Vork (schaken)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
8 Chess l40.png Chess d40.png nd qd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
7 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png kd Chess l40.png
6 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png pd
4 rd Chess d40.png nd Chess d40.png Chess l40.png nl bd Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
2 Chess l40.png pl Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
1 Chess d40.png kl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png rl Chess l40.png
a b c d e f g h
diagram 1

Een vork is een term uit het schaakspel.

Een vork is de directe aanval op twee of meer vijandelijke stukken door één eigen stuk; deze term wordt vooral gebruikt bij een vork met een pion (pionvork) of een paard (paardvork). De vork is een soort dubbele aanval. Een paardvork waarbij de koning en een ander stuk worden aangevallen, heet familieschaak.

Bij een vork met paard, pion of koning kan de tegenstander geen stuk ertussen plaatsen. Soms lukt het om beide aangevallen stukken achtereenvolgens in veiligheid te brengen. Ook is het soms mogelijk dat het ene aangevallen stuk wordt gebruikt om het andere aangevallen stuk te dekken of af te schermen.

Met een vork kan een speler zijn tegenstander zware schade toebrengen. Bij een geslaagde vork kan hij niet beide stukken in veiligheid brengen en zal hij een keuze moeten maken uit twee kwaden. Verplaatst hij het ene stuk dan wordt het andere geslagen. Zonder twijfel de meest fatale vork is daarom die waarbij een pion of paard tegelijkertijd de koning en de dame van de tegenpartij aanvalt, waarbij deze de aanvallende pion of paard niet kan of mag slaan of in het gunstigste geval zijn dame tegen de bewuste pion of paard moet inruilen, zodat hij hoe dan ook zwaar materiaal- resp. kwaliteitsverlies lijdt. Vanzelfsprekend is het een grove speelfout een dergelijke situatie te laten ontstaan, al zal een geoefend schaker een zwakke tegenstander hier ook heen kunnen manoeuvreren zonder dat deze het kan afwenden.

In diagram 1 kan door de witspeler op twee manieren een vork gespeeld worden, namelijk met de zetten: 1.b3 en 1.Pe6. Zwart kan de eerste vork uitschakelen door Tb4 te spelen; de aanvallende witte pion wordt dan gepend. De tweede vork kan niet worden uitgeschakeld; L×e6 is niet toegestaan omdat de loper gepend staat door de witte toren.

8 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png rd Chess l40.png Chess d40.png kd Chess d40.png
7 nd Chess l40.png Chess d40.png pd Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
6 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png bd
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png ql Chess l40.png nd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png rd bd
2 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
1 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png kl
a b c d e f g h
diagram 2

In diagram 2 heeft wit een vork op vier stukken: 1.Db6. Deze kan door zwart eenvoudig worden uitgeschakeld door Pa7-c6 of Pd4-c6 te spelen, waardoor het verplaatste paard Td8 dekt, Lh6 afschermt en tevens de twee zwarte paarden elkaar gaan dekken.

1.Kh2 is natuurlijk geen vork, want de loper is gedekt en de toren kan vluchten.

8 rd nd bd Chess d40.png kd bd Chess l40.png rd
7 pd pd nl Chess l40.png Chess d40.png pd pd pd
6 Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png nd Chess l40.png Chess d40.png
5 Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png pd Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
4 Chess l40.png Chess d40.png pl qd pl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
3 Chess d40.png pl Chess d40.png bl Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png
2 pl bl pl ql Chess l40.png pl pl pl
1 rl nl Chess d40.png Chess l40.png kl Chess l40.png Chess d40.png rl
a b c d e f g h
diagram 3

Diagram 3 toont een situatie die zich vaak voordoet: een paard op c2 of c7 geeft een vork geeft op koning en toren die elk nog op de oorspronkelijke positie staan. Nadat de toren geslagen is, kan de tegenstander de schade beperken door b6 en c7 te dekken, zodat het paard niet meer terugkan.