Utrechtse sneltram

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Utrechtse sneltram
De Uithof - Utrecht - Nieuwegein - IJsselstein
Qbuzz 5022 als U-tram, Jaarbeursplein.JPG
Een Utrechtse sneltram.
Totale lengte Utrecht-Nieuwegein Stadscentrum 10,3 km
Stadscentrum-Nieuwegein Zuid 3,0 km
Stadscentrum-IJsselstein Zuid 7,4 km
Spoorwijdte 1435 mm
Aangelegd door NS
Geopend 1983
Huidige status in gebruik
Geëlektrificeerd 750 volt gelijkspanning
Aantal sporen 2
Baanvaksnelheid 80 km/h
Tramdienst door Westnederland (1983-1994)
Midnet (1994-1999)
Connexxion (1999-2013)
Qbuzz (2013-heden)
Traject
Tramnetwerk Utrecht kaart 2016.png
Netwerkkaart (2016)
uexKSBHFaBSicon .svg P+R de Uithof - A28
uexSBHFBSicon .svg WKZ vanaf 2018
uexSBHFBSicon .svg UMC vanaf 2018
uexSBHFBSicon .svg Heidelberglaan vanaf 2018
uexSBHFBSicon .svg Padualaan vanaf 2018
uexSKRZ-AuBSicon .svg A27
uexSBHFBSicon .svg Kromme Rijn vanaf 2018
uexWBRÜCKE1BSicon .svg Kromme Rijn
uexSBHFBSicon .svg Stadion Galgenwaard vanaf 2018
uexSKRZ-AuBSicon .svg Waterlinieweg
uexSBHFBSicon .svg Station Vaartsche Rijn vanaf 2018
uexWBRÜCKE1BSicon .svg Vaartsche Rijn
uexSTRlfuexSTRlg
uexENDEauexSTR Keerpunt Moreelsepark
uexSBHFuexSTR Moreelsepark (tot 2009)
uexSTRuexSBHF Utrecht CS-Centrumzijde vanaf 2018
uexSBHFuexSTR Centraal Station (tot 2013)
uxmKRZuuxmKRZu Leidseveertunnel
uexSBHFuexSTR Westplein (tot 2013)
uexSTRuSBHF Utrecht CS-Jaarbeursplein
Beginpunt  60   61 
uexSTRlfueABZlg
BSicon .svguSBHF Graadt van Roggenweg
BSicon .svguSBHF 24 Oktoberplein-Zuid
(voorheen Ziekenhuis Oudenrijn)
BSicon .svguSBHF 5 Mei Plein
BSicon .svguSBHF Vasco da Gamalaan
BSicon .svguSBHF Kanaleneiland Zuid
BSicon .svguAKRZu A12
BSicon .svguSBHF Transferium/Westraven
BSicon .svguWBRÜCKE Jutphasespoorbrug
Amsterdam-Rijnkanaal
uKDSTluABZlg Remise
BSicon .svguSBHF Zuilenstein
BSicon .svguSBHF Batau-Noord
BSicon .svguSBHF Wijkersloot
BSicon .svguSBHF Stadscentrum
uSTRrguABZrf
uSTRuSBHF Merwestein
uSTRuSBHF Fokkesteeg
uSTRuSBHF Wiersdijk
uSTRuSKBFe Nieuwegein-Zuid
eindpunt  60 
uSBHFBSicon .svg St. Antonius Ziekenhuis
uSBHFBSicon .svg Doorslag
uAKRZuBSicon .svg A2
uSBHFBSicon .svg Hooghe Waerd
uSBHFBSicon .svg Clinckhoeff
uWBRÜCKEBSicon .svg Brug over de Hollandse IJssel
uSBHFBSicon .svg Eiteren
uSBHFBSicon .svg Achterveld
uSBHFBSicon .svg Binnenstad
uSKBFeBSicon .svg IJsselstein-Zuid
eindpunt  61 

Beluister

(info)

De Sneltram Utrecht - Nieuwegein/IJsselstein (afgekort SUNIJ, ook wel SUN), thans ook bekend onder Regiotram Utrecht, is een tramsysteem in de gemeente Utrecht en Nieuwegein en IJsselstein. De sneltram werd in de jaren tachtig aangelegd om de groeikernen/slaapsteden te ontsluiten. Op dit moment wordt het netwerk verlengd richting Universiteitscomplex De Uithof om een drukke busverbinding hiernaartoe te vervangen. Tegelijkertijd wordt het gehele tramnetwerk omgebouwd van hogevloertrams naar lagevloertrams.

Geschiedenis[bewerken]

Zwitserse sneltram in 1998 in vrijwel originele staat, geëxploiteerd door Midnet.
Tramstel 5007 in groene Connexxion-uitvoering in IJsselstein.
Tram 5021 in de gele uitvoering van de BRU in 2012 te IJsselstein.

Tussen 1883 en 1929 verbond de Tramlijn Utrecht - Vreeswijk de plaatsen Utrecht, Jutphaas en Vreeswijk. De

Voor een verbinding tussen de stad Utrecht en de nieuwe woonkern Nieuwegein, een stedelijke uitbreiding van de bestaande dorpskernen van Vreeswijk en Jutphaas, heeft men zowel een trein (zoals in Zoetermeer), een trolleybus als een sneltram overwogen. Bij de treinvariant zou de spoorlijn na Lunetten en het viaduct van Rijksweg 12 afbuigen van de spoorlijn Utrecht – 's-Hertogenbosch. Anticiperend op een treinverbinding werd op de koersrol van de eerste sprinters de bestemming "Nieuwegein" opgenomen.

1rightarrow blue.svg Zie Lunettentracé voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De keuze viel uiteindelijk op een sneltramverbinding. De tramlijn is aangelegd door de NS. De exploitatie werd vanaf het begin echter uitbesteed aan busmaatschappij Westnederland, die gemakkelijk buschauffeurs kon opleiden tot de combifunctie trambestuurder/buschauffeur. Vanaf 1994 verzorgde Midnet de tramdienst, omdat de Nieuwegeinse vestiging van Westnederland niet zoals de rest overging naar de ZWN-Groep, maar naar Midnet. Vanaf 1999 exploiteerde Connexxion, als rechtsopvolger van Midnet, de sneltram. Op 8 december 2013 kreeg de sneltram zijn vierde exploitant Qbuzz. Het beheer van de infrastructuur, met uitzondering van de haltes, was tot eind 2010 in handen van ProRail. Daarna ging het over naar het Bestuur Regio Utrecht (BRU).

Op 17 december 1983 reden de sneltrams voor het eerst. Lijn 100 reed van het Moreelsepark naar Nieuwegein-Zuid en lijn 101 reed van het Moreelsepark naar Nieuwegein Doorslag. Op 14 december 1985 werd lijn 101 verlengd naar IJsselstein. De eindhalte was Achterveld. De oorspronkelijke lijnnummers zijn in 1994, door een herverdeling in het streekvervoer en het ontstaan van Midnet, gewijzigd in 60 en 61. De lijnnummers zijn echter niet aan de buitenzijde van de trams te zien; alleen de eindbestemming wordt vermeld.

Per 2 juli 2000 is lijn 61 verlengd en rijdt deze na IJsselstein Achterveld door naar IJsselstein Binnenstad en IJsselstein-Zuid in de nieuwbouwwijk Zenderpark.

Veranderingen in het Utrechtse stationsgebied[bewerken]

Vanaf 2009 werd het Utrechtse stationsgebied vernieuwd. Om ruimte te scheppen hiervoor, is de sneltramlijn in stappen ingekort tot het Jaarbeursplein.[1][2][3][4] Het aantal reizigers van de sneltram nam mede hierdoor af, vanwege langere loopafstanden naar de binnenstad en het overige openbaar vervoer.

Door de verlenging van de tram met de Uithoflijn keert de tram uiteindelijk weer terug aan de Centrumzijde van Utrecht CS.[5]

Er reisden in 2009 op een doordeweekse dag tussen de 38.000 en 40.000 mensen met de Utrechtse sneltram. Het grootste deel (25.000-30.000) reisde tussen Centraal Station en Kanaleneiland.[bron?]

Uithoflijn[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Uithoflijn voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2018 wordt een verlenging van de sneltramlijn in gebruik genomen richting Stadion Galgenwaard en Universiteitscomplex De Uithof. Deze verbinding vervangt buslijn 12, die ondanks de inzet van extra grote bussen en een hoge frequentie al jaren kampt met een ondercapaciteit.

De Uithoflijn kent een volledig vrije baan. Alleen in De Uithof deelt de lijn zijn tracé met andere lijnbussen. De lijn eindigt bij P+R De Uithof. Daar is ook een opstelterrein voor 6 trams, wat gebruikt kan worden voor klein onderhoud en schoonmaakwerkzaamheden.

Infrastructuur[bewerken]

De spoorwijdte is 1435 millimeter (normaalspoor), de bovenleidingspanning is 750 volt gelijkstroom en het netwerk is geschikt voor tweerichtingtrams. De remise van de sneltram was tot december 2013 gecombineerd met de busgarage van het streekvervoer en bevindt zich in het noorden van Nieuwegein tussen de Jutphasespoorbrug en de halte Zuilenstein.

Tramhaltes[bewerken]

De halte Kanaleneiland Zuid.

De perrons hebben geen toegangspoortjes; de kaartlezers staan op palen op de perrons. De wachttijd in geval van onjuist inchecken bedraagt 3 minuten.

Renovatie haltes[bewerken]

Vanaf februari 2005 kregen enkele haltes een grondige renovatie. Dit betrof de haltes Graadt van Roggenweg, Ziekenhuis Oudenrijn (deze naam werd gewijzigd in 24 Oktoberplein-Zuid), 5 Mei Plein, Vasco da Gamalaan, Kanaleneiland Zuid, Merwestein en Nieuwegein-Zuid. Enkele jaren daarvoor waren al de meeste haltes in Nieuwegein en IJsselstein vernieuwd.

Sindsdien zijn alle haltes (met uitzondering van Merwestein) gerenoveerd. De haltes Moreelsepark en Westplein zijn niet gerenoveerd, aangezien deze zijn vervallen met de bouw van de nieuwe OV-terminal en plaats maakten voor één tijdelijke nieuwe halte aan de Jaarbeurszijde. Utrecht CS is opgeknapt voor de tijd dat deze halte nog dienstdeed.

Alle haltes zijn voorzien van displays die de vertrektijden aangeven van de tram en tegelijkertijd is er OV-chipkaartapparatuur geplaatst voor het in- en uitchecken en het opladen van de OV-chipkaart. Na de introductie van Voor U-huisstijl zijn er nieuwe reisinformatieposters geplaatst bij de haltes.

Het beheer van de railinfrastructuur is eind 2010 door ProRail overgedragen aan het Bestuur Regio Utrecht (BRU).

Vernieuwingen[bewerken]

De oudste delen van het tramnetwerk waren begin jaren 80 in gebruik genomen en zijn gedurende 30 jaar intensief gebruikt. Vanaf de zomer van 2012 is het tramnetwerk jaarlijks stapsgewijs in de zomermaanden vernieuwd tijdens verschillende projecten onder noemer 'Grootschalige Vervanging Infrastructuur (GVI)'.[6] Op (delen van) het tramtraject vond vervangend busvervoer plaats.

Tijdens de vernieuwing van het tramtraject bij Nieuwegein Cityplaza/Stadscentrum ontstond een probleem waarbij een deel van de rails opnieuw gemaakt diende te worden. Hierdoor liepen de werkzaamheden sterk uit, waardoor uiteindelijk niet in augustus, maar in december weer trams konden rijden.

Eind 2016 was de volledige infrastructuur tussen Utrecht en Nieuwegein Stadscentrum vernieuwd. Beide takken richting Nieuwegein Zuid en IJsselstein Zuid zijn nog niet vernieuwd. Doordat op elke tak slechts de helft van het aantal trams rijdt, zijn deze baanvakken minder versleten.

In 2020 worden de sporen van de takken naar Nieuwegein Zuid en IJssselstein Zuid vernieuwd. Tevens worden dan alle haltes aangepast aan de lagevloertrams van de Utrechtse Urbos 100, die dan in dienst komt.

Exploitatie[bewerken]

Dienstuitvoering[bewerken]

Reizigers van de sneltram.

Huidige dienstregeling[bewerken]

De Utrechtse sneltram wordt bereden door twee tramlijnen. Tramlijn 60 rijdt tussen Utrecht Centraal en Nieuwegein Zuid. Tramlijn 61 rijdt van Utrecht Centraal naar IJsselstein. Tussen Utrecht Centraal en Nieuwegein Stadscentrum rijden beide lijnen over hetzelfde traject. Samen bieden zij op dit gedeelte een dubbele frequentie.

Van maandag tot en met zaterdag overdag rijden beide tramlijnen elke 15 minuten met koppelstellen. Zo wordt op het gemeenschappelijke deel een 7,5 minutendienst aangeboden. In de avond en op zondag rijden beide lijnen elke 30 minuten, op het gemeenschappelijke deel elk kwartier. In de avonduren en op zondag wordt dikwijls met enkele tramstellen gereden.

Voormalige dienstregelingen[bewerken]

Hoewel de huidige dienstregeling -hierboven beschreven- al jaren de basis is, zijn er de afgelopen jaren verschillende afwijkingen geweest.

  • Van een onbekend moment tot december 2013 werd in de ochtendspits een extra rit gereden vanuit zowel IJsselstein als Nieuwegein;
  • Deze extra ritten werden hierna voor een korte tijd vervangen door een snelbusverbinding vanuit IJsselstein, gereden door GVU.
  • Van 2009 tot 2014 reden tweedehands trams uit Wenen in de spitsen extra sneldienstritten tussen Utrecht en Nieuwegein Zuid.
  • Eind jaren 90 reed elke tramlijn elke 20 minuten op zaterdagen. Op het gemeenschappelijke traject werd zo een 10-minutendienst aangeboden.

In de schoolvakanties geldt een aangepaste dienstregeling, waarbij in de spits een normale dagdienst wordt gereden en ook overdag met losse stellen gereden wordt. Op donderdagavond (koopavond in Utrecht) is er een extra rit naar IJsselstein.

Gebruik[bewerken]

Het aantal reizigers van de tramlijn fluctueert per jaar en is afhankelijk van verschillende factoren. De afgelopen jaren nam het aantal reizigers op de Utrechtse sneltram af door aantal oorzaken:

  • Vòòr de OV-chipkaart werden reizigersaantallen geschat, en deze aantallen bleken hoger dan in werkelijkheid;
  • De sneltram werd ingekort in het Utrechtse stationsgebied, waardoor langere loopafstanden ontstonden naar de Utrechtse binnenstad;
  • Semi-parallelle of directere buslijnen naar de Utrechtse binnenstad en andere bestemmingen hadden de voorkeur van reizigers;
  • Door enkele grootschalige, langdurige én uitgelopen werkzaamheden nam de populariteit van de tram af.
  • Een versleten infrastructuur en materieel leidde dikwijls tot storingen en uitval.
Jaar Reizigers Per Opmerkingen
1985 26.000 dag Prognose uit 1979[7]
2009 40.000 dag
2013 25.000 dag
2014 4,5 miljoen jaar Werkzaamheden in zomer
2015 5,6 miljoen jaar

Materieel[bewerken]

De exploitatie wordt sinds het begin uitgevoerd met speciaal voor de verbinding ontworpen enkelgelede tweerichtingtrams met een hoge vloer. Korte tijd reden er extra trams afkomstig uit Wenen, maar deze zijn inmiddels weg. Voor de verlenging van de sneltram én ter vervanging van de originele trams zijn lagevloertrams in aanbouw.

Zwitserse trams[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Zwitserse trams in Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de dienstuitvoering van de sneltram werden in Zwitserland 27 enkelgelede trams aangeschaft. Deze trams doen sinds 1983 onafgebroken dienst, maar zijn wel enkele keren verbouwd en van andere kleuren en logo's voorzien. Eén tramstel is afgevoerd na een ongeval.

Weens driewagenstel van de Sneltram Utrecht. Smakkelaarsveld te Utrecht; 3 maart 2011.

Weense trams[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Weense trams in Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Weense trams zijn een serie enkelgelede trams die hebben dienstgedaan bij de Utrechtse sneltram tussen 2009 en 2014. Deze voertuigen reden voorheen op een Weense metrolijn. Na een kort actief 2e leven zijn de tramstellen verkocht aan het trambedrijf van Krakau.

Model van de Urbos 100.

Spaanse trams[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Spaanse trams in Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de exploitatie van de Uithoflijn én ter vervanging van de Zwitserse trams uit 1983 zijn lagevloertrams besteld van het type Urbos 100 bij de Spaanse fabrikant Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (CAF). Voor de Uithofliljn worden er 27 trams afgeleverd in 2017-2018, voor de te verbouwen Nieuwegeinlijn worden in 2020 nog eens 22 trams afgeleverd; totaal dus 49 stuks.[8] De eerste tram werd op 9 december 2016 bij de remise in Nieuwegein afgeleverd. Op 18 januari 2017 is hij aldaar door het publiek te bezichtigen.[9][10]

Afbeeldingen[bewerken]

Trams[bewerken]

Trambaan: vernieuwing op Kanaleneiland; augustus 2013[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer
Vista-kmixdocked.png
Door op de afspeelknop te klikken kunt u dit artikel beluisteren. Na het opnemen kan het artikel gewijzigd zijn, waardoor de tekst van de opname wellicht verouderd is. Zie verder info over deze opname of download de opname direct. (Meer info over gesproken Wikipedia)