Vroege socialisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
SOCIALISME

Rode vlag
Ontwikkeling

Geschiedenis van het socialisme

Ideeën

Gelijkwaardige behandeling
Economische democratie
Technocratie
Directe democratie
Staatsbedrijf
Basisinkomen
Socialisatie (economie)

Varianten

Communisme
Democratisch socialisme
Libertarisch socialisme
Marktsocialisme
Sociaal-anarchisme
Syndicalisme
Sociaaldemocratie
Revolutionair socialisme
Socialisme van de 21ste eeuw
Vroege socialisme

Mensen

Claude Henri de Saint-Simon
Robert Owen
Karl Marx
Friedrich Engels
Ferdinand Lassalle
William Morris
John Dewey
Edvard Kardelj
Robin Hahnel
Michael Albert
Manuel Sacristán

Organisaties

Eerste Internationale
Tweede Internationale
Comintern
Vierde Internationale
Socialistische Internationale (1951)
Wereldfederatie van democratische jeugd
International Union of Socialist Youth

Portaal  Portaalicoon  Politiek

Met de term Vroeg socialisme worden vroege socialistische theorieën samengevat: utopieën van een gerechte ideale staat, vroege vormen van collectief eigendom en vooral socialistische bewegingen en theorieën, die tussen het einde van de 18e eeuw en 1848 zijn ontstaan. Bekende vroege socialisten waren Henri de Saint-Simon, Robert Owen en Charles Fourier.

Karl Marx heeft de vroege socialisten als utopisch socialisme beschreven en zijn eigen leer wetenschappelijk socialisme genoemd. Volgens Marx was zijn idee van een klasseloze maatschappij met collectief eigendom (communisme) geen utopie, maar een noodzakelijke ontwikkeling die door Marx' wetenschappelijke studies werd bewezen.

Voorgeschiedenis[bewerken]

Het is een oud idee dat er een collectief eigendom moet zijn dat voor alle mensen toegankelijk is, en dat verschillen tussen arm en rijk moet vereffenen. Het kan worden gevonden bijvoorbeeld in het taoïsme en het jodendom. Ook bij de oude Grieken waren filosofen die een ideale staat zonder privé-eigendom bedachten. Die werd dan of in de oertijd beschreven of op een fictief eiland (een voorbeeld is de Staat van Plato). In de Europese middeleeuwen waren er religieuze bewegingen met vergelijkbare ideeën.

Auteurs in het humanisme (16e eeuw) namen vaak de antieke voorbeelden weer op. Het bekendste werk over een ideale staat is Utopia van Thomas More uit het jaar 1516. Hij beschrijft een soort communisme als tegenbeeld van het Europees feodalisme. Maar de strenge hiërarchie op het eiland Utopia onderscheidt deze ideale staat nog van de meeste latere socialistische ideeën. (Utopia is Grieks en betekent letterlijk geen plaats of nergens, het werd een algemeen begrip.)

In de 17e een 18e eeuw ontstond de beweging van de Verlichting, waarin het modern liberalisme veel van zijn wortels heeft. De Verlichting benadrukt de gelijkheid van de mensen, tenminste als staatsburgers en voor de rechtbank. Collectief eigendom te eisen was voor vele liberale voordenkers een stap te veel, dit was voorbehouden aan de vroege socialisten.

Bekende vroege socialisten[bewerken]

François Noël Babeuf (1760-1797) was waarschijnlijk de eerste auteur die het socialisme als staatsvorm wilde; hij stichtte tijdens de Franse Revolutie een conspiratieve vereniging. Hij had invloed op Charles Fourier en Louis Auguste Blanqui. Henri de Saint-Simon vond alleen mensen, die diensten verlenen en waren produceren, nuttige leden van de maatschappij en noemde de anderen (de adel, renteniers) parasieten. Deze ideeën waren belangrijk voor vroege socialistische verenigingen uit 1834 en 1836.

De Duits-joodse filosoof Moses Hess (1812-1875) stichtte de socialistische vleugel van het zionisme, de beweging die de joden naar Palestina wilde leiden. De Duitse econoom Karl Rodbertus (1805-1875) wordt als de grondlegger van het staatssocialisme gezien.

Colonie New Harmony van Robert Owen, tekening gedrukt in 1838

De bekendste Engelse vroege socialist was Robert Owen. Arm geboren werkte hij zich op tot ondernemer en was ook onder rijke mensen zeer populair totdat hij zich publiek atheïst noemde. Anders dan de meeste andere vroege socialisten was Owen niet alleen als auteur, maar ook als politicus actief. Hij beïnvloedde bijvoorbeeld de wetgeving die arbeiders moest beschermen en probeerde (zonder succes) een socialistische kolonie in Amerika te stichten.

Marxisme[bewerken]

Volgens Walther Theimer was het vroege socialisme de belangrijkste onder de stromingen die invloed op Karl Marx hadden. Marx heeft deze stroming pas in de jaren 1840 in Parijs leren kennen.[1]

Leszek Kołakowski schrijft dat de vroege socialisten al de belangrijkste ideeën van Marx hebben gehad.[2]:

Voetnoten[bewerken]

  1. Walther Theimer: Der Marxismus. Lehre – Wirkung – Kritik. 8e druk, Francke, Tübingen 1985, p. 96.
  2. Leszek Kołakowski: Die Hauptströmungen des Marxismus. Entstehung – Entwicklung – Zerfall. Piper, München 1977, p. 252/253.