Tianeti (gemeente)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Tianeti
თიანეთის მუნიციპალიტეტი
Gemeente in Georgië Vlag van Georgië
Vlag van Tianeti
Wapen van Tianeti
Kaart van Tianeti
Situering
Regio Mtscheta-Mtianeti
Coördinaten 42°8'NB, 45°3'OL
Algemeen
Oppervlakte 906 km² [2]
Inwoners
(2022)
Gedaald 10.221[1]
(11,3 inw./km²)
Hoofdplaats Tianeti
Burgemeester Levan Tsiklaoeri (2021-)
Overig
Website tianeti.gov.ge
Foto's
Iori en de berg Tsjiaoeri vanaf Tianeti
Iori en de berg Tsjiaoeri vanaf Tianeti
Portaal  Portaalicoon   Georgië

Tianeti (Georgisch: თიანეთის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het noordoosten van Georgië in de regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti en heeft 10.221 inwoners (2022[1]). De 'nederzetting met stedelijk karakter' (დაბა, daba) Tianeti is het bestuurlijke centrum van de gemeente die een oppervlakte van 906,3 km². De Iori, een linkerzijrivier van de Mtkvari heeft zijn bron in de gemeente.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Gouvernement Tiflis: Oejezd Tianeti middenboven, met II het oetsjastok Ertso (1886)

Het bestuurlijke gebied van de gemeente Tianeti komt vrijwel geheel overeen met de historische Georgische regio Ertso-Tianeti, dat onderdeel was van Kachetië. Het werd met de Russische overheersing vanaf 1801 onderdeel van het in 1843 opgerichte Toesjino-Psjavo-Chevsoerski Okroeg, wat vanaf 1846 onderdeel was van het Gouvernement Tiflis. Dit okroeg omvatte in lijn met de naamgeving de historische regio's Chevsoeretië, Psjavi en Toesjeti, maar ook Ertso-Tianeti. Het dorp Tianeti werd het bestuurlijk centrum van het okroeg. In 1859 werd het okroeg hernoemd in het Tianeti Okroeg, dat in 1874 vervolgens werd hervormd in een Oejezd met dezelfde naam.[3][4] Het oejezd, ook wel Mazra geheten in het Georgisch, was onderverdeeld in drie districten, zogeheten oetsjastoks (Russisch: участокъ), te weten Psjavo-Chevsoeretië, Toesjeti-Kacheti en Ertso. Het gebied van de huidige gemeente Tianeti komt overeen met het oetsjastok Ersto.

Arnold Zisserman, klerk en later senior assistent voor prins Tsjolokasjvili, hoofd van het okroeg Toesjino-Psjavo-Chevsoerski voor de Russische onderkoning voor de Kaukasus Michail Vorontsov, had tussen 1844 en 1848 zijn standplaats in Tianeti. De prins bleef tot zijn dood in 1847 zijn residentie in Matani (Kacheti) behouden.[6] Een van Zisserman's belangrijkste inspanningen in het district omhelsden de verbetering van de bereikbaarheid van Tianeti, dat toen nog alleen te paard en niet met een koets te bereiken was. Hij was als ambtenaar verantwoordelijk voor de aanleg van de wegen naar Tbilisi, Kacheti en Ananoeri (aan de Georgische Militaire Weg) om zo het vervoer van wijn per wagen vanuit Kacheti naar Rusland te verbeteren, maar ook om het regionale bestuurscentrum per wagen te verbinden met de Kaukasus hoofdstad Tiflis.[7] Hiermee legde Zisserman de basis voor de hedendaagse regionale hoofdwegen.

Het oejezd Tianeti werd in 1924 opgeheven en was tot 1929 onderdeel van het oejezd Doesjeti om tot 1930 kortstondig onderdeel te zijn van het oejezd Tiflis. Met de grote bestuurlijke herinrichting in 1930 onder het Sovjetregime werd het rajon (district) Tianeti gecreëerd, eerst met de naam Ertso-Tianeti, dat tot 1932 onderdeel was van het oblast Tiflis. Daarna was het en zelfstandig rajon.[8] In 1995 werd het district ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti, en werd in 2006 het district omgevormd naar gemeente.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Ertso-depressie
Sionireservoir, derde grootste in Georgië

De gemeente Tianeti strekt zich in noord-zuid richting uit over ongeveer 60 kilometer, en vormt het bovenste stroomgebied van de Iori dat hier helemaal omsloten is met bergen. Het is daarmee een bergachtig gebied met de Iori-vallei en de zuidelijk gelegen Ertso-depressie als centrale gebieden. De hoogste bergen liggen in het noorden van de gemeente, en reiken boven de 3000 meter boven zeeniveau.[10] De noord-zuid subgebergtes van de Grote Kaukasus, de Kartli- en Kachetigebergtes vormen de westelijke en oostelijke flanken en beginnen in het noorden net buiten de gemeente bij de 3276 meter hoge berg Giorgi Anksjelidze. Deze eerder naamloze berg werd in 2018 vernoemd naar een Georgische soldaat die door marteling omkwam in de Russisch-Georgische oorlog van 2008.[11] De berg is de waterscheiding van de rivieren Iori, Alazani en Psjavi Aragvi.

Het Kartligebergte loopt in het zuiden over in de Sabadoeri bergrug die in een zuidoostelijke draai de zuidelijke begrenzing vormt en de Ertso-depressie omsluit. Het Kachetigebergte loopt in het zuiden van de gemeente over in het Gomborigebergte, een dominante bergrug in de regio Kacheti die de Alazani en Iori stroomgebieden van elkaar scheidt. De Iori stroomt via Ertso en het zuidoosten van de gemeente door een kloof tussen de Sabadoeri en Gomborigebergtes naar het Iori Hoogland in Kacheti. In het zuiden van de gemeente ligt de Ertsodepressie, een dal omsloten door voornoemde bergruggen met een lengte van ongeveer 10 kilometer en een breedte van 5-6 kilometer, wat het historisch tot centrum van het gebied maakte. Het ligt op een hoogte van onegeveer 1000 meter boven zeeniveau.[12]

In het zuidoosten van de gemeente, bij het daba Sioni ligt het 12,8 km² grote Sionireservoir dat tot stand kwam door het afdammen van de rivier Iori. In 1963 werd het reservoir voor de lokale waterhuishouding en energieproductie in bedrijf gesteld. Het reservoir heeft een maximale diepte van circa 68 meter en een maximaal watervolume van 325 miljoen m³, en is daarmee het derde grootste reservoir in het land.[13] Voor het meer moest de oorspronkelijke nederzetting van Sioni, Keboeli, geofferd worden, alsmede divers middeleeuws cultureel erfgoed op de oevers van de rivier. Een kerk uit de 5e eeuw werd ontmanteld en in het etnografisch openluchtmuseum in Tbilisi opgebouwd.[14][15]

Tianeti grenst aan de westkant geheel aan de gemeente Doesjeti. In het zuiden liggen de gemeenten Mtscheta en Sagaredzjo (regio kacheti) en in het oosten aan Achmeta, ook in de regio Kacheti.

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Begin 2022 telde de gemeente Tianeti 10.221 inwoners,[1] een stijging van bijna 8% ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] In lijn met de rest van het land vond in 2021 een daling van de bevolking plaats. De bevolking van Tianeti bestaat vrijwel geheel uit Georgiërs (99,4%), op enkele Osseten en Russen na. De bevolking bestaat qua religie vrijwel geheel uit volgers van de Georgisch-Orthodoxe Kerk, en kent enkele tientallen jehova's als enige geloofsminderheid.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Tianeti
1897 1922 1939 1959 1970 1979 1989 2002[16] 2014 2021 2022
Gemeente Tianeti - - 17.628 Gestegen 18.559 Gedaald 17.341 Gedaald 16.554 Gedaald 15.128 Gedaald 14.014 Gedaald 9.468 Gestegen 10.274 Gedaald 10.221
Tianeti (daba) 1.089 Gestegen 1.381 Gestegen 1.908 Gestegen 2.319 Gestegen 3.546 Gestegen 4.105 Gestegen 4.266 Gedaald 3.598 Gedaald 2.479 Gestegen 3.084 Gestegen 3.094
Sioni (daba) - 201 - - 429 Gestegen 605 Gedaald 487 Gedaald 438 Gedaald 371 Gedaald 289 Gedaald 287
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[17][18][19][20] Noot:[16]

Administratieve onderverdeling[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente Tianeti is administratief onderverdeeld in 12 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 84 dorpen (სოფელი, sopeli). Er zijn twee nederzettingen met een stedelijk karakter (დაბა, daba), het bestuurlijk centrum Tianeti en Sioni.[2]

Bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeentelijk centrum Tianeti

De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Tianeti is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 27 leden: 18 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 9 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[22] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 12 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Levan Tsiklaoeri van Georgische Droom met 54,5% van de stemmen gekozen tot burgemeester, via een tweede ronde tegen burgemeester Tamaz Metsjiaoeri. Alle 9 districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom gegaan. Deze partij behaalde tevens de meeste proportionele stemmen (43,1%), gevolgd door Voor Verenigd Georgië van Tamaz Metsjiaoeri (22,6%), Verenigde Nationale Beweging (18,9%) en Voor Georgië (6,7%). Zes andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[23][24]

Partij 2017 [25] 2021 [26] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 18 17                                  
  Voor een Verenigd Georgië 7 5          
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 1 4        
  Voor Georgië 1  
  Alliantie van Patriotten (AP) 1
Total 27 27  

Vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Het zuidelijke deel van de gemeente is vanuit de buurgemeenten goed bereikbaar via de Georgische nationale route Sh27 (Dzjinvali - Tianeti), de Sh30 (Tbilisi - Tianeti) en de verbindingsroute uit Kacheti, de Sh43 (Lagodechi - Kvareli - Achmeta - Tianeti).

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Commons heeft mediabestanden in de categorie Tianeti Municipality.