Wierden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wierden
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Wierden Wapen van de gemeente Wierden
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Wierden (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Overijssel
Coördinaten 52° 21′ NB, 6° 35′ OL
Algemeen
Oppervlakte 95,39 km²
- land 94,77 km²
- water 0,62 km²
Inwoners (1 april 2016) 23.966? (253 inw./km²)
Hoofdplaats Wierden
Kernen Enter, Hoge Hexel, Notter, Zuna, Ypelo en Rectum
Naam inwoners Wierdenaren
Bijnaam Binnengrǔppers
Belangrijke verkeersaders A1, N35, N347, N350; spoorlijnen Zwolle-Almelo en Deventer-Almelo
Politiek
Burgemeester (lijst) Henk Robben (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 38.400 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 235.000
WW-uitkeringen (2014) 42 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 7465-7469, 7640-7649
Netnummer(s) 0546, 0547, 0548
CBS-code 0189
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10676
Website www.wierden.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Wierden
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Wierden (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente en forenzendorp bij Almelo, Twente in de Nederlandse provincie Overijssel. Op 1 april 2016 woonden er 23.966 mensen (bron: CBS) op een oppervlakte van 95,24 km². De gemeente Wierden maakt deel uit van de Regio Twente.

Het dorp Wierden ligt tussen het Twentekanaal en het natuurgebied het Wierdense Veld. Wierden is 250 hectare groot.

Geschiedenis[bewerken]

Wierden, als "Widerden" vermeld op een kaart van Abraham Ortelius (1570). De oriëntatie is 90° gedraaid (het oosten ligt aan de bovenzijde).

Het dorp Wierden was omstreeks 1400 een pleisterplaats aan de grote heirwegen van Deventer en Zwolle naar Duitsland. Een grote waterplas van "een uur gaans" scheidde Wierden van Almelo. De verbinding had tot omstreeks 1405 plaats per schuit. In 1405 werd een dijk aangelegd. Op de dijk werd een nieuwe kerk gebouwd die zich toen buiten de dorpskern bevond. Deze Sint-Janskerk (Wierden) was gewijd aan twee heiligen, Sint Johannes en Sint Johannes de Doper. De kerk van voor 1405, die noordelijker stond op de plek achter het tegenwoordige wevershuisje, werd afgebroken. Daar stond ook de Oude Wheme of Oude Pastorie. De naastgelegen oude Pastoorskamp, of ook Domineeskamp werd later gebruikt als begraafplaats. Dit is de huidige begraafplaats aan de Appelhofstraat. De oude weg naar de oude bisschopsstad Ommen en naar de hanzestad Zwolle liep langs de oude kerk, langs de oude wheme naar het Wedervoort. Aan de brink van Wierden in het oude centrum bevond zich 'Het Jak'. Hierin werd het rundvee samengedreven als het van de gezamenlijke es kwam. Wierden hoorde tot 1811 onder het gericht Kedingen en was een van de zogenaamde Rijssense kwartieren . In 1811 werd Wierden de hoofdplaats van de gelijknamige gemeente.

Marke Wierden[bewerken]

De marke Wierden bestond uit drie kernen. Ten zuiden van de dorpskern bevond zich de kern 'De Huurne' met overwegend grote boerenerven. Ten noorden van de kern Wierden bevond zich het Loo, met ook hier grote boerenerven. Dan de kern Wierden zelf, wat voor de 16e eeuw niet echt een kern te noemen was. Het dorp Wierden was niet meer dan een paar boerderijen rondom de nieuw gebouwde kerk aan de dijk, met als belangrijkste de Hof te Wierden. In het midden van de 17e eeuw werd door de verkoop van het markerichterschap van de marke Hoge Hexel deze marke aan Wierden toegevoegd en werd Wierden samen met Hoge Hexel een dubbele marke. De grens tussen de twee marken loopt richting oosten net onder het gebied De Barkel door naar de Lage Es en de Wierdense Weuste, en in westelijke richting naar de Eversberg in de voormalige marke Notter.

Archeologie[bewerken]

Op het Loo in Wierden zijn restanten van vroeg neolithische nederzettingen gevonden, grondsporen van langwerpige huizen. Ook hebben er grafheuvels gelegen in het Wierdense Loo en Hoge Hexel. Deze zijn aan het eind van de 20e eeuw door onkunde vernietigd. Ook zijn er vroegmiddeleeuwse woningen aangetroffen in het Loo.

De naam Wierden[bewerken]

De naam 'Wierden' wordt wel in verband gebracht met de ligging van een grote waterplas tussen Wierden en Almelo. Het zou te maken hebben met een kunstmatige hoogte ter bescherming tegen het water, zoals terpen, hillen, warden, wierden. Volgens velen lijkt deze afleiding niet waarschijnlijk, aangezien deze terpen of wierden hoofdzakelijk in het noorden van Nederland voorkomen. Het is zeker dat de naam Wierden is afgeleid van Wederden. Wederden zou kunnen betekenen "bevloeide strook grasland langs een rivier". In het Overijssels schattingsregister treffen we als omschrijving aan: Wederdem (1323), Wederden (1334), Weerden (1450), Wederden (1456), Wedderen (1531), Wijrden (1551) en Wierden in 1670. De naam Wederden treffen we ook al aan op schrift, dat dateert uit het eind van de dertiende eeuw. In een lijst van leengoederen van de Herrschaft Steinfurt uit 1280 wordt gezegd dat "Ecbertus de Almelo miles tenet jure homagii duas domos in Wederden er duas domos in Elsne". Ten slotte komt Widerden voor op een oude kaart van Abraham Ortelius uit 1570 (zie rechtsonder). Op deze kaart wordt dit Widerden aan de Regge getekend, ongeveer waar nu Nijverdal ligt. De grond tussen de dorpen Enter en Wierden stond, zo vertelt de geschiedenis, in de Middeleeuwen driekwart van het jaar onder water. Tussen Wierden en Rijssen lag heide evenals verder naar het noorden tot aan het dorp Hellendoorn.

Tol te Wierden[bewerken]

In 1405 werd een overeenkomst gesloten tussen de heer van Almelo en de bisschop Fredrik van Blankenheim, heer van Overijssel. Deze leidde ertoe dat dwars door het moeras tussen Wierden en Almelo een dijk en daarmee een verbinding over het land, werd aangelegd. Om gebruik te kunnen maken van deze verbindingsweg moest men tol betalen. De tolboom stond ter hoogte van het "Schottenhuis", een voormalige Wierdense herberg, die ongeveer op de plek stond van het tegenwoordige appartementencomplex De Zwaan. Voordat men de tolboompalen mocht passeren, moest men eerst het nodige tolgeld betalen. (In 1749 was dat "van een beslagen wagen" twee stuyvers, twee doyten, van een yder persoon, die daar in sit één stuyver enz.) Het vroegere tolbordje hangt nu in Huize Almelo. De vroegere tolboompalen kunnen gezien worden als een poort en in dit verband wordt door velen uitgelegd dat Wierden daarom "De Poort van Twente" is.

Geografie[bewerken]

Topografische gemeentekaart van Wierden, december 2015

De gemeente Wierden ligt in het westen van Twente en grenst aan de gemeenten Hellendoorn in het noorden, Twenterand in het noordoosten, de stad Almelo in het oosten, Hof van Twente in het zuiden en Rijssen-Holten in het westen. Wierden omvat 9580 hectare grond en bestaat naast het dorp Wierden (15000 inwoners) uit het dorp Enter (7000 inwoners) en de buurtschappen Hoge Hexel (1000 inwoners), Notter (600 inw.), Zuna (300 inw.), Rectum (400 inw.) en IJpelo (300 inw.). [1]

Wierden kent de volgende woonwijken:

  • Noord: De Stouwe, De Hooilanden, De Weuste, Hogelucht, Kluinveen, Violenhoek, Het Loo en Zenderink (in ontwikkeling medio 2009)
  • Oost: (Plan) Oost, Centrum
  • Zuid: Grote Maat, Huurne en Zuidbroek (in ontwikkeling medio 2008)
  • West: West, Molukse wijk en Meijerinksberg

Industrie- en bedrijventerreinen:

  • Noord: Hogelucht, Kluinveen, Violenhoek en Weuste Noord

Bestuur[bewerken]

Gemeentehuis van Wierden.

De gemeenteraad van Wierden bestaat uit 19 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994 (college partijen zijn vetgedrukt):

Zetelverdeling 2014
6
4
4
3
2
De 19 zetels zijn bij de verkiezingen als volgt verdeeld:

██ CDA: 6

██ NEW: 4

██ PPW: 4

██ CU: 3

██ VVD: 2

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014
CDA 10 9 9 9 7 6
Nieuw Enter Wierden - - - - 4 4
Platform Prog Wierden (1) 3 3 3 4 4 4
ChristenUnie (2) 3 3 3 3 2 3
(Gemeente Belangen-)VVD 3 4 4 3 2 2
Totaal 19 19 19 19 19 19

1) Is een samenwerking van PvdA, GroenLinks en D66
2) In 1994 en 1998 werd de ChristenUnie vertegenwoordigd door de RPF, een van haar voorgangers.

College van burgemeester en wethouders[bewerken]

Het college van B en W bestaat uit:

Burgemeester:

Wethouders:

Kunst en cultuur[bewerken]

Wierden, RK kerk St Jan de Doper

Wierden kent een aantal jaarlijks terugkerende evenementen, zoals de Sint-Maartensmarkt, (in het verleden in november, thans laatste maandag van oktober), en de Wiezo (juni/juli).

Zomers zijn er de regionaal bekende Wiezofeesten (Wierdense Zomerfeesten). Dit zijn avonden waarop veel kooplui hun waar in het centrum van het dorp te koop aanbieden. Tevens vindt dan ook de traditionele wiezoloop plaats. Een hardloopwedstrijd door het centrum van Wierden met een deelnemersveld van jong tot oud.

Wierden heeft diverse culturele gezelschappen: een toneelgroep, verschillende koren, muziekverenigingen, artistieke werkgroepen en een creatief centrum. Regelmatig vindt er een concert of toneeluitvoering plaats. De Culturele Raad verzorgt verschillende lezingen, kindervoorstellingen en concerten. De Stichting Historische Kring Wederden verzamelt diverse archieven van de gemeente Wierden.

Monumenten[bewerken]

In de gemeente is er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Voorzieningen[bewerken]

IJsbaan in Wierden

Onderwijs[bewerken]

Het dorp Wierden met de buurtschappen beschikt over 10 basisscholen.

Basisscholen openbaar
"Widerode", "De Touwladder".
Basisscholen protestants/christelijk
"De Driesprong"(Hoge Hexel), "Kluinveenschool", "Immanuelschool", "De Morgenster", "Notter-Zuna School (Notter)", "Sjaloomschool".
Basisscholen rooms-katholiek
"Het Galjoen", "Mariaschool".

Op 1 augustus 2008 is de De Passie gestart, een school voor Evangelisch Bijbelgetrouw Voortgezet Onderwijs in Nederland. Deze trekt leerlingen aan uit Rijssen en andere protestants-christelijke plaatsen.

Sport[bewerken]

Het dorp Wierden kent diverse sportverenigingen, waaronder de volleybalvereniging WVC Volley en de voetbalverenigingen SVZW Wierden en Juventa '12, de korfbalvereniging Blauw-Zwart, de skeeler- en schaatsvereniging WIJC en eredivisietriathlonvereniging TV Argo.

Gezondheidszorg[bewerken]

In Wierden zijn huisartsen, fysiotherapie, kraam- en thuishulp, bejaardenzorg en apotheek aanwezig.

Begraafplaatsen[bewerken]

Het dorp telt drie begraafplaatsen waarvan er twee inmiddels vol of niet meer in gebruik zijn. De nieuwe gemeentelijke begraafplaats is gesitueerd aan de Vriezenveenseweg te Wierden en is geschikt voor standaard- en crematiegraven.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Wierden ligt aan de Rijksweg 35 tussen Zwolle en Enschede. Het station van Wierden wordt zowel door de stoptrein Zwolle - Enschede als de stoptrein Apeldoorn - Enschede tweemaal per uur aangedaan; hierdoor rijden er (tot 20.00 uur) 4 treinen per uur richting Enschede: de stoptrein Apeldoorn - Enschede rijdt na 20.00 uur niet tot Enschede maar tot Almelo. In het weekend rijdt de trein om het uur en niet tot Enschede, maar tot Almelo.

Tevens werd Wierden bediend door buslijn 91 van Syntus van Almelo via Wierden, Rijssen, Enter en Goor naar Holten. Sinds 2014 is dit veranderd naar lijn 80 Twents. Sindsdien rijdt de lijn niet van/tot Almelo, maar van/tot Hardenberg.

Bekende Wierdenaren[bewerken]