Vlam-in-de-pan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een stalen beker met was wordt boven een bunsenbrander opgewarmd tot het ontbrandt waarna een kleine hoeveelheid water in de beker gegoten wordt. Het gevolg is een vuurbal met kleine brandende deeltjes was.

Vlam-in-de-pan is de benaming van het verschijnsel waarbij hete (kokende) olie in een pan in brand vliegt. De ontsteking gebeurt doorgaans door het overkoken waarbij de olie in contact komt met de warmtebron onder de pan, de olie kan echter ook de zelfontbrandingstemperatuur bereiken (ongeveer 320 °C) en spontaan ontbranden.

Blussing[bewerken]

De beste manier van blussing is het wegnemen van de zuurstof uit de branddriehoek. Een deksel is een zeer geëigend en vaak aanwezig middel om de olie af te sluiten. Een branddeken is eveneens een goed blusmiddel maar kan doorbranden. Eventueel kan men zelfs in noodgevallen een stevig dienblad gebruiken. Brandblusschuim kan weliswaar gebruikt worden maar ook hier ontstaat het gevaar van stoomvorming bij zinkende waterdeeltjes uit het schuim. Brandblussers klasse F zijn bedoeld om frituurbranden te blussen maar zijn vaak alleen in professionele keukens aanwezig. Deze blussers bevatten middelen die mengen met het vet en er een onbrandbare substantie van maken.

Na het wegnemen van de zuurstof moet het vuur onder de pan uitgedraaid worden en moet de pan geheel afkoelen voordat de deksel of blusdeken verwijderd wordt. Het toelaten van zuurstof kan voor herontsteking zorgen.

Gevaar[bewerken]

Brandende olie mag men nooit met water blussen. Doordat het water bij contact met de hete olie onmiddellijk gaat koken ontstaat in de olie een stoomwolk. Deze stoomwolk verspreidt fijne oliedeeltjes in de lucht en er ontstaat een uiterst brandbaar mengsel. Olie heeft een vrij grote soortelijke warmte en de brandende of hete oliedeeltjes zullen dan ook snel brandwonden veroorzaken.

Een tweede gevaar is de neiging van mensen om een brandende pan te verplaatsen naar een locatie buiten het pand. De hete vloeistof kan over de rand van de pan klotsen en de drager zwaar verwonden.

Een schematisering van het proces wat leidt tot een ontbranding van een stoom/oliewolk:

Preventie[bewerken]

De beste methode van preventie is voorkomen dat vet te heet wordt. Dit kan door een elektrische frituurpan te gebruiken in plaats van een conventionele metalen pan op een fornuis. Frituurpannen bevatten elektronica, zoals een thermostaat, om te voorkomen dat er gevaarlijke situaties ontstaan. Een tweede maatregel is voorkomen dat er te veel vet in een pan gegoten wordt waardoor het kan overkoken. Ook is het belangrijk schoon vet te gebruiken en in het algemeen voorzichtig om te gaan met een pan met vet.

Andere betekenissen[bewerken]

De term vlam in de pan zou afkomstig kunnen zijn van het gebruik van een snaphaan, een vuursteengeweer. Als de trekker van een snaphaan wordt overgehaald schampt een stukje vuursteen langs een ijzeren plaatje. Daardoor ontstaat een vonk die in de kruitpan slaat en het buskruit daar doet ontvlammen. Via het zundgat bereikt die vlam vervolgens ook het kruit dat onderin de loop van het geweer zit.[bron?]

In bepaalde situaties wordt de term vlam in de pan ook gebruikt om een heftige escalatie van een situatie te omschrijven, zoals bij rellen en dergelijke.

Zie ook[bewerken]