Vlisco

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hoofdingang Vlisco in Helmond

Vlisco is een Nederlands merk dat op de batiktechniek gebaseerd textiel ontwerpt en vervaardigt voor de Afrikaanse consument (Dutch Wax Prints).

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Katoendrukkerij[bewerken | brontekst bewerken]

Het bedrijf heeft zijn oorsprong in het begin van de 19de eeuw, toen Jan Willem Sutorius zich vanuit het Rijnland (vermoedelijk Steinfurt) in Helmond vestigde en daar een bescheiden textielhanddrukkerij begon. In 1843 sloot zijn zoon Peter Antonius (1804-1886) een associatie met de Amsterdamse ondernemer Pieter Fentener van Vlissingen en deze kocht in 1844 de inventaris en gebouwen van de katoendrukkerij annex blauwververij. In 1846 nam Van Vlissingen de zaak helemaal over, deze kreeg de naam: P.F. van Vlissingen & Co's katoenfabrieken. Doel van het bedrijf was de productie en verkoop van handbedrukt textiel in binnen- en buitenland.

Imitatiebatik[bewerken | brontekst bewerken]

Omstreeks 1852 begon Van Vlissingen & Co met de uitvoer van imitatiebatik naar het toenmalige Nederlands-Indië. Hier werkte reeds een oom van Pieter. Het bedrijf wist de motieven van het originele batikwerk zeer goed te imiteren.

De populariteit van de batik of de Real Dutch Wax in West-Afrika wordt vaak gerelateerd aan de geschiedenis van de Belanda Hitam, de Afrikaanse soldaten die door de Koninklijke Landmacht tussen 1831 en 1872 werden gerecruteerd en naar Java gebracht. Ze werden door de Indonesiërs Zwarte Nederlander genoemd en volgens de overlevering zouden ze als Java-veteranen de kostbare batik-stoffen mee naar huis hebben genomen, waarna de populariteit en de vraag naar batik in West-Afrika toenam. Deze legende wordt niet door bronnen ondersteund. Aziatische batik werd al ten tijden van de West-Indische Compagnie in Afrika verhandeld en mogelijk al in de veertiende eeuw geïntroduceerd, toen handelsroutes van de Sahara de twee continenten met elkaar verbonden. Documenten in het Nationaal Archief in Den Haag laten zien dat de Ashanti in West-Afrika al voor 1832 bekend waren met kostbare stoffen uit Azië. Zo wordt in een verslag van een bezoek van een Nederlandse delegatie aan de koning van Ashanti beschreven dat er verschillende doeken uit Bandung, Java, en een voorbeeldboek met verfijnde, fluwelen stoffen en chintz als geschenk voor deze koning werden meegenomen.[1]

Hoe dan ook begon Vlisco in 1876 met de uitvoer van haar imitatiebatik naar West-Afrika. Deze markt werd steeds belangrijker, omdat Vlisco in Nederlands-Indië concurrentie van de lokale producenten ondervond, vooral toen deze van stempeltechnieken ("tjap") gebruik gingen maken. Bovendien beschermde de Gouverneur-generaal de lokale producenten.

Waxprints[bewerken | brontekst bewerken]

In 1906 nam de belangrijkste concurrent van Van Vlissingen & Co, de Haarlemsche Katoen Mij. (HKM), een lijmdrukmachine in gebruik. De machinaal verkregen producten leken sterk op handwerk, door hun craquelé. Bovendien kon de stof nog met stempels worden nabewerkt, zodat iedere lap een uniek karakter kreeg. Rond 1910 stapte Van Vlissingen & Co ook in de markt voor waxprints en ging daarvoor samenwerken met Engelse handelshuis F. & A. Swanzy. Die verscheept de stoffen vanuit Rotterdam naar de verschillende handelsposten aan de Afrikaanse Goudkust waar ze door Afrikaanse handelaars werden doorverkocht.[2]

Wereldoorlogen[bewerken | brontekst bewerken]

De Eerste Wereldoorlog legt de internationale de export stil, Van Vlissingen & Co schakelt snel om naar de volledige productie voor de Europese markt, een afzetgebied dat tot op heden wordt onderhouden. De HKM is volledig op de Afrikaanse markt gericht en redt deze omschakeling niet. De Haarlemse katoendrukker gaat in 1922 failliet waarop Van Vlissingen uit de boedel een nieuwe lijmdrukmachine en de succesvolle dessins koopt.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging Van Vlissingen & Co, ondanks de restricties van de Duitse bezetter, heimelijk door met produceren. Omdat ook het onderzoek naar verfmaterialen en kleuren werd voortgezet, heeft het bedrijf na de oorlog een flinke voorsprong. Van Vlissingen & Co neemt vanaf 1946 de positie van marktleider over van de laatst overgebleven concurrent, de katoendrukkerij Ankersmit uit Deventer.[3]

Vlis-Co[bewerken | brontekst bewerken]

In 1964 wordt een fusie met Ankersmit en de Stoomweverij Nijverheid afgedwongen door Unilever dat inmiddels eigenaar was van P.F. van Vlissingen & Co. De nieuwe combinatie ging Texoprint heten. In 1970 wordt de naam "Vlisco" ingevoerd - van J.P. Fentener van Vlissingen & Co - en in 1972 gaat Texoprint op in de houdstermaatschappij Gamma Holding.

Als enige overgebleven Nederlandse producent van wax-print concentreert Vlisco zich geheel op de landen Benin, Nigeria, Togo, Ghana, Ivoorkust en Congo.

In september 2010 werd Vlisco Group door een Londense investeringsmaatschappij Actis Capital overgenomen voor 118 miljoen euro.[4] Op 15 augustus 2016 vierde het bedrijf zijn 170-jarig bestaan.

Sinds juli 2017 staat Vlisco weer te koop.[4] Direct na de overname kreeg Vlisco de ruimte om fors te groeien en streefde naar een verdubbeling van de omzet in vijf jaar tijd. Het bedrijf maakte een goede start, ondanks felle concurrentie door Chinese namaakbatik.[4] In 2014 verslechterde de markt, West-Afrikaanse economieën kregen zware klappen als een gevolg van een snel dalende olieprijs en de uitbraak van ebola. De vraag naar batik zakte in en Vlisco leed in 2015 een verlies van 44 miljoen euro.[4] Een programma om de kosten te verlagen werd ingezet en in 2016 was het verlies beperkt tot ruim 10 miljoen euro.[4] Er werken nog zo’n 2300 mensen voor het bedrijf.[4]

Aziatische imitaties[bewerken | brontekst bewerken]

De groeiende populariteit van de wax-print zorgt voor toename van het aanbod van goedkopere kopieën. Al in de vorige eeuw waren er Japanse prints die steeds vaker als Nederlandse waxprints op de markt werden aangeboden. Vlisco besloot om aan de rand van de doeken voortaan de tekst Genuine Dutch Waxblock Print te zetten. Tot die tijd was de afkomst voor het minder geoefende oog slechts af te lezen aan het etiket. Momenteel lijdt Vlisco in toenemende mate onder concurrentie van goedkope Chinese imitaties. Het bedrijf probeert door een beroep te doen op de intellectuele eigendom zijn marktaandeel te beschermen. Het monogram Guaranteed Dutch Wax Vlisco/Veritable Wax Hollandais Vlisco dat op de zelfkant meegedrukt wordt is nu wettelijk beschermd.[5]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]