Transponeren (muziek)
In de muziek duidt transponeren of transpositie er op dat een muziekstuk in een nieuwe toonsoort wordt opgeschreven. Transponeren kan ook betekenen dat een bespeler van een bepaald instrument de muziek, die is geschreven voor een ander instrument, hoger of lager gaat spelen. Zo moet op een besklarinet de muziek die geschreven is voor viool een halve noot hoger gespeeld worden om bij het samenspelen goed te klinken.[1]
Transponeren komt er in feite op neer dat iedere noot van de originele compositie met hetzelfde aantal halve tonen of hele tonen wordt verhoogd of verlaagd. Het kan tot gevolg hebben dat er voortekens bijkomen, wat het spelen moeilijk kan maken.
- C naar Cis/Des: alles een halve toon hoger, 7 kruisen/5 mollen erbij
- C naar D: alles een hele toon hoger, 2 kruisen erbij
- D naar C: alles een hele toon lager, 2 kruisen eraf
Een transponerend instrument zoals de veelgebruikte bes-trompet is een muziekinstrument dat van zichzelf al transponerend is. Akkoordsymbolen zoals die in de lichte muziek gebruikelijk zijn, moeten ook worden getransponeerd. Het kan verder ook voorkomen dat binnen een partij in een stuk moet worden getransponeerd. Zo staan bijvoorbeeld in de trompetpartij van de Negende symfonie van Antonín Dvořák gedeeltes afwisselend in E, in Es of in C genoteerd, zonder dat het de bedoeling is dat van instrument wordt gewisseld. Indien dit gebeurt, zal soms de aanwijzing muta in "X" staan, waarin X een toon is, op het moment dat de geschreven toonsoort verandert.[2]
- ↑ Transposing for different instruments. stonekick.com. Geraadpleegd op 3 maart 2026.
- ↑ Symphony No.9, Op.95 (Dvořák, Antonín), uit Uit de nieuwe wereld op het International Music Score Library Project