Tweede Kamerverkiezingen 2003

Tweede Kamerverkiezingen 2003
Datum	22 januari 2003
Land	Nederland
Te verdelen zetels	150
Opkomst	80%
Resultaat
Grootste partij	CDA
Nieuwe kabinet	Balkenende II
Vorige kabinet	Balkenende I
	■ SP: 9 zetels ■ GroenLinks: 8 zetels ■ PvdA: 42 zetels ■ D66: 6 zetels ■ VVD: 28 zetels ■ ChristenUnie: 3 zetels ■ SGP: 2 zetels ■ CDA: 44 zetels ■ LPF: 8 zetels
Opvolging verkiezingen
Portaal	Politiek

De Tweede Kamerverkiezingen 2003 waren verkiezingen in Nederland voor de Tweede Kamer der Staten-Generaal. Zij vonden plaats op 22 januari 2003.

De verkiezingen werden gehouden na de ontbinding van de Tweede Kamer als gevolg van de val van het kabinet-Balkenende I.

Aanleiding val kabinet

Op 15 oktober 2002 zegden het CDA en de VVD hun vertrouwen in het eerste kabinet-Balkenende op. Vanwege de vele interne ruzies viel er met de LPF niet verder samen te werken, zeiden ze. Binnen de LPF waren er beschuldigingen van een 'opzetje': CDA en VVD zouden de LPF, die op dat moment zeer laag stond in de peilingen, een hak willen zetten om zo de partij als politieke macht weg te vagen en zonder de LPF een nieuwe regering te vormen. Slechts kort was er sprake van een lijmpoging, maar al snel werd besloten dat er nieuwe Tweede Kamerverkiezingen gehouden zouden worden.

Deelnemende partijen

Aan deze verkiezingen namen de volgende partijen deel:

Lijst^[1]	Partij^[2]	Lijsttrekker	Kieskringen /19
1	Christen Democratisch Appèl (CDA)	Jan Peter Balkenende	19
2	Lijst Pim Fortuyn (LPF)	Mat Herben	19
3	VVD	Gerrit Zalm	19
4	Partij van de Arbeid (P.v.d.A.)	Wouter Bos	19
5^[3]	GROENLINKS	Femke Halsema	19
6^[3]	SP (Socialistische Partij)	Jan Marijnissen	19
7	Democraten 66 (D66)	Thom de Graaf	19
8^[4]	ChristenUnie	André Rouvoet	19
9^[4]	Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)	Bas van der Vlies	19
10	LEEFBAAR NEDERLAND	Haitske van de Linde	19
11	De Conservatieven.nl	Winny de Jong	12^[5]
12	Nieuwe Communistische Partij - NCPN	Alejandro de Mello	19
13	DUURZAAM NEDERLAND	Seyfi Özgüzel	18^[6]
14	Partij van de Toekomst (PvdT)	Johan Vlemmix	19
15	Partij voor de Dieren	Marianne Thieme	18^[6]
16	blanco lijst (Lijst Ratelband)	Emile Ratelband	19
17	VIP Vooruitstrevende Integratie Partij	Ranesh Dhalganjansing	8^[7]
18	“Alliantie Vernieuwing en Democratie”	IJsbrand van der Krieke	13^[8]
20	Lijst Veldhoen	Jan Veldhoen	3^[9]

Lijsttrekkers

De diverse politieke partijen bereiden zich ondertussen voor op de verkiezingen; daarbij moeten er allereerst lijsttrekkers gekozen worden. Bij sommige partijen is dit meteen duidelijk, maar andere hebben meer tijd nodig.

Bij Leefbaar Nederland wordt aanvankelijk fractievoorzitter Fred Teeven gekozen, maar het bestuur acht hem niet aansprekend genoeg, en schuift Emile Ratelband naar voren. De ledenvergadering moet uitkomst bieden. De meeste leden staan achter Teeven, maar deze trekt zich terug als een motie van wantrouwen tegen het bestuur niet de vereiste meerderheid haalt. Daarna wordt Haitske van de Linde als lijsttrekker gekozen; ze haalt 75 stemmen tegen 73 voor Ratelband.

GroenLinks partijleider Paul Rosenmöller maakt plotseling het besluit bekend zich uit de actieve politiek terug te trekken. Hij noemt diverse redenen, waaronder de bedreigingen tegen hem en zijn familie. Femke Halsema wordt de nieuwe politiek leider.

Bij de PvdA is er nog geen nieuwe leider na de verkiezingsnederlaag van het voorjaar. Jeltje van Nieuwenhoven is fractievoorzitter, maar dit heeft een duidelijk 'ad interim' karakter. In een intern referendum krijgt Wouter Bos een duidelijke meerderheid over Van Nieuwenhoven.

Terwijl dit alles gaande is, lijkt de SP in de peilingen de grote winnaar van de verkiezingen te worden. Rond de jaarwisseling, als de campagne echt begint, staat de partij in de peilingen rond de 20 zetels, wat een verdubbeling betekent ten opzichte van het toch al verrassend hoge aantal in mei. De LPF verliest sterk, en staat op een zeker moment zelfs maar op 2 zetels in de peilingen, tegen 26 in mei. De grote vraag lijkt te worden of CDA en VVD samen een meerderheid halen, samen schommelen ze rond de 75 zetels.

Lijsttrekkersdebat

Het lijsttrekkersdebat waarmee de werkelijke campagne een aanvang neemt, kent Wouter Bos als overduidelijke winnaar, en in de peilingen schiet de PvdA omhoog. Twee weken later lijkt de PvdA zelfs in staat het CDA te bedreigen als grootste partij. Wouter Bos geeft aan dat hij hoe dan ook als fractievoorzitter in de Tweede Kamer zal plaatsnemen, zelfs als de PvdA de grootste partij zal worden en dan mogelijk de premier in een PvdA-CDA kabinet mag leveren. In zijn plaats wordt Job Cohen, de burgemeester van de gemeente Amsterdam, naar voren geschoven als kandidaat-premier. De strijd om de grootste partij, en daarmee samenhangend het waarschijnlijke premierschap, trekt kiezers weg van de kleinere partijen (GroenLinks, SP, ChristenUnie) naar CDA en PvdA.

Uitslag

Opkomst en kiesdeler

	2002		2003
	# stemmen	%	# stemmen	%
Kiesgerechtigden	12.035.935		12.076.711
Niet opgekomen	2.520.709	20,94^[10]	2.410.109	19,96^[10]
Opkomst	9.515.226	79,06^[10]	9.666.602	80,04^[10]
Blanco/ongeldige stemmen	14.074	0,15^[11]	12.127	0,13^[11]
Geldige stemmen	9.501.152	99,85^[11]	9.654.475	99,87^[11]
Kiesdeler	63.341	0,67^[12]	64.364	0,67^[12]

Verkiezingsuitslag naar partij

Op de verkiezingsdag zelf is de PvdA de grote winnaar, ze gaat van 23 naar 42 zetels. Het CDA blijft echter de grootste partij, en wint 1 zetel op 44. De VVD wint slechts licht, de LPF verliest sterk, hoewel minder sterk dan aanvankelijk het geval leek. De SP lijkt op het laatst toch veel stemmen aan de PvdA verloren te zijn, en blijft gelijk. Wel wordt het nu de vierde partij van Nederland, want ook GroenLinks verliest. De ChristenUnie verliest een zetel, en Leefbaar Nederland verdwijnt uit de Kamer.

Van de nog niet in de Kamer vertegenwoordigde partijen is het de Partij voor de Dieren die de meeste stemmen haalt. Met circa 50.000 stemmen scoort de partij zelfs beter dan Leefbaar Nederland, maar niet voldoende voor een Kamerzetel (daarvoor zijn er circa 64.000 nodig). In de gemeenten Amsterdam en Den Haag scoort de partij 0,9%, in Zandvoort zelfs 1,1%.

Partij^[2]		2002			2003			+/−
Partij^[2]		# stemmen	%^[12]	zetels	# stemmen	%^[12]	zetels	%-punt	zetels
	Christen Democratisch Appèl (CDA)	2.653.723	27,93	43	2.763.480	28,62	44	+0,69	+1
	Partij van de Arbeid (P.v.d.A.)	1.436.023	15,11	23	2.631.363	27,26	42	+12,14	+19
	VVD	1.466.722	15,44	24	1.728.707	17,91	28	+2,47	+4
	SP (Socialistische Partij)	560.447	5,90	9	609.723	6,32	9	+0,42	0
	Lijst Pim Fortuyn (LPF)	1.614.801	17,00	26	549.975	5,70	8	−11,30	−18
	GROENLINKS	660.692	6,95	10	495.802	5,14	8	−1,82	−2
	Democraten 66 (D66)	484.317	5,10	7	393.333	4,07	6	−1,02	−1
	ChristenUnie	240.953	2,54	4	204.694	2,12	3	−0,42	−1
	Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP)	163.562	1,72	2	150.305	1,56	2	−0,16	0
	Partij voor de Dieren	-	-	-	47.754	0,49	0	+0,49	0
	LEEFBAAR NEDERLAND	153.055	1,61	2	38.894	0,40	0	−1,21	−2
	Partij van de Toekomst (PvdT)	6.393	0,07	0	13.845	0,14	0	+0,07	0
	blanco lijst (Lijst Ratelband)	-	-	-	9.045	0,09	0	+0,09	0
	DUURZAAM NEDERLAND	9.058	0,10	0	7.271	0,08	0	−0,02	0
	Nieuwe Communistische Partij - NCPN	-	-	-	4.854	0,05	0	+0,05	0
	De Conservatieven.nl	-	-	-	2.521	0,03	0	+0,03	0
	VIP Vooruitstrevende Integratie Partij	-	-	-	1.623	0,02	0	+0,02	0
	“Alliantie Vernieuwing en Democratie”	-	-	-	990	0,01	0	+0,01	0
	Lijst Veldhoen	-	-	-	296	0,00	0	+0,00	0
overige partijen in 2002		51.406	0,54	0	-	-	-	−0,54	0
Totaal		9.501.152	100	150	9.654.475	100	150	0	0

Gekozen leden

Kabinetsformatie

De kabinetsformatie van 2003 duurde 125 dagen en resulteerde in een coalitie van CDA, VVD en D66 onder leiding van premier Jan Peter Balkenende. Na 1137 dagen trok D66 echter de stekker uit het kabinet waardoor er een tweede formatieronde volgde van 8 dagen. CDA en VVD besloten nog kort samen verder te gaan als minderheidskabinet tot de vervroegde verkiezingen van 2006.

Zetelverdeling & Regeringscoalitie

9	8	42	6	44	28	8	5
SP	GL	PvdA	78 \| Kabinet-Balkenende II \| \| D66 + CDA + VVD \| 125/1137 d			LPF
			D66	71 \| Kabinet-Balkenende III \| CDA + (VVD - 1) \| 8/230 d

Externe links

VerkiezingsUitslagen.nl
Verkiezingsprogramma's 2003 bij het DNPP

Noten

↑ Klik op het lijstnummer om de kandidatenlijst van de betreffende partij te zien.
1 2 Naamgeving van de partijen conform de vermelding op het stembiljet en in de officiële uitslag.
1 2 Lijstverbinding van GroenLinks en de SP.
1 2 Lijstverbinding van de ChristenUnie en de SGP.
↑ Nam deel in alle kieskringen, behalve in kieskring 1 (Groningen), 2 (Leeuwarden), 5 (Lelystad), 6 (Nijmegen), 11 (Den Helder), 12 ('s-Gravenhage) en 16 (Middelburg).
1 2 Nam deel in alle kieskringen, behalve in kieskring 4 (Zwolle).
↑ Nam alleen deel in kieskring 8 (Utrecht), 9 (Amsterdam), 12 ('s-Gravenhage), 13 (Rotterdam), 14 (Dordrecht), 15 (Leiden), 17 (Tilburg) en 18 ('s-Hertogenbosch).
↑ Nam deel in alle kieskringen, behalve in kieskring 3 (Assen), 4 (Zwolle), 6 (Nijmegen), 13 (Rotterdam), 16 (Middelburg) en 19 (Maastricht).
↑ Nam alleen deel in kieskring 12 ('s-Gravenhage), 13 (Rotterdam) en 14 (Dordrecht).
1 2 3 4 % van het aantal kiesgerechtigden.
1 2 3 4 % van het aantal uitgebrachte stemmen.
1 2 3 4 % van het aantal geldige stemmen.

[1] Klik op het lijstnummer om de kandidatenlijst van de betreffende partij te zien.

[naamgeving-2] 1 2 Naamgeving van de partijen conform de vermelding op het stembiljet en in de officiële uitslag.

[g-s-3] 1 2 Lijstverbinding van GroenLinks en de SP.

[c-s-4] 1 2 Lijstverbinding van de ChristenUnie en de SGP.

[5] Nam deel in alle kieskringen, behalve in kieskring 1 (Groningen), 2 (Leeuwarden), 5 (Lelystad), 6 (Nijmegen), 11 (Den Helder), 12 ('s-Gravenhage) en 16 (Middelburg).

[niet-4-6] 1 2 Nam deel in alle kieskringen, behalve in kieskring 4 (Zwolle).

[7] Nam alleen deel in kieskring 8 (Utrecht), 9 (Amsterdam), 12 ('s-Gravenhage), 13 (Rotterdam), 14 (Dordrecht), 15 (Leiden), 17 (Tilburg) en 18 ('s-Hertogenbosch).

[8] Nam deel in alle kieskringen, behalve in kieskring 3 (Assen), 4 (Zwolle), 6 (Nijmegen), 13 (Rotterdam), 16 (Middelburg) en 19 (Maastricht).

[9] Nam alleen deel in kieskring 12 ('s-Gravenhage), 13 (Rotterdam) en 14 (Dordrecht).

[kiesgerechtigden-10] 1 2 3 4 % van het aantal kiesgerechtigden.

[opkomst-11] 1 2 3 4 % van het aantal uitgebrachte stemmen.

[geldig-12] 1 2 3 4 % van het aantal geldige stemmen.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]