Stemexpressie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Stemexpressie is het uiting geven aan gevoel met behulp van de menselijke stem.

Inleiding[bewerken]

De stem is een wezenlijk element van de persoonlijkheid en speelt een essentiële rol in iedere intermenselijke communicatie en in het gezongen lied. Het gaat hierbij om klankkleur, toon, volume, trilling en duur. Stemexpressie wordt zowel op verbale als op non-verbale wijze toegepast. De nonverbale wijze maakt alleen gebruik van puur stemgeluid. Bij het werken op verbale wijze, speelt bij stemexpressie de woordbetekenis geen rol - de woordklanken dienen louter als materiaal, drager van de stemexpressie zelf.
Iedere spreker geeft aan de boodschap een onderliggend gevoel mee. In de stem kan bijvoorbeeld angst te horen zijn, onzekerheid of vreugde. De expressie in de stem geeft aan hoe iemand zich voelt. Het is een directe weergave van ons gemoed. Dit is uiteraard alleen het geval bij een gezonde stem; het geluid dat bij stemproblemen te beluisteren valt, dient op geheel andere wijze geïnterpreteerd te worden door een logopedist of zo nodig zelfs nader onderzocht te worden door een KNO-arts.
Behalve de weerklank van de emotionele toestand van de spreker, geeft stemexpressie ook diens intenties weer. Zo kan een stem dwingen, vleien, stellen of vragen.
Stemexpressie wordt als opzichzelfstaande activiteit gebruikt als middel tot persoonlijke groei, al dan niet binnen een therapeutisch kader of binnen de scholing van professionele sprekers, zangers en acteurs.

Uitgangspunten[bewerken]

Stemexpressie heeft als grondgedachte dat "iemand klinkt zoals hij/zij is", authentiek en zielsverbonden. Door de stem meer ruimte te geven wordt deze rijker aan klankkleur en daarmee aan uitdrukkingsvermogen. Men leert zichzelf zowel beter kennen als beter uiten, aldus deelnemers die aan trainingen stemexpressie deelnamen. Stemexpressie kent invalshoeken vanuit de psychologie, vanuit zang, vanuit het toneel, vanuit de logopedie en vanuit de newagebeweging. Het begrip is nauw verbonden met begrippen als zelfmanifestatie of zelfexpressie, stemontplooiing en stembevrijding. Het woord stembevrijding geeft de richting van veel van de cursussen aan. Er is allereerst vaak enige moed voor nodig om zichzelf vrij improviserend te durven laten horen. Vervolgens gaat het erom "oordeelsvrij" te "verklanken wat men in zich heeft leven". In tegenstelling tot wat bij zingen het geval is zijn er geen vaststaande noten of ritmes. Een ieder is vrij om te klinken hoe hij of zij wenst.

Indien stemexpressie in een groep wordt beoefend, komt hier nog de dimensie bij van "durven klinken" en anderen hetzelfde horen doen. Elementen als luisteren, samenklank en elkaar ontmoeten worden dan belangrijk. Stemexpressie kan zo door deelnemers als bevrijdend, ontroerend en verbindend worden ervaren.
Bij scholing of training van stemmen ontstaat bij groepswerk de mogelijkheid van het geven van (meervoudige) feedback. Bevestiging, beschrijving en interpretatie van wat deelnemers hebben waargenomen leidt tot betere erkenning, hantering en uitwerking van het stemgeluid. De rijkdom aan nieuwe geluiden kan zo een nieuwe basis vormen voor professionele ontwikkeling van de persoonlijke expressie.

Geschiedenis[bewerken]

Stemexpressie is al geïntroduceerd door de toneelontwikkelaars en regisseurs, zoals de Rus Konstantin Stanislavski (1863 - 1938), de Fransman Antonin Artaud (1896-1948) en de Pool Grotowski (1933-1999). Exponenten hiervan zijn het New Yorkse Living Theatre uit de jaren zeventig en het Nederlandse/Franse Roy Heart Theater. De Fransman Jean-René Toussaint heeft in de jaren 80 en 90 in Nederland een aantal leerlingen opgeleid. In Amerika is Jonathan Goldman een vooraanstaand musicus en auteur op dit gebied. Momenteel zijn in Nederland Eric Hermans[1], Jan Kortie, Madeleine Ingen Housz, Fons van Tienen, Alex Boon en Marius Engelbrecht belangrijke stemexpressiedocenten.

Dagelijks leven[bewerken]

In het dagelijks leven richt men zich vooral op de inhoud van woorden en hun betekenis. Intuïtief luisteren we ook naar de klank om te ontdekken hoe een boodschap bedoeld is en welke toon erin besloten ligt. Rationeel luisteren is een bewust aspect van dagelijkse communicatie. Het intuïtieve luisteren gebeurt veel onbewuster maar is onmisbaar bij het begrijpen van de boodschap.

Stemexpressie als vak[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg zie ook Zangkunst en Woordkunst

In iedere zangopleiding wordt aandacht besteed aan stemexpressie. Stemexpressie is soms een vak op theater- en toneelopleidingen.

Stemexpressie wordt onder meer gebruikt binnen assertiviteitstrainingen, presentatietrainingen,stottertherapie, bij dementie patiënten, bij moeilijk opvoedbare kinderen, bij patiënten met een longaandoening, in (zang)koren en theater/drama groepen.

De belangstelling voor stemexpressie groeit door het toenemende besef dat lichaamstaal en stemgebruik fundamenteel zijn in de menselijke communicatie. Er worden tientallen cursussen, trainingen, week- en jaarprogramma's op dit gebied aangeboden, waaronder ook opleidingen tot docent stemexpressie.

Trivia[bewerken]

  • Goede voorbeelden van stemexpressie zijn te zien in de Zweedse film As It Is in Heaven en te beluisteren in de uitvoering van John Cage's Aria door Elena Antonenko.

Noten[bewerken]

  1. zie van Eric Hermans de video op de website van het Grafisch Lyceum Rotterdam