Wet van Titius-Bode

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Johann Elert Bode, die de formule publiceerde

De wet van Titius-Bode, eerder onterecht ook wel de wet van Bode genoemd, is een formule uit de astronomie die door de Duitse astronoom Bode (1747-1826) gepubliceerd werd en in 1766 ontdekt was door Titius (1729-1796), maar later helemaal geen natuurwet bleek te zijn. Ze geeft de afstand van planeten tot de zon op basis van hun rangnummer.

De formule luidt:

a = 0,4 + 0,3 × 2(n - 2)

Hierin zijn

a de afstand in astronomische eenheden (AE) van de planeet,
n het rangnummer van de planeet, gerekend vanaf de zon.

Dus:

n: Berekende afstand tot de zon Werkelijke afstand tot de zon
n = 1 a = 0,4 + 0,15 = 0,55
(of als n = –oneindig wordt genomen:
a = 0,4 + 0,0 = 0,4)
(Mercurius): 0,387
n = 2 a = 0,4 + 0,3 = 0,7 (Venus): 0,723
n = 3 a = 0,4 + 0,6 = 1,0 (Aarde): 1,000
n = 4 a = 0,4 + 1,2 = 1,6 (Mars): 1,524
n = 5 a = 0,4 + 2,4 = 2,8 Klopt ongeveer met Ceres en de planetoïden: a ~ 2,8
n = 6 a = 0,4 + 4,8 = 5,2 (Jupiter): 5,203
n = 7 a = 0,4 + 9,6 = 10,0 (Saturnus): 9,537
n = 8 a = 0,4 + 19,2 = 19,6 (Uranus): 19,191
n = 9 a = 0,4 + 38,4 = 38,8 (Neptunus 30,069)
Pluto 39,482
n = 10 a = 0,4 + 76,8 = 77,2 planeet X (??) ???

Er is geen wetenschappelijke onderbouwing van de al 300 jaar bekende "wet", anders dan de overeenkomst met de waargenomen afstanden van de toen bekende planeten. Sommige astronomen denken dat het verschijnsel van baanresonantie de ruimte tussen de planeten in zekere mate kan verklaren. Omdat de wet alleen houdbaar was, als voor Jupiter rangnummer 6 wordt gehanteerd, is door astronomen voorspeld dat zich tussen Mars en Jupiter een nog onontdekte planeet zou bevinden. Toen Uranus in 1781 en Ceres in 1801 werden ontdekt, werden deze ontdekkingen beschouwd als een sterk bewijs dat de wet klopte en betrouwbaar was. Voor de later ontdekte planeet Neptunus (1846) en dwergplaneet Pluto (1930) week de werkelijke afstand merkelijk af.

Men neemt hedentendage aan dat het een wiskundig 'toeval' is: zeker als je rekening houdt met de genoemde baanresonantie kun je in ieder willekeurig stabiel planetensysteem een eenvoudig verband vinden tussen plaatsnummer en grootte van de omloopbaan.

De wetmatigheid werd ontdekt door de astronoom Johann Daniel Titius en werd in 1768 gepubliceerd door zijn collega Johann Elert Bode (1747-1826) in zijn boek Anleitung zur Kenntnis des gestirnten Himmels auf jede einzele Monate des Jahres eingerichtet (Instructies voor de kennis van de sterrenhemel aangepast aan elke afzonderlijke maand van het jaar).