The Phoebus Foundation

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
The Phoebus Foundation
Logo Phoebus Foundation.jpg
Doel Kunst
Opgericht 2011
Personen
Oprichter Fernand Huts
Directeur Katharina Van Cauteren
Website

The Phoebus Foundation is een kunststichting naar Angelsaksisch recht met filantropische doelstellingen. De stichting verwerft kunstvoorwerpen, staat borg voor een professioneel kader van behoud en beheer, en zorgt voor de conservatie en restauratie van de objecten. Daarbij zet ze hoog in op wetenschappelijk onderzoek. De resultaten van dat alles deelt ze met een zo breed mogelijk publiek, via tentoonstellingen, culturele expedities, symposia en publicaties.

Fernand Huts en Katharina Van Cauteren, foto door Marc Gysens

Visie[bewerken]

The Phoebus Foundation werd opgericht om de toekomst te verzekeren van de verzameling die begon als de privécollectie van Fernand en Karine Huts en/of van het familiebedrijf Katoen Natie.

Om de collectie te onttrekken aan de industriële en financiële risico's van de bedrijvengroep Katoen Natie, werd ze ondergebracht in een onafhankelijke juridische structuur, gericht op het beheer van de eigendomsrechten ervan. De Katoen Natie en de familie Huts zijn geen begunstigden van de Foundation. Objecten uit de stichting kunnen nooit worden verkocht ten bate van het bedrijf en/of de familie.[1] The Phoebus Foundation streeft ernaar stukken van hoge kwaliteit terug te halen naar Vlaanderen en/of ze hier te houden.[2]

Angelsaksische inspiratie[bewerken]

De Angelsaksische aanpak diende als inspiratie bij het oprichten van The Phoebus Foundation, naar het voorbeeld van culturele stichtingen, zoals het J. Paul Getty Museum in Los Angeles en de Frick Collection in New York.

Financiële ondersteuning[bewerken]

The Phoebus Foundation en haar werking worden gesteund door de bedrijven van de groep Katoen Natie en van de groep Indaver.

Phoebus Apollo van Jan Boeckhorst, uit de collectie van The Phoebus Foundation

Naam[bewerken]

Hugo Van der Goes' Madonna met heiligen uit de collectie van The Phoebus Foundation, in langdurige bruikleen aan The Art Institute of Chicago

'Phoebus' verwijst naar Phoebus Apollo. In de antieke mythologie treedt Apollo op als beschermer van de muzen. Samen vermaken ze zich op de berg Parnassus. Maar ook later keert Apollo steeds terug in de (kunst)geschiedenis: hij brengt inspiratie of zelfs goddelijke verlichting, en is de beschermer van de mythische gouden tijd - een paradijselijke era waarin geweld, hebzucht, jaloezie en onrecht nog niet bestaan.

Collecties[bewerken]

De verzameling van The Phoebus Foundation bestaat uit negen deelcollecties.

Kunst uit de Zuidelijke Nederlanden van de middeleeuwen tot de barok[bewerken]

De zwaartepunten binnen deze collectie van eigen bodem worden gevormd door schilderkunst en sculptuur, maar er zijn ook manuscripten, prenten, tekeningen en siervoorwerpen. De nadruk ligt op kunst uit de 15de, 16de en 17de eeuw, met hoofdrolspelers die gaan van Hugo Van der Goes, Hans Memling, Gerard David, Jan Gossaert, Pieter Bruegel, Maerten de Vos en Michaelina Wautier tot Peter Paul Rubens, Antoon Van Dyck en Jacob Jordaens.

Belgische kunst uit de periode 1880-1930[bewerken]

Deze collectie draait om de impressionistische en symbolistische kunstenaars uit Sint-Martens-Latem, met namen als Emile Claus, Gustave Van de Woestyne, Valerius De Saedeleer en George Minne. Van daaruit gaat het naar de expressionisten met Gust. De Smet, Constant Permeke en Frits Van den Berghe. Daarnaast zijn er werken van onder anderen Rik Wouters, James Ensor, Jules Schmalzigaug, Edgard Tytgat en Floris en Oscar Jespers, om te besluiten met surrealisten als Magritte en Delvaux.

Rik Wouters 'De roze laan' uit de verzameling van The Phoebus Foundation

Hedendaagse kunst[bewerken]

The Phoebus Foundation bezit werken Wim Delvoye, Marcel Broodthaers, Hans Vandekerckhove, Jan Vanriet en Jan Fabre.

In het sculpturenpark Singelberg bewaart The Phoebus Foundation werk van de Britse kunstenares Sophie Ryder, de Urugayaan Pablo Atchugarry, het Nederlandse Atelier Van Lieshout, en andere kunstenaars van eigen bodem zoals Michaël Aerts, Hubert Minnebo en Wim Delvoye. In 2018 verwierf The Phoebus Foundation tal van sculpturen uit de voormalige collectie van Brussels Airport, met namen als George Grard, Jean-Michel Folon, Paul Van Hoeydonck, Jef Van Tuerenhout en Panamarenko.[3]

CoBrA[bewerken]

The Phoebus Foundation is de eigenaar van een aanzienlijke collectie CoBrA-kunst. Daarbij ligt de focus vooral op de ontstaansperiode van deze kunstbeweging met werken van Appel, Alechinsky, Corneille, Jorn, Pedersen en Dotremont.

Textiel uit de oudheid[bewerken]

Deze collectie bestaat uit weefsels en archeologische objecten uit het oude Egypte, van de farao's tot de Zijderoute. Aan deze collectie is de permanente tentoonstelling '3500 jaar textielkunst' gewijd in HeadquARTers. Deze expositie neemt de bezoeker mee doorheen de geschiedenis van Egypte, met linnen doeken, dierenmummies, fragmenten van dodenboeken, dodenmaskers en de tunicazaal. Daar wordt de grootste collectie complete tunica's ter wereld getoond, samen met accessoires zoals haarnetjes, sokken, schoeisel en juwelen.[4]

20ste-eeuwse Latijns-Amerikaanse kunst[bewerken]

The Phoebus Foundation bezit een grote verzameling Latijns-Amerikaanse kunst. De collectie bezit topstukken uit - onder andere - Uruguay, Brazilië, Argentinië, Cuba, Mexico, met namen als Torres-García, Gurvich, Alpuy, Berni, Schvartz en Matto.[5]

Wereldkaart uit Ortelius' Theatrum Orbis Terrarum uit de collectie van The Phoebus Foundation

Topografie[bewerken]

Deze collectie telt ruim vierhonderd kaarten, atlassen en stadsgezichten uit de 16de, 17de, 18de en 19de eeuw, met als hoogtepunten atlassen van Mercator, Ortelius, Hondius, Blaeu en Kaerius.

Reynaert de vos[bewerken]

The Phoebus Foundation is de eigenaar van meer dan 350 boeken over Reynaert de vos, van de vroege 16de eeuw tot vandaag. Deze collectie werd in 2018 tentoongesteld onder de vorm van een 'expeditie' rond het middeleeuwse dierenepos. Daarvoor werkte de Stichting samen met Rik Van Daele, secretaris-penningmeester van het Reynaertgenootschap.

Havenerfgoed[bewerken]

In 2003 nam Katoen Natie het initiatief het historische patrimonium van de havenbedrijven te redden. Hieruit is een aanzienlijke verzameling ontstaan van havenerfgoed en historische foto's van de Antwerpse haven.[6][7]

Behoud & beheer[bewerken]

In het restauratie-atelier van The Phoebus Foundation
Restauratie van een 16de-eeuws triptiekje met 'Sint-Lukas schildert de Madonna'

The Phoebus Foundation zet zich in voor het behoud van de kunstwerken uit de eigen collectie. De stukken worden bewaard in de best mogelijke omstandigheden in geklimatiseerde kunstdepots van Katoen Natie. Ook het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen bewaart hier een deel van haar collectie.[8]

In het restauratie-atelier van The Phoebus Foundation worden kunstwerken geconserveerd, gerestaureerd en onderworpen aan wetenschappelijk onderzoek.

Onderzoek[bewerken]

The Phoebus Foundation streeft naar maximale kennisverwerving over de eigen objecten en/of over de bredere culturele achtergrond waarbinnen deze objecten tot stand kwamen of functioneerden. Daarvoor werkt ze samen met academici en onderzoekers in binnen- en buitenland. Dergelijke projecten resulteren in grote en kleine tentoonstellingen en/of publicaties.

Zot van Dymphna is een grootschalige onderzoeks- en restauratiecampagne rond het 'Dymphna-altaarstuk' van Goossen Van der Weyden, de kleinzoon van de vermaarde Rogier. Dit monumentale altaar is afkomstig uit de Norbertijnenabdij van Tongerlo bij Geel en maakt sinds 2010 deel uit van de collectie van The Phoebus Foundation.[9] De restauratiebehandeling vindt plaats tussen 2017 en 2020.

Het Dymphna-altaarstuk van Goossen Van der Weyden, vroeger te zien in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen

Thuis bij Jacob Jordaens is een ander onderzoeksproject. In 1652 schilderde Jacob Jordaens voor zijn riante woning in de Antwerpse Hoogstraat een reeks plafondstukken rond het liefdesverhaal van Amor en Psyche. Deze schilderijen zijn door de Vlaamse Gemeenschap erkend als topstukken.[10] Ze worden gerestaureerd en voor het eerst uitgebreid kunsthistorisch onderzocht.

Tentoonstellingen[bewerken]

The Phoebus Foundation streeft ernaar haar collectie maximaal te ontsluiten voor een zo breed mogelijk publiek. Daarom organiseert ze frequent tentoonstellingen:

3500 jaar textielkunst (permanent)[bewerken]

Deze permanente tentoonstelling in Antwerpen toont sinds 2011 weefsels, kledij en archeologische vondsten uit het oude Egypte, Rome en van de Zijderoute.[11] Hier wordt ook tweejaarlijks een internationaal congres georganiseerd rond 'Textiles from the Nile Valley', in samenwerking met The Phoebus Foundation en Katoen Natie. Het bedrijf financiert ook de publicatie van de congresbundels.[12]

OER. De wortels van Vlaanderen (maart-augustus 2017)[bewerken]

Deze tentoonstelling werd georganiseerd in het Gentse Caermersklooster. OER vertelde over een kantelpunt in de kunst- en cultuurgeschiedenis, en nam de bezoeker mee naar de vroege 20ste eeuw. In een aparte scenografie werden hier werken getoond uit de verzameling van The Phoebus Foundation, naast topstukken uit Vlaams privébezit, zoals uit de collectie van Herman De Bode. Deze collectie werd in 2018 tevens vrijwel integraal verworven door The Phoebus Foundation.

Voor God & Geld. Gouden tijd van de Zuidelijke Nederlanden (juni 2016-januari 2017)[bewerken]

Deze tentoonstelling in het Gentse Caermersklooster nam de bezoeker op sleeptouw doorheen de vijf gouden eeuwen van de Zuidelijke Nederlanden, om te eindigen bij de Tachtigjarige Oorlog. Deze expositie toonde niet enkel stukken van The Phoebus Foundation, maar ook van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, het MAS, de Koninklijke Bibliotheek Albert I en het Groeningemuseum. Er waren onder andere werken van Hans Memling, Jan Gossaert en Peter Paul Rubens.[13] Deze tentoonstelling was niet onomstreden. Tegenstanders hadden het over de 'vermarkting van de publieke cultuurwerking'. Bij de opening organiseerden ze daarom een symbolische rouwstoet.[14]

VOSSEN: Expeditie in het land van Reynaert (mei-september 2018)[bewerken]

De ruime collectie over Reynaert de vos werd in 2018 tentoongesteld onder de vorm van een 'expeditie' rond het middeleeuwse dierenepos. De expeditie neemt bezoekers mee op een fietstocht van 40 of 60 km doorheen het Vlaamse Waasland en Nederlands Zeeuws-Vlaanderen. Tijdens dit belevingstraject maken de bezoekers op een speelse en toegankelijke manier kennis met het middeleeuwse verhaal van Reynaert de vos.[15]

Daniel Seghers (1590-1661) in de Keizerskapel (augustus-september 2018)[bewerken]

Na de presentatie van het drieluik Sint Lukas schildert de Madonna, plaatst The Phoebus Foundation een ander stuk uit de collectie in de kijker: een bloemstilleven door Daniël Seghers (1590-1661). De kunst van Daniël Seghers werd in de eerste helft van de zeventiende eeuw erg begeerd door de Europese adel. Volgens de beroemde dichter Constantijn Huygens kon je bijna de bloemen op de schilderijen van Seghers ruiken. Tegenwoordig is Daniël Seghers nauwelijks bekend bij het brede publiek. Met deze nieuwe thematentoonstelling wil The Phoebus Foundation de aandacht vestigen op deze schilder.[16]

Bruiklenen[bewerken]

Naast tentoonstellingen organiseren, geeft The Phoebus Foundation vaak werken in bruikleen aan musea in binnen- en buitenland. Zo werden werken van de stichting in langdurige bruikleen gegeven aan het Antwerpse Rubenshuis,[17] aan het Museum aan de Stroom (Antwerpen), DIVA (Antwerpen), het Rockox&Snydershuis (Antwerpen),[18] en aan The Art Institute in Chicago. De stichting werkt ook samen met de Antwerpse Keizerskapel.[19] Verder leent The Phoebus Foundation artefacten voor korte duur uit voor tijdelijke tentoonstellingen zoals aan het Teseum te Tongeren.

Koptisch textiel in het Teseum te Tongeren[bewerken]

In het tweede halfjaar van 2018 vond er een tentoonstelling plaats van een tachtigtal Koptische voorwerpen van de Phoebus Foundation in de schatkamer van het Teseum te Tongeren. Het betrof ambachtelijke voorwerpen zoals kledij, weefsels en gereedschappen. Verder waren er koptische teksten, aardewerk en huishoudelijke voorwerpen te zien.[20]

Publicaties[bewerken]

Boeken[bewerken]

Phoebus Focus[bewerken]

In september 2017 is de Foundation gestart met de publicatie van een reeks wetenschappelijke publicaties waarin pareltjes uit de collectie in de schijnwerpers worden geplaatst. Hierbij wordt voor elke nieuwe uitgave beroep gedaan op kunsthistorici die gespecialiseerd zijn in het betreffende thema, en het verhaal op een boeiende en toegankelijke manier kunnen vertellen. Deze reeks wordt te koop aangeboden op VOSSEN en in Antwerpen in de Keizerskapel en in het Snijders&Rockoxhuis.

  • Phoebus Focus I: Sint-Lukas schildert de madonna, Niels Schalley en Sven Van Dorst
  • Phoebus Focus II: Keukenstilleven met Christus in het huis van Marta en Maria, Prisca Valkeneers
  • Phoebus Focus III: De allegorie van de zeven vrije kunsten, Hildegard Van de Velde
  • Phoebus Focus IV: Reynaert de vos, Niels Schalley
  • Phoebus Focus V: Het meermonster van Tagua Tagua, Katharina Van Cauteren
  • Phoebus Focus VI: Bloemenvaas met rozen, narcissen en tulpen, Sven Van Dorst

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. (nl) Prisca Valkeneers, Keukenstilleven met Christus in het huis van Martha en Maria. Een showstuk van Frans Ykens (1601-1693), Kanselarij Phoebus Foundation vzw, 2018, 64. ISBN 9789082829006.
  2. (nl) Hildegard Van de Velde, De allegorie van de zeven vrije kunsten. De verbeelding van Maerten de Vos, Kanselarij Phoebus Foundation vzw, 2018, 64. ISBN 9789082829013.
  3. (nl) Luchthaven veilt Belgische kunst voor goede doel. De Tijd (2018-02-20). Geraadpleegd op 2018-04-29.
  4. De Moor, Antoine.; Verhecken-Lammens, Chris., Maertens, Hugo., 3500 jaar textielkunst : de collectie art in HeadquaARTers, Lannoo, Tielt, 2008. ISBN 9789020970869.
  5. ; Malosetti Costa, Laura., Kunst uit Latijns-Amerika: modern en hedendaags, Tielt. ISBN 9789401410847.
  6. Devos, Greta 1948-; Asaert, Gustaaf 1929-, Suykens, Fernand, De Antwerpse naties zes eeuwen actief in haven en stad, Lannoo, Tielt, 2004. ISBN 9020956302.
  7. ATV, Katoennatie wil havenerfgoed publiek toegankelijk maken, 2013-06-24.
  8. (nl) Van Passel, Véronique, [http://www.kmska.be/export/sites/kmska/content/Documents/Pers/PB_Extern_depot_20120618.pdf OPENING NIEUW EXTERN DEPOT VAN HET KONINKLIJK MUSEUM VOOR SCHONE KUNSTEN ANTWERPEN] (19 juni 2012). Geraadpleegd op 29 april 2018.
  9. (nl) Kostbaar altaarstuk uit Belgie gaat bij Sotheby's onder de hamer. De Standaard. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  10. (nl) Topstukken | Kunsten en Erfgoed. www.kunstenenerfgoed.be. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  11. (nl) stafdelie, 3500 jaar textielkunst in hoofdkwartier van Katoen Natie. Het Nieuwsblad. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  12. (en) Vogelsang-Eastwood, Gillian, Textiles of the Nile Valley Conference, Antwerp 2017. SashWeaver. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  13. (nl) Huts gaat Rubenstekening showen in Gent. TVOOST - Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  14. (nl) Rouwstoet neemt Fernand Huts op de korrel. hln.be. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  15. (nl) >Home | Vossen. www.vossen.vlaanderen. Geraadpleegd op 2018-07-06.
  16. (en) Daniel Seghers (1590-1661) in the Keizerskapel -. CODART. Geraadpleegd op 2018-08-21.
  17. (nl) Portret van Hendrick Liberti | Rubenshuis. www.rubenshuis.be. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  18. (nl) Van de Velde, Hildegard, Snijders&Rockoxhuis. Een verrassend museum in hartje Antwerpen. Snijders&Rockoxhuis. Geraadpleegd op 29 april 2018.
  19. (en) Saint Luke in the Keizerskapel Antwerpen -. CODART. Geraadpleegd op 2018-04-29.
  20. De Kopten, een ander Egypte Site Teseum, geraadpleegd op 19 juni 2018