassage onder meer een AH to go, een HEMA, een Burger King, een VVV, een bloemist en een Starbucks. Voor reizigers die langer verblijven op het station is er een zogenaamde stationshuiskamer.[10] Op alle perrons zijn Kiosken te vinden.

OV-chipkaart[bewerken]

Arnhem Centraal is een station met poortjes. Het station is een gemeenschappelijk poortjesgebied voor de verschillende vervoerders op het station, in de stationstunnel en bij de ingang Sonsbeekzijde zijn poortjes te vinden van NS en poortjes voor Arriva en Breng. Voor overstappende reizigers zijn op de perrons paaltjes te vinden, waar reizigers tussen de verschillende vervoerders kunnen omchecken. Sinds 2016 zijn de poortjes gesloten, reizigers met internationale vervoersbewijzen zonder QR-code kunnen zich wenden tot het in het station aanwezige servicepersoneel.

Arnhem Centrum[bewerken]

De stad staat internationaal bekend om de Slag om Arnhem. In de Tweede Wereldoorlog speelde Arnhem een belangrijke hoofdrol vanwege de luchtlanding en veldslag van de geallieerde troepen in september 1944, als onderdeel van Operatie Market Garden. Bezienswaardigheden zijn het Museum Arnhem, het Nederlands Openluchtmuseum, Museum Bronbeek, Park Sonsbeek, dierentuin Koninklijke Burgers' Zoo, Nationaal Park De Hoge Veluwe en de John Frostbrug. De stad huisvest ook Nationaal Sportcentrum Papendal, dat de thuisbasis is van het NOC*NSF. Arnhem is zetel van de rechtbank Gelderland, het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden en de landelijke militaire kamer. Ook de luchtmobiele brigade is gelegerd in de provinciehoofdstad.

1rightarrow blue.svg Zie Arnhem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Verbindingen[bewerken]

Trein[bewerken]

De volgende treinseries stoppen in de NS-dienstregeling 2017 te Arnhem:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
100

ICE 43

InterCityExpress (NS International) [ Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf Hbf ] / [ Hannover HbfMinden (Westf)HerfordBielefeld HbfGütersloh HbfHamm (Westf)Hagen HbfWuppertal Hbf ] – Köln HbfSiegburg/Bonn Frankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofMannheim HbfKarlsruhe HbfOffenburgFreiburg (Breisgau) HbfBasel Bad BfBasel SBB Één keer per dag tussen Amsterdam en Basel.
120 / 220

ICE 78

InterCityExpress (NS International) Amsterdam CentraalUtrecht CentraalArnhem CentraalOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf HbfKöln HbfFrankfurt (Main) Flughafen FernbahnhofFrankfurt (Main) Hbf Wordt aangevuld door de serie 100 / ICE 43.
3000 Intercity NijmegenArnhem CentraalEde-WageningenUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarDen Helder Stopt na 20.00 uur ook op Driebergen-Zeist.
3100 Intercity Schiphol AirportUtrecht CentraalEde-WageningenArnhem CentraalNijmegen Rijdt niet na 21:00 uur
3600 Intercity RoosendaalBredaTilburg's-HertogenboschNijmegenArnhem CentraalZutphenDeventerZwolle
4400 Sprinter 's-HertogenboschNijmegenArnhem Centraal
7500 Sprinter Ede-WageningenArnhem Centraal
7600 Sprinter WijchenNijmegenArnhem CentraalZutphen 's Avonds en op zondag alleen tussen Nijmegen en Zutphen
20000

RE 19

Regional-Express (Abellio Rail NRW) Arnhem CentraalZevenaarEmmerichWeselOberhausen HbfDuisburg HbfDüsseldorf FlughafenDüsseldorf Hbf Rhein-IJssel-Express
23400 Intercity Utrecht CentraalDriebergen-ZeistVeenendaal-De KlompEde-WageningenArnhem CentraalElstNijmegen Nachtnet. Rijdt alleen in de nachten van vrijdag op zaterdag en zaterdag op zondag in de richting van Nijmegen.
30700 Stoptrein (Breng) Arnhem CentraalDoetinchem Rijdt onder de naam brengdirect en rijdt niet in de avonduren (na 20.00 uur) en het weekend. Verzorgt samen met Arriva een kwartiersdienst tussen Arnhem en Doetinchem.
30900 Stoptrein (Arriva) Arnhem CentraalDoetinchemWinterswijk Verzorgt samen met brengdirect doordeweeks tot 20.00 uur een kwartiersdienst tussen Arnhem en Doetinchem.
31100 Stoptrein (Arriva) Arnhem CentraalElstTiel Stopt niet te Arnhem Zuid. In de daluren eenmaal per uur Elst - Tiel.

Stads- en streekvervoer[bewerken]

Station Arnhem Centraal is het belangrijkste busstation van Arnhem, en is het eindpunt van veel streekbussen. De Arnhemse trolleybus heeft het centrale station als belangrijk knooppunt, en heeft een eigen busstation voor het stationsgebouw.

1rightarrow blue.svg Voor de aansluitende busverbindingen, zie Openbaar vervoer in Arnhem

Afbeeldingen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]