Watertorens in Friesland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

In Friesland zijn dertien watertorens gebouwd op het vasteland en vier hoogreservoirs op de Waddeneilanden in een periode van zeventig jaar.

Geschiedenis[bewerken]

De eerste watertoren in Friesland werd in Leeuwarden aan de Schrans/ Zuiderplein in 1888 gebouwd. De volgende watertorens werden in Sneek en Heerenveen gebouwd. Watertorens maken deel uit van het waterleidingnet. De waterleidingbedrijven waren in handen van particulieren. Na voorstellen tot een provinciale waterleidingvoorziening werd in 1921 het waterleidingbedrijf van Leeuwarden door de gemeente overgenomen. Een jaar later ging deze op in de door een aantal gemeenten opgerichte Intercommunale Waterleiding Gebied Leeuwarden (IWGL). Dit werd later de Waterleiding Friesland. In de jaren daarna werden er een aantal watertorens aan het waterleidingnet toegevoegd. In 1955 gingen de waterleidingbedrijven van Leeuwarden en Heerenveen samen.

Eind jaren vijftig waren er nog plannen voor watertorens in Surhuisterveen, Kollum, Bakkeveen en werd er gedacht aan een toren in Ferwerd en in Workum[1]. Het verwezenlijken van deze plannen ging echter niet door. Er werd namelijk een economische afweging gemaakt of er een watertoren, of een waterkelder met pompsysteem moest komen. Het tijdperk van de bouw van watertorens in Friesland was voorbij.

Doordat de torens hun functie van watertoren verloren volgde de neergang. Sommige zijn gesloopt, zoals in het geval van Leeuwarden Schrans/ Zuiderplein (1972), Heerenveen (1982) en Harlingen (1990). Andere zijn gewijzigd of gerestaureerd en vallen onder de monumentenzorg. Enkele kregen een nieuwe bestemming en zijn verbouwd tot woning of kantoor.

De watervoorziening op de Friese Waddeneilanden Schiermonnikoog (1950), Vlieland (1952), Terschelling (1958) en Ameland (1961) vergde een andere aanpak. Op Schiermonnikoog, met twee vuurtorens, werd de overbodige vuurtoren omgebouwd tot watertoren. Op de andere eilanden werden de waterreservoirs zonder torenschacht op hoge duinen gebouwd.

Architectuur[bewerken]

De eerste watertoren in Friesland was ook de eerste watertoren in Nederland met een Intze-reservoir. Enkele watertorens zijn ook door Friese architecten of ingenieurs ontworpen: Hidde Petrus Nicolaas Halbertsma (1853-1929), Gerrit Halbertsma (1855-1928), Roelof Kuipers (1855-1922) en C.J. Wierda. De torens van Franeker, Leeuwarden (1925), Bolsward, Harlingen en Lippenhuizen zijn ontworpen door de combinatie van de IWGL en de Bredasche Betonmaatschappij.

De toren van Heerenveen was vrijwel identiek aan de watertoren van Barendrecht van 1912 (beide ontworpen door Roelof Kuipers). De watertorens van Akkrum en Sint Jacobiparochie van 1957 zijn identiek (beide ontworpen door A.P. Wesselman van Helmond). Ook de torens van Dokkum en Drachten, beide ontworpen door J.J.M. Vegter (1906-1982), lijken op elkaar.

De hoogte van de watertorens is gemiddeld veertig meter. De inhoud van de waterreservoirs verschilt echter enorm: Heerenveen had slechts 150 m3 en Drachten heeft in totaal 1500 m3. De torens van Harlingen, Lippenhuizen en Drachten waren met twee waterreservoirs uitgerust.

Tabel watertorens[bewerken]

Watertoren Plaats Provincie Bouwjaar Afgebroken Hoogte Inhoud Architect Foto
Akkrum-Nes Nes Friesland 1957 41 m 515 m³ A.P. Wesselman van Helmond Watertoren Akkrum 01c.JPG
Bolsward Bolsward Friesland 1929 37,4 m 200 m³ + 200 m³ Watertoren Bolsward 15cw.JPG
Dokkum Dokkum Friesland 1958 37 m 1000 m³ J.J.M. Vegter Watertoren Dokkum 10w.JPG
Drachten Drachten Friesland 1959 42 m 500 m³ + 1000 m³ J.J.M. Vegter Watertoren Drachten 12w.JPG
Franeker Franeker Friesland 1925 48,80 m 445 m³ I.W.G.L. Watertoren Franeker 03cw.JPG
Harlingen Harlingen Friesland 1931 1990 45,90 m 300 m³ + 300 m³ Bredasche Beton Mij.
Heerenveen Heerenveen Friesland 1915 1982 42 m 150 m³ R. Kuipers Oostzijde toren - Heerenveen - 20106070 - RCE.jpg
Hoorn (Terschelling) Hoorn (Terschelling) Friesland 1958 10 m 200 m³
Joure Joure Friesland 1928 30,3 m 150 m³ C.J. Wierda Watertoren Joure uo.JPG
Leeuwarden, Schrans Leeuwarden Friesland 1888 1972 37 m 500 m³ H.P.N. Halbertsma en J. Verheul H.P.N. Halbertsma Watertoren Leeuwarden.jpg
Leeuwarden, Groningerstraatweg Leeuwarden Friesland 1925 36 m 1000 m³ Bredasche Beton Maatschappij Watertoren Leeuwarden 08cw.JPG
Lippenhuizen Lippenhuizen Friesland 1932 44,25 m 300 + 300 m³ I.W.G.L. en de Bredasche Beton Mij. Watertoren Lippenhuizen.JPG
Schiermonnikoog, Zuidertoren Schiermonnikoog Friesland 1950 (in 1854 gebouwd) 31,5 m 44 m³ H.G. Jansen Watertoren Schiermonnikoog 15m.JPG
Sint Jacobiparochie Sint Jacobiparochie Friesland 1957 41 m 515 m³ A.P. Wesselman van Helmond Watertoren Sint Jacobiparochie 07cw.JPG
Sneek Sneek Friesland 1908 44 m 350 m³ G. Halbertsma Watertoren Sneek 12c.JPG

Zie ook[bewerken]

Literatuur[bewerken]