Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


15 februari

Eerste pagina van Dom Juan (editie van 1682)

Dom Juan

Dom Juan (oorspronkelijke titel: Dom Juan ou le Festin de Pierre) is een komedie van Molière die bestaat uit vijf bedrijven die respectievelijk drie, vijf, vijf, acht en zes scènes bevatten. Het stuk maakte deel uit van een serie toneelstukken met hypocrisie als het centrale thema, waartoe ook Tartuffe en L'École des femmes behoorden. Dom Juan werd voor het eerst opgevoerd op 15 februari 1665 in het Théâtre du Palais-Royal te Parijs, met Molière in de rol van Sganarelle. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
14 februari

Brussel is tegenwoordig officieel tweetalig

Verfransing van Brussel

Tijdens de verfransing van Brussel groeide het Frans in deze aanvankelijk Nederlandstalige stad uit tot meerderheidstaal. De assimilatie van de Nederlandssprekende inwoners vanaf de late 19e eeuw was hiervoor doorslaggevend. In deze periode van toenemende onderwijskansen en sociale mobiliteit kon het Nederlands niet wedijveren met het Frans, de enige taal van de overheid en het openbare leven. Vlaamse kinderen werden vaak enkel in het Frans opgevoed, waardoor het aantal eentalige Franstaligen sterk begon te stijgen na 1910. De economische ontwikkeling van Vlaanderen na de jaren 1960 remde de verfransing af, maar verhinderde niet dat ook na de vastlegging van de taalgrens in een aantal gemeenten in de Vlaamse Rand Franstalige meerderheden ontstonden. Dit fenomeen – gekend als de « olievlek » – vormt een belangrijk twistpunt in de Belgische politiek. (Lees verder)

16 februari

Margot Frank

Margot Betti Frank (Frankfurt am Main, 16 februari 1926 – Bergen-Belsen, maart 1945) was een oorspronkelijk uit Duitsland afkomstig Joods-Nederlands slachtoffer van de Holocaust. Ze kreeg bekendheid als de drie jaar oudere zus van de beroemde Joodse dagboekschrijfster Anne Frank. Beiden kwamen kort voor de bevrijding om in het concentratiekamp Bergen-Belsen.

Margot was vernoemd naar haar tante Bettina Holländer. Haar ouders waren Otto Frank en Edith Frank-Holländer. Eind 1933 verhuisde Margot naar Nederland. (Lees verder)

13 februari

Georges Simenon

Georges Simenon

Georges Joseph Christian Simenon (Luik, 13 februari 1903Lausanne, 4 september 1989) was een Franstalige, Belgische schrijver. Simenon was een van de meest productieve moderne auteurs. Zijn bekendheid heeft hij voornamelijk te danken aan de meer dan 100 verhalen die hij schreef met de intuïtieve Franse politie-inspecteur Maigret in de hoofdrol. Daarnaast was hij ook de auteur van tientallen psychologische romans, die hij zelf romans durs (harde romans) noemde, en van talloze artikelen, korte verhalen en novellen. (Lees verder)

17 februari

Model DNA-streng

Genetica of erfelijkheidsleer is de wetenschap die erfelijkheid probeert te beschrijven en verklaren. Het inzicht dat levende wezens eigenschappen van hun ouders erven wordt al duizenden jaren gebruikt bij het kweken van gewassen en fokken van dieren. De basisregels van de genetica – hoe organismen eigenschappen aan hun nakomelingen doorgeven – werden in de 19e eeuw ontdekt door Gregor Mendel, wiens werk rond 1900 bekend werd.

De vererving van eigenschappen gebeurt in de eerste plaats door middel van genen: eenheden van erfelijke informatie. De moleculaire bouw van genen werd pas in het midden van de 20e eeuw ontrafeld. Een centrale rol speelt DNA, een molecuul dat voorkomt in alle levende cellen. Een DNA-molecuul bestaat uit twee lange ketens van nucleotiden, die in de vorm van een dubbele helix met elkaar vervlochten zijn. De volgorde deze nucleotiden vormt een code die het organisme informatie geeft hoe het eiwitten kan maken, die van levensbelang voor de cel zijn. Een cel kan zijn DNA kopiëren om bij een celdeling deze kopie door te geven aan een dochtercel. Andere kopieën worden door het organisme via geslachtscellen doorgegeven aan zijn nakomelingen. (Lees verder)

12 februari

Darwin in 1869

Charles Darwin

Charles Robert Darwin (Shrewsbury (Shropshire), 12 februari 1809 – Downe (Kent), 19 april 1882) was een Engels autodidact op het gebied van natuurlijke historie, biologie en geologie. Darwin ontleent zijn roem aan zijn theorie dat evolutie van soorten wordt gedreven door natuurlijke selectie. Het bestaan van evolutie werd omstreeks 1850 al door een groot deel van de wetenschappelijke gemeenschap geaccepteerd. De acceptatie van natuurlijke selectie als aandrijvend mechanisme liet langer op zich wachten maar is tegenwoordig onomstreden.

Darwin werd gelovig opgevoed en opgeleid volgens de filosofie van de toen in Engeland gangbare natuurlijke theologie, die religie en wetenschap wilde verenigen. Dankzij de waarnemingen en ontdekkingen die hij in de loop van zijn leven deed ging hij echter steeds meer twijfelen zowel aan deze gangbare ideeën over soortvorming als aan zijn persoonlijke geloof. (Lees verder)

18 februari

Universiteitsbibliotheek Maastricht, locatie Binnenstad

Universiteitsbibliotheek Maastricht

De universiteitsbibliotheek Maastricht is de bibliotheek van de Universiteit Maastricht. De bibliotheek beschikt over 18 kilometer aan boeken, 19.000 e-books en heeft 30.000 abonnementen op tijdschriften. De grootste en belangrijkste collectie is die van het voormalige Jezuïetenklooster. Deze bevat ongeveer 265.000 banden en beslaat met name onderwerpen als theologie, geschiedenis en filosofie. Sommige boeken uit deze collectie dateren uit de 16e eeuw. (Lees verder)

11 februari

Thomas Alva Edison

Thomas Edison

Thomas Edison (11 februari 1847 – 18 oktober 1931) was een Amerikaanse uitvinder en zakenman die zijn fortuin maakte door uitvindingen op te kopen en de patenten op zijn eigen naam vast te leggen. Als deze succesvol bleken, perfectioneerde hij ze en nam ze in productie. Edison is nog steeds recordhouder voor het grootste aantal patenten toegekend aan 1 persoon (meer dan 1000). De gloeilamp en de fonograaf (1877) zijn twee van zijn bekendste producten. Hij liet ook veel onderzoek doen op het gebied van de telegrafie. In 1883 ontdekten onderzoekers het naar hem genoemde Edisoneffect, welke ontdekking van belang was voor de ontwikkeling van de elektronenbuizen. (Lees verder)

19 februari

Portret van Copernicus uit de 16e eeuw

Nicolaas Copernicus

Nicolaas Copernicus (19 februari 1473 – Frauenburg (Ermland, Koninklijk Pruisen), 24 mei 1543) was een Poolse, etnisch Duitse kanunnik en een belangrijk wiskundige, arts, jurist en sterrenkundige uit het Koninkrijk Polen.

Copernicus is bekend geworden door zijn heliocentrische theorie over het zonnestelsel, zoals gepubliceerd in zijn De revolutionibus orbium coelestium. Deze gedachten betekenden 60 jaar na zijn dood een omwenteling in het wetenschappelijk denken en in ons wereldbeeld (de copernicaanse revolutie). (Lees verder)

10 februari

Johanna Westerdijk

Johanna Westerdijk

Johanna Westerdijk was de eerste vrouw die hoogleraar werd in Nederland. Zij sprak op 10 februari 1917 haar oratie uit. 2017 is daarom uitgeroepen tot Johanna Westerdijkjaar. Johanna Westerdijk was hoogleraar plantenziektekunde aan de universiteit van Utrecht. In 1930 volgde een tweede benoeming tot buitengewoon hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. In 1951 werd ze benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Ze ontving eredoctoraten aan de universiteiten van Upsala (1957) en Giessen (1958). Haar motto was: Werken en feesten vormt schoone geesten. (Lees verder)

20 februari

De kaper Khair ad Din Barbarossa (Roodbaard); waarschijnlijk de belangrijkste inspiratiebron voor de strip

Roodbaard

Roodbaard (originele titel: Barbe-Rouge) is een oorspronkelijk Franstalige stripreeks die behoort tot de Franco-Belgische school. Binnen deze stroming hoort Roodbaard bij de realistische tekenstijl. De stripreeks startte in 1959 in het Parijse stripblad Pilote en werd geschreven door Jean-Michel Charlier en getekend door Victor Hubinon. Roodbaard werd na de dood van Hubinon in 1979 en Charlier in 1989 door andere schrijvers en tekenaars voortgezet. Daarnaast werd de reeks uitgebracht door vier verschillende uitgevers in zowel het Franse als het Nederlandse taalgebied.

Deze reeks, die zich afspeelt in de 18e eeuw, verhaalt over de avonturen van de piraat Roodbaard en zijn aangenomen zoon Erik. Hoewel verzonnen, ademen de verhalen een authentieke sfeer, mede door de werkelijk bestaande historische locaties en het realistische tekenwerk. (Lees verder)

9 februari

Tweedimensionale weergave van een ruimte-tijd-vervorming

Algemene relativiteitstheorie

De algemene relativiteitstheorie is een meetkundige theorie van de zwaartekracht, die in 1916 door Albert Einstein werd gepubliceerd.

De theorie veralgemeent de speciale relativiteitstheorie en de gravitatiewet van Newton. Zij geeft een verenigde beschrijving van de zwaartekracht als een meetkundige eigenschap van ruimte en tijd (ook wel ruimtetijd). In het bijzonder houdt de kromming van de ruimtetijd direct verband met de vier-impuls (massa-energie en lineaire impuls) van de aanwezige materie en straling. De relatie wordt gespecificeerd door de Einstein-veldvergelijkingen, een systeem van partiële differentiaalvergelijkingen. (Lees verder)

21 februari

Paus Julius II

Paus Julius II

Paus Julius II (1443–1513) was paus van de Katholieke Kerk van 31 oktober 1503 tot 21 februari 1513. Hij had zijn kerkelijke carrière te danken aan zijn oom paus Sixtus IV. Toen deze in 1471 tot paus gekozen was, benoemde hij Giuliano tot bisschop en korte tijd later al tot kardinaal. Giuliano wilde het voorbeeld van zijn oom volgen en ook paus worden. Om dat doel te bereiken, trachtte hij de andere kardinalen te overtuigen hem te kiezen tijdens de vier conclaven volgend op de dood van Sixtus IV in 1484. Zijn grootste tegenstander was de Spaanse kardinaal Rodrigo Borgia. (Lees verder)

8 februari

Afbeelding

Bultrug

De bultrug (Megaptera novaeangliae), ook wel bultrugwalvis genoemd, is een zeezoogdier uit de onderorde van de baleinwalvissen (Mysticeti). Het is een relatief grote vinvis, die zich van andere vinvissen onderscheidt door zijn lange borstvinnen, zijn gedrongen lichaam en de knobbels op zijn bek en onderkaak. Volwassen bultruggen variëren in lengte van 12 tot 16 meter en wegen zo'n 25 à 30 ton.

De bultrug staat bekend om het gezang dat de mannetjes in de paartijd laten horen en dat dagenlang kan duren. Bij walvisspotters en toeristen zijn bultruggen populair om hun spectaculaire vertoningen aan de wateroppervlakte; ze slaan met hun grote borstvinnen op het water en maken sprongen waarbij ze soms geheel boven de waterspiegel komen. De bultrug kent een groot aantal inventieve jachttechnieken waarbij hij vaak nauw samenwerkt met zijn soortgenoten. Elk jaar leggen bultrugpopulaties duizenden kilometers af wanneer ze migreren van de koude, voedselrijke poolstreken naar warmere wateren om daar te paren en te kalven. (Lees verder)

22 februari

Robert Baden-Powell

Robert Baden-Powell

Robert Baden-Powell (22 februari 1857 – 8 januari 1941) was een Brits militair, die vooral bekend is geworden als grondlegger van de scouting (padvinderij). Op 31 juli 1907 voer hij met negen jongens naar Brownsea Island, waar het eerste verkenningskamp uit de geschiedenis werd gehouden. Ze deden spelletjes en beleefden avonturen waarvan ze thuis alleen maar konden dromen. De jongens sprak dit zo aan dat ze er hun vrienden over vertelden. Overal in Engeland werden daarop kleine groepjes padvinders opgericht.
Tussen 1911 en 1913 maakte Baden-Powell een wereldreis om de padvinderij te stimuleren. Op deze reis ontmoette hij zijn latere vrouw, Olave St. Clair Soames. Ze kregen drie kinderen. (Lees verder)

7 februari

Mansa Moussa in de Catalaanse Wereldatlas

Koninkrijk Mali

Het koninkrijk Mali was een islamitisch rijk van de Mandinka dat bestond van de veertiende tot de zestiende eeuw. Het rijk, dat werd gesticht door Sundjata Keïta, was beroemd vanwege de vrijgevigheid en de rijkdom van zijn koning, Kouta Moussa, maar ook vanwege de fabelachtige rijkdommen van zijn hoofdstad Timboektoe.

Het koninkrijk Mali beleefde zijn hoogtepunt in de veertiende eeuw en strekte zich uit tussen de Sahara en het oerwoud, en tussen de Atlantische Oceaan en de Niger. Het omvatte het huidige Mali, Senegal, Gambia, Guinee en Mauritanië. (Lees verder)

23 februari

Carl Friedrich Gauss rond 1840

Carl Friedrich Gauss

Carl Friedrich Gauss (oorspronkelijk in het Duits met een ß, dus Gauß) (Brunswijk, 30 april 1777 – Göttingen, 23 februari 1855) was een Duits wiskundige en natuurkundige, die een zeer belangrijke bijdrage heeft geleverd aan een groot aantal deelgebieden van de wiskunde en de exacte wetenschappen, waaronder de getaltheorie, statistiek, analyse, differentiaalmeetkunde, geodesie, elektrostatica, astronomie en de optica.

Gauss had een opmerkelijke invloed op vele deelgebieden binnen zowel de wiskunde als andere exacte wetenschappen. (Lees verder)

6 februari

3D-printer

3D-printer

Een 3D-printer is een apparaat dat op basis van digitale "bouwtekeningen" (computerbestanden) driedimensionale objecten kan produceren. Dit gebeurt door het object laag na laag op te bouwen. Het is een tak van de rapid prototyping-industrie. (Lees verder)

24 februari

Keizer Karel V door Titiaan

Keizer Karel V

Keizer Karel V (Gent, 24 februari 1500 – Cuacos de Yuste, Spanje, 21 september 1558), voor zijn mondigverklaring Karel van Luxemburg geheten, uit het huis Habsburg, was sinds 1506 landsheer van uiteindelijk (1543) alle Nederlandse gewesten, van 1516 tot 1556 als Karel I koning van Spanje en van 1519 tot 1556 als Karel V Rooms-keizer. In België staat hij algemeen bekend als keizer Karel, in Nederland als Karel V. (Lees verder)

5 februari

Cristiano Ronaldo in 2017

Cristiano Ronaldo

Cristiano Ronaldo (Funchal, 5 februari 1985) is een Portugese profvoetballer die als spits of flankspeler speelt voor de Spaanse topclub Real Madrid. Ronaldo was van 2009 tot 2013, nadat Real Madrid hem voor £80 miljoen (94 miljoen euro) overnam van de Engelse club Manchester United, de duurste voetballer. Ronaldo is sinds 2008 tevens aanvoerder van het Portugees voetbalelftal. (Lees verder)

25 februari

De Dokwerker, monument ter nagedachtenis aan de Februaristaking

Februaristaking

De Februaristaking was een staking op 25 en 26 februari 1941 die begon in Amsterdam en zich uitbreidde naar de Zaanstreek, Haarlem, Velsen, Hilversum en de stad Utrecht en directe omgeving. Het was de eerste grootschalige verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland. De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in heel bezet Europa. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook