Warmond

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Warmond
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Warmond Wapen van Warmond
(Details) (Details)
Warmond
Warmond
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Gemeente Vlag Teylingen Teylingen
Coördinaten 52° 12′ NB, 4° 30′ OL
Algemeen
Inwoners (2005) 4915
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Warmond en de Kagerplassen in 1617.
De voormalige gemeente Warmond in ca. 1865
Het pleintje bij de pomp in de Dorpsstraat. Links het oude raadhuis, rechts de voormalige gemeenteschool
Pannekoekhuisje in rijksmonumentaal pand
De Dorpsstraat in Warmond
Het Huys te Warmont
Warmonder ruïnekerk
De Vroenhof
Recreatie-eiland Koudenhoorn

Warmond is een dorp en een voormalige gemeente in Zuid-Holland, gelegen in de Bollenstreek, vlak ten noorden van Leiden, tussen Sassenheim en Oegstgeest. Per 1 januari 2006 is de gemeente met Sassenheim en Voorhout opgegaan in de gemeente Teylingen. Het inwonertal van de voormalige gemeente Warmond bedroeg op 1 juni 2005 4915. Per 1 januari 2013 telde Warmond 4995 inwoners.

Ligging[bewerken]

Het dorp Warmond ligt aan de Kagerplassen, die ook voor het grootste deel in het Warmondse deel van de gemeente Teylingen liggen. Het dorp is bekend als een welvarende locatie. Het ligt op een oude strandwal. Deze loopt parallel aan de Leede, een water dat de Kagerplassen via enkele kanalen met de Oude Rijn verbindt. Evenwijdig aan de Leede lopen de Herenweg en de Dorpsstraat. Deze beide straten worden met elkaar en met het water verbonden met een reeks smalle steegjes, die dammen worden genoemd. Het polderland aan de oostkant van de Kagerplassen (ook wel het 'Lage land' genoemd) is vanuit het dorp Warmond alleen over het water of via het grondgebied van buurgemeenten te bereiken.

Naam[bewerken]

Warmond wordt voor het eerst, onder de naam "Uuarmelde", genoemd in een negende-eeuwse goederenlijst van de kerk van Utrecht. Hierin staat dat de kerk Sint Maarten te Utrecht drie mansi (boerderijen) in het dorp bezat. Volgens dr. D.P. Blok was de naam "Uuarmelde" oorspronkelijk de naam van een waterloop, waarschijnlijk de huidige Leede en de Hofleede, het belangrijkste water bij dit dorp. De naam van de waterloop zou dan overgegaan zijn op de plaats aan het water en het water –om verwarring te vermijden– zou een andere naam gekregen hebben.[1] Recent onderzoek heeft aannemelijk gemaakt dat Warmond iets betekende als 'water dat later bevriest' of anders 'water rijk aan stranden'.[2] In de 11e eeuw komt de naam Warmunde voor en in de 14e en 15e eeuw de namen Wermonde en Warmonde.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Van oudsher was de opvallendste bezienswaardigheid in Warmond, de bomenrijkdom. Alle reisverslagen uit voorbije eeuwen (te beginnen vanaf 1649) spreken er lovend over.[3]

Warmond heeft een beschermd dorpsgezicht.

Zie ook:

Ruïne[bewerken]

  • De Oude Toren en de bijbehorende ruïne, die thans als kerkhof wordt gebruikt. Het kerkhof buiten de ruïne is zeer oud en bestond al in de 14de eeuw.[4]

Kasteel en kasteelterreinen[bewerken]

Hoewel Warmond in de middeleeuwen niet minder dan zes kastelen telde,[5] kent het dorp er heden nog maar één. Daarnaast is één kasteelterrein nog herkenbaar aan het middeleeuwse grachtenstelsel:

  • Ten noorden van het dorp bevindt zich het kasteel van de heren van Warmond, bekend als het "Huys te Warmont", met bijbehorend landgoedbos. Dit kasteel, dat oorspronkelijk een middeleeuws slot was, kreeg zijn huidige vorm bij een verbouwing in de 18de eeuw. Overigens is daarvan een miniatuur te zien in Madurodam.
  • Het kasteelterrein van Dirks Steenhuis, aan de Oude Dam aan de westzijde van het dorp. Op deze plek stond in de 13de en 14de eeuw een kasteel van het geslacht van Teylingen. Jan van Teylingen woonde er tot zijn overlijden kort voor 1304.[6] Het kasteelterrein is archeologisch monument.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

  • Even ten westen van het Huys te Warmont liggen in het landgoedbos de (zichtbare) fundamenten van een V1-stelling uit de Tweede Wereldoorlog.[7]
  • Op verschillende plekken in het dorp zijn bunkers te zien, voornamelijk rondom het voormalige seminarie aan de westzijde van het dorp.
  • Monument voor de gevallenen uit de oorlog 1940-1945, een gedenknaald op de hoek van de Herenweg en de Laan van Oostergeest.

Boerderijen[bewerken]

Als (voormalige) boerendorp telt Warmond nog een groot aantal boerderijen, waaronder:

  • Boerderij Oud-Teylingen (Sweilandstraat 7a). Deze boerderij, die zijn huidige vorm kreeg bij een verbouwing in 1882, behoorde oorspronkelijk bij kasteel Oud Teylingen/Lockhorst aan de Leede (het kasteel werd in 1814[8] afgebroken). Een voorganger van de boerderij is al te zien op een kaart uit 1595.[9]
  • Boerderij Van Rijn (Kerpsdam 2-4)
  • Boerderij Van Rijn (Oranje Nassaulaan 3). Al in 1553 stond hier een boerderij.[10]
  • Boerderij Van Rijn - Oosterwoud (Oosteinde 13). Al in 1386 stond hier een boerderij.[11]
  • Boerderij Het Zwanenburg (Jan Steenlaan 5-7). Op deze plek stond in 1695 reeds een boerderij. In 1868 werd de boerderij geheel herbouwd.[12]
  • Boerderij Nieuw Endepoel (Jan Steenlaan 9-11). Deze boerderij werd gebouwd vóór 1691.[13]
  • Boerderij Meerrust (Dorpsstraat 5). In 1664 is al sprake van een boerderij op deze plaats. In 1923 werd Meerrust een restaurant, dat zeer populair was bij zeilers. Ook werd Meerrust bekend om haar dansavonden met bekende artiesten. Tegenwoordig is daar sterrenrestaurant De Moerbei gevestigd.[14]
  • Boerderij Verdegaal (Dorpsstraat 43). Oorspronkelijk was dit huis een buitenplaats. Tussen 1765 en 1771 woonde hier de Leidse dichter en lector Johannes Le Francq van Berkhey.[15]
  • Boerderij Van Egmond, ook bekend als 'Nieuw Alkemade' (Wasbeeklaan 21), gebouwd in 1617.
  • Boerderij Heemskerk (Beatrixlaan 14). Al in 1660 stond hier een boerderij; deze werd in 1859 herbouwd.[16]
  • Boerderij Kees Heemskerk (Dorpsstraat 101), naast park Groot Leerust. Deze boerderij werd gebouwd kort voor 1777. Na 1988 werd dit een woonhuis.
  • Boerderij van Warmerdam (Wasbeeklaan 7). Deze boerderij was oorspronkelijk een schuur, die in 1925 tot woning werd verbouwd.
  • Boerderij Van Schie, ook bekend als 'Sweylanthoeve' (Sweilandpolder 9, naast de Kaagsociëteit). Deze boerderij is al te zien op een kaart uit 1648.
  • Boerderij Vergeer (Oosteinde 11). Al in 1543 stond hier een boerderij.
  • Hofboerderij De Burcht (Burgemeester Ketelaarstraat 25). Deze boerderij werd gebouwd rond 1650.[17]
  • Boerderij De Eenzaamheid (Zwanburgerpolder 6, in de Zwanburgerpolder aan de Zijl tegenover de Kaagsociëteit). Deze boerderij bestond waarschijnlijk al in 1610.[18]
  • Boerderij De Oudershoeve (Dorpsstraat 89), gebouwd in 1885. Al in 1649 stond hier een boerderij.[19]
  • Boerderij Het Boterhuis (Zijldijk 7).
  • Boerderij Mijn Ouders Wens (Dorpsstraat 87). Deze boerderij dateert uit 1937.[20]
  • Boerderij 't Fort (Burgemeester Ketelaarstraat 17). Al in 1665 stond hier een boerderij, maar in zijn huidige vorm dateert het huis uit 1905-1910.[21]

Bijzondere huizen[bewerken]

  • Het Oude Raadhuis (Pleintje bij de pomp). Het Oude Raadhuis werd gebouwd in 1867 en was tot 1930 in gebruik als gemeentehuis.
  • Het Boswachtershuisje (Herenweg 139). Dit huis dateert uit circa 1780.
  • Het zogenaamde Jan Steenhuis (Jan Steenlaan 36). Van dit huis wordt gezegd dat de schilder Jan Steen daar enige jaren woonde. Daarom werd er in 1926 een gedenkplaat aangebracht. Hoewel dit 17de-eeuwse huis zéér de moeite waard is, heeft de Warmondse historicus André van Noort er wel op gewezen dat Jan Steen mogelijk elders woonde, namelijk in een thans verdwenen huis tegenover Jan Steenlaan 36.[22] Op bedoelde plek werd op 1 november 2008 een door de Leidse beeldhouwer Jeroen Spijker vervaardigd borstbeeld onthuld. Dit beeld is in 2014 verplaatst en neergezet naast het huis Dorpsstraat 1.
  • Het Oude Doktershuis (Dorpsstraat 45). Dit huis ontstond rond 1860 door samenvoeging van twee kleinere huizen.
  • Huize Liduina (Herenweg 50). Dit oorspronkelijk katholieke bejaardenhuis werd opgetrokken in 1929-1930. Het huis is vernoemd naar de heilige Liduina, geboren in Schiedam op Palmzondag in 1380.
  • Huize Bloemlust (Dorpsstraat 68-70). Dit huis is waarschijnlijk heel oud. Het is in ieder geval al te zien op een prent van Warmond uit 1756.[23] Van 1860 tot 1901 woonde daar de bekende Warmondse arts C.H.C. Machen.
  • Aan de Herenweg 47 t/m 63 staan een aantal zeer bijzondere woonhuizen. Deze werden rond 1905-1910 gebouwd door de Warmondse aannemer F.C.A.N. Machen. Bij de bouw gebruikte hij onderdelen van afgebroken herenhuizen uit Den Haag.
  • Villa Meba, tegenwoordig 'Malgré tout' (Oranje Nassaulaan 16). Dit huis werd opgetrokken in 1912-1913 door dhr. J.G.B.F. Meddens. Deze was eigenaar en directeur van een aantal grote, dure modezaken in Den Haag, Amsterdam, Rotterdam, Hilversum en Haarlem.
  • Villa Gerto (Oranje Nassaulaan 22). Deze villa werd in 1920 gebouwd door dhr. Abraham Tegelaar. Deze was toen eigenaar van de kalkovens die in Warmond nog tot ca. 1935 aan de Leede stonden.
  • Villa De Driehoek (Oranje Nassaulaan 31). Dit huis werd gebouwd in 1920.
  • Villa Vredenhoef (Oranje Nassaulaan 11, alleen te zien vanaf de Leede). Dit huis uit 1911 werd rond 1950 een restaurant, 'Five Flies'. Tegenwoordig is dit een woonhuis.
  • De Stad Rome (Baan 5). Dit was oorspronkelijk een herberg, die hier al in 1632 wordt vermeld.
  • Op Herenweg 79 staat een mooi woonhuis. In dit huis was tussen 1790 en 1898 een café gevestigd.
  • De Burcht (Kerkdam 2-24). Deze voormalig r.k. pastorie dateert uit 1796 (maar het achterste deel dateert uit ca. 1670).
  • Voormalige bakkerij Oudshoorn (Dorpsstraat 69). De bakkerij bestond al in de 17de eeuw.
  • Voormalige postkantoor (Dorpsstraat 71). Dit huis was oorspronkelijk de woning van de schout/baljuw en later burgemeester van Warmond.
  • Aan de Bijleveldlaan staan een aantal zeer fraaie arbeiderswoningen uit 1922.
  • Paviljoen De Leede (Dorpsstraat 91, alleen te zien vanaf de Leede). Dit huis werd gebouwd in 1918. In 1921 was het een hotel-restaurant.
  • Het Stationskoffiehuis (Herenweg 1). Dit huis uit 1885 behoorde oorspronkelijk bij station Warmond. Het station bestond van 1842 tot 1946. Het station is afgebroken.

Buitenplaatsen[bewerken]

  • De buitenplaats Vroenhof aan de Herenweg 52 werd in 1862 in opdracht van de Warmondse notaris Johan de Crane gebouwd en heette toen Weltevreden. De Crane gebruikte Weltevreden als vaste residentie en ook de notarispraktijk was er gevestigd. Het buiten werd in 1897 door J.F.S. Frijlinck gekocht nadat hij in 1894 de praktijk had overgenomen. In de tussentijd was de oranjerie in de achtertuin gebouwd. Frijlinck woonde en werkte er tot 1922, waarna A.J. Kamerlingh Onnes, een jongere broer van de natuurkundige H. Kamerlingh Onnes en de kunstschilder M. Kamerlingh Onnes, de volgende eigenaar werd. Kamerlingh Onnes liet het huis gedeeltelijk verbouwen en voegde de lagere vleugels aan weerszijden van het gebouw toe. Na zijn dood in 1933 bleef het goed in handen van zijn familie en kreeg het de naam "Vroenhof".[24]
  • Buitenplaats Groot-Leerust, aan de Burgemeester Ketelaarstraat 1, waarvan de bouw in 1717 begon. Op deze plek woonden meerdere burgemeesters van Warmond.
  • Buitenplaats Huis Oostergeest (Oostergeestlaan 1 en 3). Dit huis werd gebouwd door de Warmondse schout en baljuw Cornelis van Roosenburgh even na 1651.[25]
  • Buitenplaats Middendorp (Middendorplaan 10-12, alleen te zien vanaf de Leede). Dit 18de-eeuwse huis was halverwege de 20ste eeuw een vermaard Indisch restaurant.

Diversen[bewerken]

  • Ten zuiden van het dorp staat het "Warmonderhek" aan de weg van Warmond naar Oegstgeest. Van 1639 tot 1954 werd daar nog tol geheven.[26]
  • Aan de Herenweg staat (tegenover Huis Oostergeest) het Ooievaarsnest. Dit dateert misschien uit 1850.

Kastelen uit heden en verleden[bewerken]

Warmond telde in het verleden zeker zes kastelen:

Oud Teylingen/Lockhorst[bewerken]

Dit kasteel stond aan de Leede, bij de huidige Norremeerstraat. Het werd waarschijnlijk opgetrokken door Simon van Teylingen, halverwege de 13de eeuw.[27] Het werd gesloopt vanaf 1814.

Kasteel Endepoel[bewerken]

Kasteel Endepoel stond aan het einde van de huidige Endepoellaan. Het werd voor het eerst vermeld rond 1300. Het kasteel werd bewoond door een lage edelman, Nicolaas Magnus.[28] Het kasteel is niet lang een adellijk huis gebleven, in de 15de eeuw was het al vervallen tot de boerenstand.

Dirks Steenhuis[bewerken]

Dirks Steenhuis, dat lag bij de Warmondse Oude Dam, werd zo genoemd omdat Dirk van Teylingen (†1282) van 'onse steenhues' sprak. Waarschijnlijk werd het gebouwd door diens vader Willem van Teylingen, in de eerste helft van de 13de eeuw. De laatste Van Teylingen, die op het kasteel woonde was Jan van Teylingen (†ca. 1304).[29] Het kasteel werd snel weer gesloopt, in de tweede helft van de 14de eeuw.

De woning van Jacob XII van den Woude, bij de kerk[bewerken]

Van dit kasteel is nog weinig bekend. Het wordt vermeld rond 1285 en daarbij wordt uitdrukkelijk vermeld dat het bij de kerk stond (dus bij de huidige Oude Toren). In 1410 schonk de heer van Warmond het kasteel aan testiarissenzusters, ten behoeve van het stichten van een vrouwenklooster op het kasteelterrein.[30]

Huys te Warmont[bewerken]

Het Huys te Warmont is op te vatten als de opvolger van de woning van Jacob XII van den Woude bij de kerk. Het werd gebouwd rond 1300.[31] In de 14de eeuw bestond het slechts uit een vierkante woontoren. Deze toren bestaat nog voor een deel (zij het afgetopt): dat is de westelijke toren van het huidige kasteel.[32] Lange tijd zag het kasteel eruit als een middeleeuwse versterking, maar in de 18de eeuw werd het verbouwd tot een buitenplaats. Het kasteel dankt zijn huidige gedaante aan genoemde verbouwing.

Kasteel Alkemade[bewerken]

Kasteel Alkemade werd gebouwd halverwege de 13de eeuw, vermoedelijk door een van de vroege heren van Alkemade. Door verwaarlozing en overstromingen is het kasteel in de tweede helft van de 14de eeuw uiteindelijk vervallen.

Een onbekend kasteel?[bewerken]

Daarnaast wordt een sterkte vermoed in de Hofpolder, maar deze is niet archeologisch aangetoond. Het zou volgens Fockema Andreae mogelijk een voorganger van het Huys te Warmont kunnen zijn.[33]

Kerkelijke gebouwen[bewerken]

In de middeleeuwen bezat Warmond een kerk en twee kloosters: Mariënhaven en St. Ursula.

Een kapel uit het jaar 1000[bewerken]

Oorspronkelijk bezat Warmond alleen een kapel, die volgens een handschrift uit circa 1040 (Het Echternachse Sacrementarium) een dochterkerk was van het Groene Kerkje in Oegstgeest. Mogelijk is deze kapel in het tweede kwart van de 12de eeuw vervangen door een tufstenen kerk.[34] Deze kerk is later vervangen door een grotere bakstenen kerk met een toren. Zowel kapel als kerk waren gewijd aan St Matthias. In 1573 is de kerk door Leidenaren verwoest, om te voorkomen dat de oprukkende Spaanse troepen hierin een veilig heenkomen konden vinden. Het koor en de toren van de kerk zijn door de hervormden herbouwd. In 1874 werd het koor afgebroken toen de hervormden naar een nieuw kerkgebouw aan de Herenweg gingen. Alleen de Oude Toren en de bijbehorende ruïne zijn de resten van deze kerk.

Kloosters[bewerken]

Mariënhaven was een cisterciënzerklooster. Het werd in 1412 gesticht door Jan van den Woude, heer van Warmond. Dit klooster lag op de plek van de huidige nieuwbouwwijk "Kloosterwei".[35] St. Ursula of Elfduizend Maagden was een vrouwenklooster. Dit werd in 1410 gesticht door dezelfde Jan van den Woude, en het stond even ten noorden van de huidige kerkruïne in Warmond. Beide kloosters werden in 1573 verwoest.

Latere kerken en seminarie[bewerken]

De katholieke Sint-Matthiaskerk is een neogotische kruiskerk uit 1859 en werd ontworpen door Theo Molkenboer.

In Warmond was tot 1967 het grootseminarie van het bisdom Haarlem gevestigd, waar onder andere Martinus Jansen, W.F.N. van Rootselaar en Adrianus Simonis studeerden. Johannes Willebrands was er docent filosofie en later directeur. Dit in 1799 gestichte seminarie was het eerste rooms-katholieke seminarie in de noordelijke Nederlanden. Het seminariegebouw doet tegenwoordig dienst als verzorgingstehuis. De bijbehorende kapel uit 1843 werd ontworpen door Theo Molkenboer. Omstreeks 1930 werd het seminarie uitgebreid met het zogenaamde Philosophicum, bestaande uit een nieuwe vleugel en een tweede kapel, beide naar ontwerp van Jan Stuyt. Na sluiting van het seminarie ging Warmond over van het bisdom Haarlem naar het bisdom Rotterdam.

Economie[bewerken]

De agrarische sector was in Warmond de belangrijkste bron van inkomsten. De voornaamste bedrijvigheid was de veeteelt. Daarnaast was er visserij en in veel mindere mate akkerbouw zoals de teelt van rogge, aardappelen, haver, gerst, erwten en bonen. In de tweede helft van de negentiende eeuw kwam in Warmond op de zandgronden de bloembollenteelt op. Deze teelt breidde zich snel uit waardoor ze voor veel Warmonders een belangrijke bron van inkomsten werd. Een andere belangrijke bron van inkomsten was de watersport, die omstreeks 1910 ontstond. De Kagerplassen waren hiervoor uitermate geschikt. Verscheidene particulieren lieten hun land vergraven tot jachthaven. De oudste industrie in Warmond waren de kalkovens. Deze zijn in 1865 door de heren D.S. en J. Bredenberg gesticht en in de jaren 1930 afgebroken om plaats te maken voor een jachthaven. De in 1917 gevestigde Padoxfabriek legde zich toe op het bewerken van hout voor de bouw en scheepswerven en is een paar jaar geleden failliet gegaan. Verder zijn er nog kaarsenmakerijen geweest, maar die bestaan ook niet meer. Wel is in de oude kaarsenmakerij van Papôt nu een klein museum gevestigd. Warmond kende zo'n vijftig jaar geleden een rijk winkelbestand, dat uitsluitend een lokaal karakter had. Zo waren er alleen al in de Dorpsstraat, de winkelstraat, zo'n veertig winkels gevestigd. Deze voorzagen de Warmonders van alle dagelijkse en niet-dagelijkse boodschappen. Door concurrentie van winkelvoorzieningen in omliggende plaatsen en door gebrek aan opvolging moesten de meeste winkeliers in de loop der jaren hun winkel sluiten. Nu is de belangrijkste winkelvoorziening een supermarkt van Albert Heijn.

Overheid en gezag[bewerken]

Ambachtsheren[bewerken]

Rond het jaar 985 was Warmond al met zekerheid een zelfstandig rechtsgebied met een eigen bestuurder: een ambacht. De namen van de oudste bestuurders (schouten of ambachtsheren) zijn niet bekend. De oudste bij naam bekende ambachtsheer van Warmond wordt genoemd in 1201: Frank van Warmond wordt in dat jaar vermeld als getuige van graaf Dirk VII van Holland.[36] Het kasteel van heer Frank van Warmond stond mogelijk bij de Warmondse dorpskerk.[30] Frank had geen zoon, maar wel een dochter: Sophia van Warmond. Deze trouwde met een edelman uit de buurt, Jacob XI van den Woude, zodat de heerlijkheid Warmond op diens geslacht vererfde.

Het geslacht Van den Woude bouwde rond 1300[31] een nieuw kasteel, dat eeuwenlang de zetel bleef van de heren van Warmond, het Huys te Warmont. In 1362 droeg Jacob XIV van den Woude dit kasteel en het bijbehorende land in leen op aan de Vrouwe van Voorne. In 1403 werd Warmond een hoge heerlijkheid, zodat de heren van Warmond veel meer macht kregen. Ze mochten zelfs de doodstraf uitspreken.

De familie Van den Woude bleef aan het hoofd van de heerlijkheid Warmond tot in de 16de eeuw. Hierop kwam Warmond in handen van het geslacht Van Duvenvoorde. De komst van de Fransen in 1795 maakte een einde aan de gezagsrechten van particulieren.

Heden[bewerken]

In 2006 is Warmond opgegaan in gemeente Teylingen.

Demografie[bewerken]

De oudste demografische gegevens dateren van omstreeks 1370. Rond dat jaar had Warmond circa 168 inwoners.[37] Vanaf die tijd groeide het aantal inwoners gestaag tot 1488 in 1628 om daarna weer te dalen tot 786 in 1807. Daarna groeide de bevolking weer tot 4394 in 1960. Op 1 Juni 2005, ruim een half jaar voordat Warmond opging in de gemeente Teylingen bedroeg het aantal inwoners 4915. Per 1 januari 2013 bedroeg het aantal inwoners van Warmond 4995.

Sport[bewerken]

Sinds het begin van de 20ste eeuw geldt Warmond als een centrum voor de watersport. Sinds 1975 is Warmond ook keerpunt van de jaarlijkse Strontrace.

Zicht op Warmond. Van voor naar achter: de Zijl, de landstrook Tengnagel, de Kager plas 't Joppe en Warmond.
Zicht op Warmond. Van voor naar achter: de Zijl, de landstrook Tengnagel, de Kager plas 't Joppe en Warmond.

Molens[bewerken]

Op het voormalige grondgebied van Warmond bevindt zich een aantal goed onderhouden windmolens.

Spoorwegongeval[bewerken]

Het eerste spoorwegongeval in Nederland vond plaats op 10 maart 1843 nabij Warmond toen een locomotief ontspoorde bij een niet goed afgesloten spoorbrug. Er viel een dode.[38]

Bekende inwoners[bewerken]

Geboren[bewerken]

Woonachtig[bewerken]

Overleden[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Beluister

(info)