Troonswisseling in België (2013)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Koning Filip en koningin Mathilde tijdens een parade door Brussel na de eedaflegging.

Bij de troonswisseling in België op 21 juli 2013, de nationale feestdag van België, vond in Brussel de troonsafstand plaats van koning Albert II van België, gevolgd door de inhuldiging van Filip van België als zevende Koning der Belgen.

Sinds begin 2010 waren er geruchten over een mogelijke troonswisseling. De abdicatie was een unicum in de geschiedenis van de Belgische monarchie: geen enkele andere koning heeft spontaan zijn taken neergelegd. Enkel koning Leopold III diende in 1951 te abdiceren, naar aanleiding van de koningskwestie.

Aankondiging[bewerken]

In april 2013 vertelde Albert aan premier Elio di Rupo dat hij op 21 juli dat jaar, de nationale feestdag van België, wenste af te treden. Di Rupo vroeg hem om zijn plannen tot abdicatie nog drie maanden stil te houden, omdat hij bang was dat anders de N-VA de tussenliggende periode zou gebruiken om het land te destabiliseren.[1] Uiteindelijk maakte Albert pas op 3 juli om 18 uur via een op de Belgische televisie en radio rechtstreeks uitgezonden toespraak bekend dat hij op 21 juli dat jaar zou aftreden ten gunste van de kroonprins Filip van België. Als reden voor zijn aftreden gaf hij dat zijn hoge leeftijd en gezondheid hem parten speelden:[2]

Aanhalingsteken openen

Ik ben mijn 80e jaar ingegaan, een leeftijd die geen enkele van mijn voorgangers in de uitoefening van zijn ambt heeft bereikt. Ik stel vast dat mijn leeftijd en mijn gezondheid mij niet meer toelaten mijn ambt uit te oefenen zoals ik dat zou willen doen.

(...)

Het is dus met sereniteit en vol vertrouwen dat ik u mijn voornemen meedeel om op 21 juli 2013, de dag van onze nationale feestdag, af te treden ten gunste van de troonopvolger, mijn zoon prins Filip.

Aanhalingsteken sluiten
— Koning Albert II van België[2]

De toespraak werd uitgezonden op de televisiezenders Eén, Canvas, VTM, La Une en RTL TVI, alsook op de radio. Hoewel men al langer een troonswisseling verwachtte, was de timing van de aankondiging veeleer onverwacht.

Verloop van de gebeurtenissen[bewerken]

Het feest rond de aftreding viel samen met het vieren van 20 jaar koningschap van Albert II.[3]

Week voor 21 juli[bewerken]

De chronologie in de week voor 21 juli was:

21 juli[bewerken]

Het tijdverloop voor 21 juli zelf was:[5]

22 juli[bewerken]

Op deze dag ontving de nieuwe koning een reeks hoge gezagsdragers. Een daarvan was premier Elio Di Rupo die op audiëntie kwam om daar volgens traditie het ontslag van de regering aan te bieden, dat door de koning traditiegetrouw geweigerd wordt.[7]

De aftreding en de akte van abdicatie[bewerken]

De akte van abdicatie werd speciaal opgesteld voor deze gelegenheid door minister van Justitie Annemie Turtelboom omdat de Belgische Grondwet niet in een dergelijke akte voorziet. Ze werd gedeeltelijk gebaseerd op de abdicatie-akte van 16 juli 1951 die opgesteld werd door de toenmalige minister van Justitie Ludovic Moyersoen, ter gelegenheid van het gedwongen aftreden van koning Leopold III. De akte luidt:[8]

Aanhalingsteken openen

Ten jare tweeduizend dertien, de eenentwintigste juli, om 10 uur 30;

Wij, Annemie TURTELBOOM, Minister van Justitie,

Hebben op uitnodiging van Zijne Majesteit Koning Albert II, ons naar het Koninklijk Paleis te Brussel begeven om de akte tot vaststelling van de beslissing die de troonsbestijging van Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Filip, Prins van België, moet verzekeren, op te maken;

Zijne Majesteit Koning Albert II, binnengetreden in gezelschap van Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Filip, heeft, na de vergadering te hebben toegesproken en na de Eerste Minister in zijn antwoord te hebben gehoord, ons verzocht een akte op te maken van Zijne plechtige verklaring waarbij Hij een einde maakt aan Zijn regering en definitief afstand doet van de grondwettelijke macht die Hij krachtens artikel 85 van de Grondwet bezit;

Van al hetgeen voorafgaat, hebben wij deze akte opgemaakt in twee originelen, waarvan wij voorlezing gedaan hebben en die in het Archief van het Koninklijk Huis van België en in het Archief van de Federale Overheidsdienst Justitie zullen blijven berusten.


Aanhalingsteken sluiten
— Akte van Abdicatie, 21 juli 2013

De akte werd eerst ondertekend door koning Albert II om 10:46, gevolgd door 16 hoogwaardigheidsbekleders:

als getuigen:

uit hoofde van hun functie.

Vanaf de ondertekening van de abdicatie-akte tot het moment van de eedsaflegging door (toen nog) prins Filip was er formeel geen staatshoofd.

Eedaflegging[bewerken]

Om 12:00 kwam Filip aan in de Kamer van Volksvertegenwoordigers voor de eedaflegging. Na de troonsbestijging hield de voorzitter van de Kamer André Flahaut een korte toespraak en nodigde hij de nieuwe koning uit om de grondwettelijke eed af te leggen. Koning Filip legde die eed af om 12:12 in de drie officiële landstalen (in volgorde: Nederlands, Frans en Duits):[9]

Aanhalingsteken openen

Ik zweer dat ik de grondwet en de wetten van het Belgische volk zal naleven, 's lands onafhankelijkheid handhaven en het grondgebied ongeschonden bewaren.

Je jure d'observer la constitution et les lois du peuple belge, de maintenir l'indépendance nationale et l'intégrité du territoire.

Ich schwöre die Verfassung und die Gesetze des belgischen Volkes zu beachten, die Unabhängigkeit des Landes zu erhalten und die Unversehrtheit des Staatsgebietes zu wahren.


Aanhalingsteken sluiten
— Grondwettelijke eed

Daarna hield koning Filip zijn allereerste toespraak, waarin hij benadrukte zich bewust te zijn van de verantwoordelijkheid die op hem rust. Hij nam ook de gelegenheid te baat zijn vader te bedanken, die hij een geëngageerde vorst noemde.

Na de toespraak nodigde de voorzitster van de Senaat, Sabine de Bethune, de aanwezigen uit tot het zingen van de Brabançonne en het Europees volkslied, waarmee de eedsaflegging afgesloten werd. Na de eedsaflegging werden 101 saluutschoten afgevuurd vanuit het Jubelpark, elk met een tussenperiode van 30 seconden.[6]

Balkonscène[bewerken]

Na de eedaflegging vertrokken de koning en de koningin met de rest van de koninklijke familie naar het Koninklijk Paleis van Brussel, waar ze op het balkon verschenen. Na het nieuwe koningspaar kwam het voormalige koningspaar, Albert en Paola, op het balkon. Daarna werd door Albert en Paola plaatsgemaakt voor de vier kinderen van Filip en Mathilde: kroonprinses en hertogin van Brabant Elisabeth, prins Gabriël, prins Emmanuel en prinses Eléonore. De balkonscène werd afgesloten door de verschijning van de gehele koninklijke familie: koningin Fabiola, prins Laurent met prinses Claire en prinses Astrid met prins Lorenz voegden zich bij voorgenoemden.[10]

Korte speech en vuurwerk[bewerken]

Op datzelfde balkon verschenen koning Filip en koningin Mathilde later op de avond (rond 22:20) nogmaals om zich te richten tot de bevolking met een dankwoord.[11] De korte speech was pas in de namiddag in extremis aangekondigd. Nadien werd er vuurwerk afgestoken van op het Paleis der Academiën op het Paleizenplein, zoals gebruikelijk op de 21e juli.

Belgisch Staatsblad[bewerken]

De akte van troonsafstand en de eedaflegging werden gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad.

Na de abdicatie[bewerken]

Koning Albert II blijft de titel koning dragen. Hij is geen koning meer in de grondwettelijke betekenis, dus hij vult het ambt niet meer in. Er is echter een essentieel verschil in titulatuur: Filip wordt koning der Belgen en Albert II wordt koning.[12] Koning Filip krijgt geen volgnummer omdat hij de eerste der Belgische monarchen is die die naam draagt.

Na de abdicatie ontstond een unieke situatie: België telde 2 koningen en 3 koninginnen (Fabiola, Paola en Mathilde).[13][14] Dat laatste duurde tot aan het overlijden van Fabiola anderhalf jaar later (in december 2014).

Prinses Astrid en prins Laurent verliezen hun zetel in de Belgische Senaat.[15] Tot aan de kroning waren ze als meerderjarige kinderen van de koning senator van rechtswege. Verder werd er een nieuwe kabinetschef aangesteld: baron Frans van Daele nam de taak van Jacques van Ypersele de Strihou over.[16][17]

Blijde intredes[bewerken]

In september en oktober 2013 hielden koning Filip en koningin Mathilde een reeks 'blijde intredes' in de provinciehoofdsteden van België. Dit was het schema:[18]

Media-aandacht[bewerken]

De troonswisseling werd zowel door de binnenlandse als door de buitenlandse pers gevolgd.[19] Er werd een marathonuitzending gehouden op Eén. Die trok gemiddeld 510.517 kijkers (met een piek van 877.696 kijkers om 13.06 uur) en bereikte 50,8% van alle kijkers.[20]