Theropoda

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Theropoda
Herrerasaurus ischigualastensis DSC 2929.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Superorde: Dinosauria (Dinosauriërs)
Orde: Saurischia
Onderorde
Theropoda
Marsh, 1881
Afbeeldingen Theropoda op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Theropoda op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Reptielen

De Theropoda, een onderverdeling van de Saurischia, zijn een belangrijke groep van voornamelijk vleesetende tweevoetige dinosauriërs. Men gaat er tegenwoordig van uit dat vogels tot de theropoden behoren.

De naam - de "beestvoeten" - werd voor het eerst gepubliceerd door Othniel Charles Marsh in 1881. Een eerste definitie als klade werd in 1986 door Gauthier gegeven: de groep bestaande uit de vogels en alle Saurischia nauwer verwant aan de vogels dan aan de Sauropodomorpha. In 1998 verving Paul Sereno "vogels" door Neornithes en de Sauropodomorpha door Saltasaurus; in 1999 gebruikte Padian juist Cetiosaurus. In 2004 werd de klade door Holtz exact gedefinieerd als: de groep bevattende de huismus (Passer domesticus) en alle soorten die dichter bij de huismus staan dan bij Cetiosaurus oxonensis (de eerst beschreven sauropode). Sereno, die Cetiosaurus te slecht bekend vindt, gebruikte in 2005 toch weer, maar nu met de volle naam, Saltasaurus loraticus. Onder al deze definities behoren vogels al per definitie tot de theropoden.

De groep ontstond in het Trias; de oudste bekende mogelijke vormen zijn Eoraptor en Herrerasaurus uit het Ladinien.

Een gebruikelijke recente onderverdeling van de Theropoda is de volgende:

 Theropoda 
 
 Ceratosauria 

Coelophysoidea 


 Neoceratosauria 

 Ceratosauridae 



 Abelisauroidea 




 Tetanurae 

 Spinosauroidea 


 Avetheropoda 
 Carnosauria 

 Monolophosaurus 



 Allosauroidea 



 Coelurosauria 

 Compsognathidae 


 Tyrannoraptora 

 Tyrannosauroidea 


 Maniraptoriformes 

 Ornithomimosauria 


 Maniraptora 

 Oviraptorosauria
(incl. Therizinosauroidea)


 Paraves 
 
 Eumaniraptora 

 Deinonychosauria 



 Avialae 













De verdere onderverdelingen van Theropoda zijn sterk omstreden; de taxonomie van deze groep wordt de laatste jaren zeer intensief bestudeerd volgens de kladistische methode en de gevonden stambomen veranderen snel, ook door de snelle opeenvolging van nieuwe vondsten uit China.

De afgrenzing ten opzichte van de Sauropodomorpha (de zustergroep binnen de Saurischia) is minder problematisch in die zin dat er simpelweg te weinig relevante vormen bekend zijn om veel twistpunten op te leveren - dit betekent echter anderzijds ook dat de splitsing van de twee groepen nog slecht begrepen wordt.

Qua morfologie vormen de theropoden op zich binnen de dinosauriërs een vrij basale ("primitieve") groep: de eerste dinosauriërs (die dus per definitie zelf nog niet tot de theropoden behoorden) waren vermoedelijk ook tweevoetige vleeseters. Bepaalde groepen binnen de theropoden waren echter sterk gespecialiseerd; het meest extreme voorbeeld vormen natuurlijk de vogels, maar ook de plantenetende vormen zoals de segnosauriërs en de oviraptoren wijken sterk af van de voorouderlijke "grondvorm". Sommige theropoden waren (en zijn) warmbloedig en bevederd en ademden via luchtzakken. We weten echter niet hoe vroeg deze eigenschappen zich ontwikkeld hebben en of andere dinosauriërs ze ook bezaten.

Tot de theropoden behoort de allerkleinste dinosauriër die we kennen: de kolibrie Mellisuga helenae ter grootte van een insect en met een gewicht van 1,8 gram, maar ook een gigant als Spinosaurus die volgens sommige schattingen achttien meter lang en twaalf ton zwaar kon worden.