Tollenburg

Tollenburg
Locatie
Plaats	Lienden, Nederland
Adres	Remsestraat 2
Status en tijdlijn
Gebouwd in	1312-1317
Opdrachtgever(s)	Gwijde van Avesnes
Gesloopt in	1495-1500

De Tollenburg, oorspronkelijk Dollenburg, was een kasteel in De Mars in de Nederlandse plaats Lienden, provincie Gelderland. Het kasteel Tollenburg lag op de plaats waar tegenwoordig de gelijknamige boerderij staat.

Geschiedenis

Het kasteel werd tussen 1312 en 1317 door de Utrechtse bisschop Gwijde van Avesnes gebouwd in De Mars. Dit was een gebied dat vanwege een veranderde loop van de Rijn geheel in de Betuwe was komen te liggen. Het Utrechtse deel van De Mars was hierdoor een enclave geworden in Gelders gebied. De bisschop wilde met de bouw van het kasteel voorkomen dat Gelre deze enclave zou inlijven; tegelijk diende het kasteel om de oude Rijntak te controleren op schepen die de tol in Rhenen probeerden te omzeilen.

Het kasteel werd in 1318 onder leiding van Dirck van Lijnden door de inwoners van Lienden, Kesteren en Ommeren verwoest wegens de onderdrukking door de Utrechtse bisschop. Na bemiddeling door ridder Jan van Beaumont kwam er in 1320 vrede tussen de verschillende partijen, maar de heren van Lijnden moesten de burcht wel herbouwen en tevens de slotvoogd Willem Cuser schadeloos stellen.

Bisschop Jan van Arkel gaf medio 14e eeuw de Tollenburg in handen van de familie Van Gaesbeek. Leden van het geslacht Vonck namen het kasteel hierna in omdat de bisschop hun grootvader niet zou hebben terugbetaald. Hun claim bleek niet geldig en ze moesten het kasteel weer opgeven.

Lodewijk van Leefdael werd in 1485 beleend met de Tollenburg. Vanaf nu was het een zogenaamd borgleen van het slot Ter Horst bij Rhenen. Waarschijnlijk werd het kasteel tussen 1495-1500 afgebroken: door het verzanden van de oude Rijnbedding was het strategische belang geheel verdwenen. Lodewijks zoon Johan verkocht het goed - met vermoedelijk een nieuw huis - aan Katherina van Brakell. Haar zoon huwde met een dochter van schout Dirk Vonck, waarna het goed tot 1706 in bezit bleef van de familie Vonck. Hierna volgden nog diverse wisselingen van eigenaar.

Beschrijving

Het is onbekend hoe het middeleeuwse kasteel er uit heeft gezien. In 1495 zou het reeds zijn afgebroken. Het nadien gebouwde huis werd in de 18e eeuw omschreven als een herenhuis met tuinen, sterrenbos, boerderij, duifhuis, boomgaarden en agrarische gronden. Van dit huis zou in 1798 nog slechts een hofstede over zijn gebleven. Ook deze hofstede is uiteindelijk gesloopt.

Naast de huidige boerderij Tollenburg - die na een brand in 1933 is herbouwd - zijn muurresten en laatmiddeleeuws aardewerk aangetroffen.

Referenties

Vredenberg, Jan (2013). Kastelen in Gelderland. Matrijs, pp. 192-193.
PDF: buren.nl - Een archeologisch bureau-onderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen aan de Groenestraat 8 te Lienden, gemeente Buren (Gld)