Vioolsonate (Franck)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sonate voor viool en piano
Sonate pour violon et piano
César Franck (1872), op een ansichtkaart uit 1910
César Franck (1872), op een ansichtkaart uit 1910
Componist César Franck
Soort compositie vioolsonate
Gecomponeerd voor viool en piano
Toonsoort A majeur
Compositiedatum 1886
Première 16 december 1886
Opgedragen aan Eugène Ysaÿe
Duur ca. 25 minuten
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

De Sonate voor viool en piano uit 1886 in A-groot is een bekend kamermuziekwerk van de Belgisch / Franse componist César Franck (1822-1890).

Achtergrond[bewerken]

Het stuk van ongeveer 25 minuten lengte behoort tot het standaardrepertoire van vele violisten. De sonate werd opgedragen als huwelijkscadeau aan Eugène Ysaÿe, wiens vertolkingen in de loop van ruim veertig jaar aanzienlijk hebben bijgedragen aan de erkenning van César Franck als een groot componist. Een beroemde opname van de sonate werd gemaakt door violist Jascha Heifetz met pianist Arthur Rubinstein.

Franck maakte ook een versie met cello in plaats van viool, die regelmatig gespeeld wordt. Sommige musici spelen de sonate op andere instrumenten, zoals de dwarsfluit of de saxofoon.

Franck presenteerde het werk aan Ysaÿe op de ochtend van diens trouwdag op 26 september 1886. Na een snelle oefensessie speelden Ysaÿe en pianist Léontine Bordes-Pène, die een gast op het huwelijksfeest was, het stuk voor de medegasten.[1][2][3]

De sonate kende zijn eerste publieke uitvoering op 16 december 1886 in het Musée Moderne de Peinture (museum voor moderne schilderkunst) in Brussel. [4] [5] Eugène Ysaÿe en Léontine Bordes-Pène waren wederom de uitvoerenden. [6] De sonate was het laatste werk in een lang programma dat om 3 uur 's middags aanving. Toen het tijd was voor de sonate was de schemer reeds ingevallen, maar de museumeigenaren verboden het gebruik van kunstlicht. Het leek er op dat de uitvoering niet door zou gaan, maar het duo besloot desondanks het werk toch te spelen. De laatste drie delen werden in vrijwel complete duisternis uit het hoofd uitgevoerd. Vincent d'Indy was erbij aanwezig en beschreef de details bij deze gebeurtenis. [7]

Ysaÿe hield het werk de erop 40 volgende jaren op zijn repertoire. Zijn pleidooi voor het werk leidde tot publieke erkenning voor Franck als belangrijk componist.[8] Deze erkenning kwam wel laat, want binnen 4 jaar was Franck overleden. Franck zou slechts met één ander werk publiek succes boeken vlak voor zijn dood, namelijk met zijn Strijkkwartet in D, dat in zijn laatste jaar op 19 april 1890 als première in de Salle Pleyel werd uitgevoerd.[9]

Sindsdien verschijnt de grote sonate regelmatig in recitals en op opnaen en behoort het tot het hoofdrepertoire voor violisten. Jascha Heifetz speelde de sonate tijdens zijn laatste recital in 1972.[10]

Het werk staat bekend om zijn relatief lastige pianopartij. Pianotechnische moeilijkheden zijn onder andere de zeer grote akkoorden – de componist had zelf zeer grote handen – en de virtuoze passages in met name het tweede deel.

Delen[bewerken]

Franck schreef het vierdelige werk in de sonatevorm volgens de vroege vormtraditie (langzaam - snel - langzaam - snel). Het idioom is laatromantisch. Hoewel de delen niet doorgecomponeerd zijn, zitten in elk deel thematisch herkenbare elementen en motieven uit de andere delen verwerkt volgens het door Franck ontwikkelde 'cyclisch principe'. De vier delen zijn:

  1. Allegretto ben moderato, geschreven in een rustige 9/8 maat, thematisch gebaseerd op het none/septiemakkoord op de dominant.
  2. Allegro, woester, virtuozer, opzwepend, gepassioneerd, in d-klein
  3. Recitativo-Fantasia, ben moderato, opent met een recitatief in een onbestemd a-klein, dat via zwaarmoedige modulaties al snel verlaten wordt en overgaat in een meer beweeglijke cantilene om af te sluiten in fis-klein; dit deel heeft een vrijere vorm en klinkt quasi-geïmproviseerd.
  4. Allegretto poco mosso, een in A-groot geschreven canonisch gecomponeerd rondo, waarbij piano en viool elkaars motief bijna voortdurend herhalen.