Strijkkwartet nr. 16 (Beethoven)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Strijkkwartet Nr. 16 (Beethoven)
Karikatuur van Beethoven door J.P. Lyser
Karikatuur van Beethoven door J.P. Lyser
Componist Ludwig van Beethoven
Soort compositie Strijkkwartet
Toonsoort F groot
Opusnummer opus 135
Compositiedatum juni-september 1826
Première 23 maart 1828
Opgedragen aan Johann Wolfmeier
Duur 25 min.
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Het Strijkkwartet Nr. 16 in F groot is een vierdelige compositie voor strijkkwartet van Ludwig van Beethoven. Het werd geschreven in de zomer van 1826.

Ontstaan[bewerken]

Na de breed gedimensioneerde strijkkwartetten nr 13, 14 en 15, een betrekkelijk kleinschalig en vooral veel milder werk. Het is het laatste werk (en hoogste opusnummer) van Beethoven, die hierna alleen nog de nieuwe finale van het strijkkwartet nr 13, opus 130 zou componeren.

Delen[bewerken]

  • I Allegretto Het allegretto begint met een waarschuwend motiefje, waarna een beheerst en mild spel volgt, waaraan de extreme emoties uit de voorgaande werken ontbreken. “Durchbrochene arbeit” valt op: het in fragmenten opgesplitst thema wordt door de na elkaar invallende en verdeeld over de drie hoogste strijkers gespeeld.
  • II Vivace Het scherzo valt op door een onverdroten doorgaand verschuiven van ritmen. Toch ook grimmiger ondertonen.
  • III Lento assai; cantante e tranquillo een innige en melodieuze zang, die typerend is voor de late Beethoven met drie variaties in Des groot.
  • IV Der schwer gefallene entschluβ: Grave, ma non troppo tratto – Allegro (Zie ook: De “Muβ es sein?”- Anekdote) In de Grave inleiding klinkt de vraag: 'Muβ es sein?' Het Allegro geeft het antwoord: 'Es muβ sein!' In sonatevorm ontwikkelt zich een deel dat in elk geval geen noodlotsstemming heeft.

De “Muβ es sein?”- Anekdote[bewerken]

Beethoven betitelde het thema (G-E-As) als de vraag: Muβ es sein? Het tweeledige thema (A-C-G) en (G-B-F) is het antwoord: Es Muβ sein! Hier is veel diepzinnigs achter gezocht gezien ook de titel van het vierde deel: “Der schwer gefallene entschluβ”. Wat nauwelijks te rijmen valt met het opgewekte karakter van dit slotdeel. Mogelijk heeft Beethoven dit ironisch bedoeld gezien de volgende anekdote. Volgens Thayer (een biograaf van Beethoven) had een zekere heer Dembscher (die door het ongeduld van de componist ruzie met Beethoven had gekregen), aan Holz (een vriend van Beethoven) gevraagd hoe hij het weer goed kon maken, daar hij een manuscript van Beethoven wilde lenen. Holz die goed bekend was met het feit dat Dembscher slecht van zijn geld kon scheiden, antwoordde, dat hem dat 50 florijnen zou kosten. Dembscher schrok: “Muβ es sein?” Holz: “Es Muβ sein”.

Beethoven had hier veel plezier over. Hij heeft direct een canon op dat motief geschreven; en het motief komt in 1826 ook in de conversatieschriften voor, onder andere bij een meningsverschil met zijn huishoudster over het huishoudgeld.

Betekenis[bewerken]

Het kwartet werd een jaar na de dood van Beethoven voor het eerst uitgevoerd in een concert dat ter nagedachtenis van zijn overlijden werd georganiseerd door de cellist Josef Linke.

Externe link[bewerken]