Wallonië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wallonië
Waals Gewest

(fr) Wallonie
(de) Wallonien
Gewest in Vlag van België België
Vlag van Wallonië Wapen van Wallonië
(Details) (Details)
Locatie van het Waals Gewest binnen België en Europa
Geografie
Hoofdstad Namen
Oppervlakte 16.844 km²
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
3.576.325 (01/01/2014)
48,71%
51,29%
212,32 inw./km²
Talen Frans, Duits en Nederlands
Politiek
Minister-president Paul Magnette (PS)
Coalitie PS, cdH
Overig
Munteenheid Euro (EUR)
Volkslied Le Chant des Wallons
Tijdzone UTC +1 (zomer = +2)
Feestdag Feest van het Waalse Gewest
ISO 3166 BE-WAL
Website http://www.wallonie.be
Detailkaart
Map of Wallonia.png
Portaal  Portaalicoon   België

Wallonië (Frans: Wallonie; Duits: Wallonie(n); Waals: Walon(r)eye) is het zuidelijke, in hoofdzaak Franstalige deel van België. Bestuurlijk komt het overeen met het grondgebied van het Waals Gewest, met inbegrip van de gemeenten van de Duitstalige Gemeenschap.

Het gewest grenst, met de klok mee schouwend, aan Vlaanderen, Nederland, Duitsland, Luxemburg en Frankrijk. Zijn hoofdstad is Namen, dat een kleine 110.000 inwoners telt. Met ongeveer drie en een half miljoen Walen op 16.844 km² — een derde van de bevolking op meer dan de helft van het grondgebied — is Wallonië aanzienlijk minder dichtbevolkt dan het noorden van het land.

Begripsbepaling[bewerken]

Ruimtelijke structuur[bewerken]

Evenals Vlaanderen telt Wallonië vijf provincies. Deze zijn Henegouwen, Waals-Brabant, Namen, Luxemburg en Luik.
Naast Namen zijn de grootste steden binnen het gewest respectievelijk Charleroi, Luik (beide groter dan Namen zelf) en Bergen.

Hoewel Namen de ambtelijke hoofdstad is, speelt het die rol alleen in politieke zin. Er bestaat geen centralistische tendens in het Waalse gewest. De Waalse regering heeft integendeel aan de verschillende grotere steden een verschillende status gegeven, waarbij Bergen als culturele hoofdstad fungeert, Luik als economische, Charleroi als sociale, en Verviers als hoofdstad van de Waalse watervoorziening.

- HET WAALSE TAALLANDSCHAP -
Het Picardisch taalgebied in Wallonië is in grijs-groen aangegeven. Het Duitstalige gebied is op de kaart wit gelaten, maar het valt administratief wel binnen het gewest Wallonië. Het grotendeels Franstalige Brussel valt er niet onder.

De desbetreffende overheidsorganen zijn in deze respectievelijke hoofdsteden ondergebracht. De West-Henegouwse stad Doornik afficheert zichzelf ten slotte als 'hoofdstad van Picardisch Wallonië'.

Status[bewerken]

In tegenstelling tot de situatie in Vlaanderen werd het Waals Gewest, bevoegd voor onder meer economie, werkgelegenheid, openbare werken, openbaar vervoer, landbouw en ruimtelijke ordening, niet versmolten met de Franse Gemeenschap, die bevoegd is voor onder meer cultuur, onderwijs en welzijn en dit voor alle Franstaligen zowel in het Waalse gewest als in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. In dezelfde zin maken de negen Duitstalige gemeenten in de Oostkantons wel deel uit van het Waals Gewest maar hebben deze hun eigen Duitstalige Gemeenschap voor deze zogenaamde persoonsgebonden materies.

Algemeen[bewerken]

Naam[bewerken]

Het adjectief Waals is ouder, maar de naam Wallonie is relatief nieuw. Het woord verscheen voor de eerste keer in een uit 1842 daterend etymologisch en filosofisch essay van de Naamse filoloog en antropoloog Honoré Chavée. Deze gebruikte het in de betekenis van de Romaanse wereld die hij tegenover de Germaanse plaatste. Pas twee jaar later, in 1844, zou het woord in zijn huidige betekenis — la Wallonie als het Romaanse gedeelte van de nieuwe staat België — door Joseph Grandgagnage in zijn boek Wallonnades [1] gebruikt worden. Met de Waalse schrijver en militant voor de Franstalige zaak Albert Mockel kreeg het woord ook een politiek en cultureel gekleurde lading, waarbij Wallonië en de Waalse zaak tegenover Vlaanderen en de Vlaamse beweging worden gesteld.

Recentelijk heeft de regering van het Waals gewest eenduidig gekozen voor de naam Wallonie boven Région wallonne.[2]

Etymologie[bewerken]

De benaming Wallonië (Frans: Wallonie) stamt af van het Oergermaanse Walh. Met dit woord, dat letterlijk vreemdeling betekent, duidden de Germanen Keltische en Romaanse bevolkingsgroepen aan. Dezelfde oorsprong heeft het begrip Welsche Schweiz, dat door Duitstaligen (al dan niet Zwitsers) vaak gebruikt wordt als ze het over het Romaanstalige deel van Zwitserland hebben. Ook de namen van Walachije (naar de stam der Vlachen) en Wales gaan op die oorspronkelijke woordstam en betekenis terug.

Opruiend politiek affiche uit 1912 van de Ligues Wallonnes, waarin deze hun verontwaardiging uitdrukken over de grote onbalans die er de in hun ogen bestond tussen het aantal Waalse korpsen van vrijwilligers in 1830 en de overheidsuitgaven voor Vlaanderen rond 1910.

Vlag en volkslied[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Le chant des Wallons voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het volkslied van Wallonië is de Franse vertaling van Le chant des Wallons, een lied dat oorspronkelijk in 1900 in het Waals was geschreven. De officiële vlag van Wallonië gaat terug op het ontwerp van kunstenaar Pierre Paulus uit 1913.

Ontstaan[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Waalse Beweging

Waalse Beweging[bewerken]

Er bestond in de tweede helft van de negentiende eeuw al een beginnende Waalse Beweging, als reactie op de Vlaamse Beweging. Vanaf 1910 veranderde zij van karakter en ging strijden voor de Waalse onafhankelijkheid of zelfbestuur en/of aansluiting bij Frankrijk. Een markeringspunt vormt de brief van Jules Destrée aan de koning der Belgen, "Sire, er zijn geen Belgen", in 1912. De brief werd gepubliceerd in de Revue de Belgique (15 augustus 1912) en in de Journal de Charleroi (24 augustus 1912). Ook vonden er publicaties plaats in de grootste Waalse dagbladen, zoals de Gazette de Charleroi, L'Express en La Meuse, de katholieke dagbladen uitgezonderd. Er verscheen ook een artikel in The New York Times.[3]

Industriële bronnen van België in 1968. Tussen 1810 en 1960 was de industriële ruggengraat van het land (kolenmijnen en staalindustrie) gelegen in de vallei van de Maas en de Samber.

Maar vooral in 1950 (gedurende de Koningskwestie) en in 1960 met André Renard (gedurende de algemene staking van 1960-1961), werd zelfbestuur geëist en grondige economische hervormingen om Wallonië te redden en om zijn teloorgang tegen te gaan. Thans geniet de Waalse Beweging, zeker in vergelijking met de Vlaamse Beweging, slechts marginale steun.

Ontwikkeling[bewerken]

Vanaf 1960 zette het economisch verval van Wallonië in en was Vlaanderen in opkomst. De zogenoemde communautaire problematiek werd hierdoor aangescherpt. Na het ontstaan van België in de 19e eeuw hadden het aanvankelijk meer ontwikkelde Wallonië en de Franstalige burgerij de Belgische economie en politiek gedomineerd. Terwijl de Vlaamse Beweging vooral uit was op de erkenning van het Nederlands en culturele autonomie voor Vlaanderen, lagen de doelstellingen van de Waalse Beweging voor de federalisering van het land eerder bij economisch zelfbestuur om het verval van de kool- en staalindustrie, waarop de Waalse economie steunde, af te remmen. Een heropleving bleef uit, en sinds de jaren 1960 kampt Wallonië met een grotere werkloosheid, lager inkomen, lagere economische groei en minder gezonde openbare financiën dan Vlaanderen.[4]

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Wallonië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geografie[bewerken]

De Semois met de Pont de Cordemoy bij Bouillon in de zuidelijke Ardennen

De Maas is de belangrijkste rivier in Wallonië. De Samber is de belangrijkste bijrivier van de Maas en net als deze grotendeels gekanaliseerd middels sluizen en stuwen om de bevaarbaarheid met vrachtschepen te verzekeren, ze lopen samen als een West-Oost-as door Wallonië. Andere belangrijke Waalse zijrivieren van de Maas zijn de Semois, de Lesse en de Ourthe. De Dender, Dijle en Zenne hebben enkel hun bron en bovenloop in Wallonië en behoren tot het stroomgebied van de Schelde die (net als de Maas) Wallonië vanuit Frankrijk binnenstroomt om kort nadien al Vlaanderen te bereiken. De Leie vormt de grens met Frankrijk ter hoogte van Komen-Waasten. Het uiterste oosten van Wallonië behoort tot het stroombekken van de Rijn en ter hoogte van Chimay ontspringt de Oise behorend tot het bekken van de Seine

Wallonië kent grotere reliëfverschillen dan Vlaanderen, het laagste punt ligt bij Orroir aan de Schelde (10 meter), het hoogste punt is met 694 meter het Signaal van Botrange in de Hoge Venen (ook het hoogste punt van België). De regio ten noorden van de Samber en Maas behoort op het uiterste westen na (Scheldevallei) tot Midden-België met de vruchtbare leemplateau's van Henegouwen, Brabant en Haspengouw, het gebied ten zuiden van Samber en Maas behoort tot Hoog-België met van noord naar zuid de Condroz, de depressie van de Famenne, het hooggelegen door rivieren doorsneden bosrijke plateau van de Ardennen, en in het uiterste zuid-oosten Belgisch Lotharingen ook bekend als de Gaume dat aansluit bij het Franse Lotharingen. De Famenne en Ardennen worden van elkaar gescheiden door een lange smalle van west naar oost lopende kalkrichel de Calestienne.

de geografische streken van Wallonië

Provincies[bewerken]

WalloniëProvincies.png

Het Waalse grondgebied omvat de volgende vijf provincies:

1 Waals-Brabant
2 Henegouwen
3 Luik
4 Luxemburg
5 Namen
Provincie Hoofdstad Inwoners
(begin 2014)
Oppervlakte
(km²)
Inwoners
per km²
1 Waals-Brabant
(Brabant wallon)
Waver
(Wavre)
390.966 1.091 358
2 Henegouwen
(Hainaut)
Bergen
(Mons)
1.332.042 3.786 352
3 Luik
(Liège / Lüttich)
Luik
(Liège)
1.091.734 3.862 283
4 Luxemburg
(Luxembourg)
Aarlen
(Arlon)
276.846 4.440 62
5 Namen
(Namur)
Namen
(Namur)
484.737 3.666 132
Totaal 3.576.325 16.845 212
De kathedraal Notre-Dame te Doornik, waarvan de bouw in fasen heeft plaatsgevonden tussen 1140 en 1575, is architectonisch een zeer belangwekkend monument. Zij is in 2000 door de Unesco op de werelderfgoedlijst geplaatst.
De Citadel van Namen. Het Waalse Parlement is gehuisvest in het roze gebouw, op een symbolische plaats bij de samenvloeiing van de Maas en de Samber. Twee derde van de bevolking van het gewest woont in de vallei van deze rivieren.
De Samber bij het station Charleroi-Zuid

Bevolking[bewerken]

Op 1 januari 2014 telde Wallonië 3.576.325 inwoners. De grootste steden zijn Charleroi, Luik, Namen, Bergen, La Louvière, Doornik en Verviers. Op Doornik na liggen deze steden allemaal op de zowat 180 kilometer lange smalle industrie-as in de valleien van Maas, Samber, Vesder en Hene. Deze strook die slechts 11% van de totale oppervlakte inneemt maar goed is voor bijna 45% van de bevolking is in tegenstelling tot de rest van Wallonië erg verstedelijkt als gevolg van de enorme industriële ontwikkeling in de 19e eeuw en eerste helft van de 20e eeuw. Gemiddeld wonen hier 837 inw/km² tegenover 133 inw/km² voor het resterende landelijke gebied. De industriële ontwikkeling van Wallonië bracht een sterke migratiestroom naar Wallonië op gang omdat de lokale bevolking niet volstond om te voldoen aan de enorme behoefte aan werkkrachten. In de 19e en begin 20e eeuw kwamen deze migranten hoofdzakelijk uit het toen economisch veel zwakkere en dicht bevolkte Vlaanderen. Na de Tweede Wereldoorlog ging het vooral om Italianen die actief waren in de mijnbouw. Aan deze laatste migratie kwam eind jaren 50 abrupt een einde naar aanleiding van de Mijnramp van Marcinelle. Ondanks deze belangrijke migratie is de totale bevolking van Wallonië vooral vanaf 1900 minder snel toegenomen dan deze van Vlaanderen en Brussel waardoor het aandeel in de totale Belgische bevolking van 42,66% in 1866 is teruggelopen naar 32,07% (2014).

Taal[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Talen en streektalen in Wallonië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De taalgrens met Vlaanderen is tussen 1960 en 1971 in een aantal wetten vastgelegd. In 1963 zijn 25 overwegend Franssprekende gemeenten gelegen in Vlaamse provincies met in totaal 90.000 inwoners overgeheveld naar Wallonië en zo bij het Franse taalgebied gevoegd. Omgekeerd werden 24 overwegend Nederlandstalige gemeenten gelegen in Waalse provincies, met in totaal 23.000 inwoners, overgeheveld naar Vlaanderen en zo bij het Nederlandse taalgebied gevoegd. Een aantal van deze gemeenten kreeg bij deze aanpassing het statuut van faciliteitengemeente. Naast Frans en Duits wordt nu in Wallonië en zijn randgebieden nog door een minderheid Nederlands gesproken.

  • In het oosten van de provincie Luik hebben de zogeheten 'Platdietse' gemeenten Baelen, Blieberg (Plombières) en Welkenraedt voor hun Nederlandstalige inwoners in 1966 eveneens deze wettelijke mogelijkheid gekregen, maar daaraan is tot op heden in bestuurlijke zin geen praktisch gevolg gegeven.

De twee belangrijkste streektalen zijn het Waals en het Picardisch, maar beide zijn in de loop van de twintigste eeuw sterk teruggedrongen door het Frans.

Politiek[bewerken]

De bevoegdheden van het Waals Gewest zijn vastgelegd in de Belgische Grondwet en de Bijzondere Wet tot Hervorming der Instellingen.

Parlement[bewerken]

Het Waals Parlement is de volksvertegenwoordiging van het Waals Gewest. Het parlement telt 75 zetels en wordt sedert 1995 rechtstreeks verkozen, voorheen werd het samengesteld uit de leden van de federale kamer verkozen in de Waalse kiesarrondissementen. Vanaf 1999 wordt er om de vijf jaar gekozen, gelijktijdig met de verkiezingen voor het Europees Parlement.

Samenstelling 1995-2019[bewerken]

Partij 1995-1999 1999-2004 2004-2009 2009-2014 2014-2019
PS 30 25 34 29 30
MR [5] 19 21 20 19 25
cdH [6] 16 14 14 13 13
Ecolo 8 14 3 14 4
FN [7] 2 1 4 - -
PTB - - - - 2
PP - - - - 1
Totaal 75 75 75 75 75

De onderstreepte getallen vormen de hieruit onderhandelde meerderheid.

Het absenteïsme bij de verkiezingen van 2014 bedroeg 12,12% (ook al is er een wettelijke stemplicht), 7,4% van de uitgebrachte stemmen waren blanco of ongeldig.

Kieskringen[bewerken]

Het Waals Gewest is onderverdeeld in 13 kieskringen die overeenstemmen met de oude federale kiesarrondissementen en dit in tegenstelling tot het Vlaams Gewest dat besliste om ook voor de gewestverkiezingen de provinciale kieskringen, die in 2003 werden ingevoerd voor het federale parlement, te gebruiken. Iedere kieskring levert een aantal zetels in verhouding tot het aantal inwoners. Per provincie worden de reststemmen van de betroffen kieskringen volgens het systeem van de apparentering samengevoegd om het aantal "verloren" stemmen te beperken. Toch blijft het in de praktijk soms erg moeilijk om in de provincies Namen, Waals-Brabant maar vooral Luxemburg zetels te behalen gezien het gering aantal toe te kennen zetels. Zo behaalde de PS en Ecolo in 1999 geen enkele zetel in de provincie Luxemburg met respectievelijk 21,3% en 17,1% van de stemmen. De vijf beschikbare zetels werden gewonnen door de MR (3 zetels met 30,4%) en CDH (2 zetels met 26,3%) samen goed voor slechts 56,7% van de stemmen.

Kieskringen per provincie:

Provincie Henegouwen - 29 zetels: Charleroi: 9 , Doornik - Aat - Moeskroen: 7 , Bergen: 6 , Thuin: 3 , Zinnik : 4

Provincie Luik - 23 zetels: Luik: 13 , Hoei - Borgworm : 4 , Verviers: 6

Provincie Namen - 10 zetels: Dinant - Philippeville: 4 , Namen: 6

Provincie Waals-Brabant - 8 zetels: Nijvel : 8

Provincie Luxemburg - 5 zetels: Aarlen - Bastenaken - Marche-en-Famenne: 3 ,Neufchâteau - Virton: 2

Regering[bewerken]

Het dagelijks bestuur van het Waals Gewest is in handen van de Waalse regering; sinds medio 2014 is dit de regering-Magnette, een coalitie van PS en cdH.

Verkeer en vervoer[bewerken]

De luchthaven Brussel-Zuid/Charleroi

Het vervoer per tram, bus en metro binnen het Waals Gewest wordt uitgevoerd door de Société régionale wallonne du transport (SRWT), onder de commerciële naam TEC (Transport en commun). Charleroi is de enige Waalse stad met een metrosysteem, de premetro (Métro léger de Charleroi) voor Luik is de bouw van een tramnetwerk gepland.

Het spoorvervoer is een verantwoordelijkheid van de federale overheid en wordt verzorgd (net als in de rest van België) door de NMBS (Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen). Charleroi, en dan met name het Station Charleroi-Zuid, is een belangrijk spoorwegknooppunt. Onder andere de doorgaande intercity van Luik naar Rijsel stopt er. Naar reizigersaantallen is het station van de kleinere stad Ottignies-Louvain-la-Neuve op de lijn Brussel-Namen het belangrijkste station met bijna 22.000 opstappende reizigers per dag (2013). Deze status dankt het vooral aan de nabijheid van de UCL en het pendelverkeer naar het nabije Brussel. Daarna volgen Namen, Luik-Guillemins, Charleroi-Zuid en Bergen waar in navolging van Luik een gloednieuw peperduur station van architect Santiago Calatrava in aanbouw is. Charleroi is de enige Waalse stad met een metrosysteem, de premetro (Métro léger de Charleroi)

In Gosselies ligt de luchthaven van Charleroi, officieel Brussels South Charleroi Airport, deze kende tot de komst van Ryanair in 1997 een sluimerend bestaan, maar is vanaf dan explosief gegroeid en verwerkt anno 2014 meer dan 6 miljoen passagiers. Liège Airport te Bierset legt zich vooral toe op vrachttransport met als belangrijkste speler TNT.

Wallonië kent geen zeehavens maar heeft in Luik aan de Maas en het Albertkanaal met een overslag van ongeveer 21 miljoen ton (2011) de derde grootste haven in Europa voor de binnenscheepvaart (na Duisburg en Parijs). Maas en Samber zijn sinds oudsher bevaarbaar en belangrijke transportwegen geweest. In de 19e eeuw (Kanaal Charleroi-Brussel en Centrumkanaal) en 20e eeuw (Albertkanaal) werden de industriebekkens van Luik en Henegouwen via kanalen verbonden met respectievelijk Brussel, Frankrijk en de Haven van Antwerpen. Deze kanalen en rivieren werden eind vorige eeuw gemoderniseerd en 365km van de in totaal 450km zijn nu bevaarbaar voor schepen van klasse IV of hoger (Albertkanaal). Op het Centrumkanaal werd hiervoor een nieuwe scheepslift gebouwd die dikwijls wordt genoemd als GTI en voorbeeld van de Belgische wafelijzerpolitiek.

Het Waals Gewest beheert, sinds de verantwoordelijkheid voor openbare werken in de jaren 80 van het federale niveau overging naar de gewesten, ook de gewestwegen in Wallonië, inclusief het netwerk van 869 kilometer autosnelwegen. Met de bouw van dit laatste werd begonnen eind jaren 60 van de vorige eeuw (Autoroute de Wallonie) maar het werd vooral uitgebouwd in de jaren 70 en 80 en voltooid rond de eeuwwisseling. Het Waalse snelwegnetwerk dat 2 kilometer langer is dan het Vlaamse kent in tegenstelling hiermee geen structurele fileproblemen. Behalve hun nummer dragen de Waalse autosnelwegen naar analogie met wat in Frankrijk gebruikelijk is ook een naam:

E25 - Autoroute du Soleil, E40 - La Hesbignonne, E42 - Autoroute de Wallonie, E313 - Autoroute Roi Baudouin, E411 - Autoroute des Ardennes, E420 - La Carolorégienne, E429 - La Hennuyère

Kunst en cultuur[bewerken]

Het Waalse culturele leven maakt een betrekkelijke bloei door. Een specialiteit zijn stripverhalen in albumvorm gepubliceerd.[8]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Wallonnades, par l'auteur d'Alfred Nicolas, Liège, Oudart, 1845.
  2. gouvernement.wallonie.be: Le Gouvernement a décidé de promouvoir le terme « Wallonie » en lieu et place de « Région wallonne »
  3. Belgium may separate, The New York Times, 9 aug 1912
  4. (nl) Regionale economische vooruitzichten 2010-2016. Studiedienst van de Vlaamse Regering (2011) Geraadpleegd op 2011-09-16
  5. Tot 2002 PRL-FDF-MCC.
  6. Tot 2002 : PSC.
  7. Vanaf maart 2012: DN.
  8. www.wallonie.be: Culture and art - Comic strips