Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


13 september

Eris

Eris

Eris is een dwergplaneet die is vernoemd naar de Griekse godin van de twist. Ze werd reeds gefotografeerd op 21 oktober 2003, maar pas in 2005 geïdentificeerd als een bewegend object in ons zonnestelsel. Eris kreeg toen de voorlopige codenaam 2003 UB313. Omdat Eris iets groter werd geacht dan Pluto, werden beide in 2006 door de Internationale Astronomische Unie geclassificeerd als dwergplaneet. Op 13 september 2006 werd officieel de benaming 'Eris' aan de dwergplaneet toegekend.
Eris bevindt zich in de Kuipergordel en heeft een geschatte diameter van 2326 km. Ze staat op haar verste punt 3 keer zo ver van de zon als Pluto, dat is 97,6 AE (AE = de gemiddelde afstand van de aarde tot de zon). (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
12 september

Bord met voedsel dat bij het offerfeest aan gasten wordt aangeboden.

Offerfeest

Het Offerfeest is een feest in de islam. Het wordt gevierd ter nagedachtenis aan de profeet Ibrahim, die bereid was zijn zoon te offeren in opdracht van God. Toen Ibrahim zijn zoon ter ere van God met een mes wilde doden, sneed het mes niet. God stuurde een engel naar Ibrahim en liet een ram de plaats van de zoon innemen. (Lees verder)

14 september

VRT-hoofdkantoor in Brussel

Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie

De Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie (afkorting VRT) is de openbare omroeporganisatie voor radio en televisie in Vlaanderen. Ze wordt ingericht door de Vlaamse overheid en gefinancierd met belastinggeld en eigen middelen.

De VRT heeft de beschikking over 3 televisienetten en 10 radiostations. Daarnaast heeft de omroep een eigen nieuwsdienst en een bijbehorende nieuwswebsite. (Lees verder)

11 september

Het GE Building in het Rockefeller Center. Foster en Kaplan betrokken creatieve vernietiging op de S&P 500. Van de 500 bedrijven die er vanaf 1957 op stonden, waren er in 1997 nog maar 74 over. Een van de meest succesvolle daarvan was General Electric dat het principe van creatieve vernietiging intern toepaste.

Creatieve destructie

Creatieve destructie is een proces van voortdurende innovatie, waarbij succesvolle toepassingen van nieuwe technieken de oude vernietigen. Joseph Schumpeter hield technische innovatie voor de enige werkelijke bron van economische groei. Succesvolle innovatie verschaft tijdelijke marktmacht en surpluswinst, die de winsten en marktaandelen van op voorgaande technieken gevestigde bedrijven aantast. Zodra ook dit gemeengoed wordt, rest nog slechts normale winst, de normale vergoeding voor het aangewende kapitaal. Schumpeter dacht dat het proces uiteindelijk niet vol te houden was. Niet alleen zou het kapitalisme de overbodige instituties vernietigen, maar ook die noodzakelijk zijn voor haar voortbestaan, vergelijkbaar met de feodale maatschappij die ook zichzelf ondergroef. (Lees verder)

15 september

Biggen bij een zeug

Zoogdieren

Zoogdieren (Mammalia) vormen een klasse van warmbloedige, meestal levendbarende chordadieren die hun jongen voeden met moedermelk.
De zoogdieren worden ingedeeld in ruim 5500 soorten, meer dan 1250 geslachten, ruim 150 families en bijna 30 ordes. De zoogdieren kennen zowel vliegende (vleermuizen) als zwemmende (walvissen) en zowel vlees- (roofdieren) als plantenetende (onder andere evenhoevigen) soorten. Het grootste dier uit heden en verleden (de blauwe vinvis) en het grootste levende landdier (de savanneolifant) zijn beide zoogdieren. (Lees verder)

10 september

Nesjavellir, de grootste geothermische centrale van IJsland

Aardwarmte

Aardwarmte of geothermie is energie die kan ontstaan door het temperatuurverschil tussen het aardoppervlak en diep in de aarde gelegen warmtereservoirs. Deze aardwarmte kan ingezet worden voor de winning van energie. Vooral in vulkanische streken (IJsland) is geothermische warmte op zo'n geringe diepte aan te treffen, dat winning economisch lonend is. Aardwarmte kan zowel direct gebruikt worden, bijvoorbeeld om te verwarmen en te koelen, als voor de opwekking van elektrische stroom of in een warmte-krachtkoppeling. Ook in Nederland en België is deze techniek in opkomst, met name voor de temperatuurregeling in gebouwen en kassen. (Lees verder)

16 september

Wapen van Tuvalu

Tuvalu

Tuvalu, tot 1 oktober 1978 Ellice-eilanden genoemd, is een Polynesische archipel in de Grote Oceaan ten zuiden van Kiribati, ten noorden van Fiji en Wallis en Futuna en ten oosten van de Salomonseilanden. Het is een van de meest afgelegen landen ter wereld en, na Vaticaanstad, het land met het kleinste inwoneraantal. Het staatshoofd is koningin Elizabeth II en Tuvalu is lid van het Gemenebest van Naties. (Lees verder)

9 september

'Goeie Mie'

Maria Swanenburg

Maria Catharina Swanenburg, beter bekend als Goeie Mie en de Leidse Gifmengster (9 september 1839 – 11 april 1915) was een Nederlandse seriemoordenares die in het Guinness Book of Records staat vermeld als de grootste gifmengster aller tijden. Ze vergiftigde in drie jaar tijd meer dan honderd van haar buurtgenoten van wie er zevenentwintig overleden, maar werd verdacht van het doden van meer dan negentig personen door vergiftiging. Ze deed dit omdat ze uit was op hun verzekerings- en begrafenisfondsen en erfenissen. (Lees verder)

17 september

Afbeelding

Wolf

De wolf (Canis lupus) is een zoogdier dat behoort tot de roofdieren (Carnivora) en de familie hondachtigen (Canidae). Er zijn verschillende ondersoorten, waarvan er een aantal is uitgestorven. De wolf leeft in groepen en kent een sociale structuur. De wolf is de enige voorouder van de hond (Canis lupus familiaris). (Lees verder)

8 september

Hendrik Frensch Verwoerd

Hendrik Verwoerd

Hendrik Frensch Verwoerd (Amsterdam, 8 september 1901 – Kaapstad, 6 september 1966) was een Zuid-Afrikaans staatsman van Nederlandse komaf. Van 1958 tot 1966 was hij premier van Zuid-Afrika. Hij wordt beschouwd als de belangrijkste vormgever van het apartheidssysteem in Zuid-Afrika. (Lees verder)

18 september

Chileense vlag

Chili

Chili is een land in Zuid-Amerika, grenzend aan Peru, Bolivia en Argentinië. Het ligt ingeklemd tussen de Grote Oceaan en de Andes. De hoofdstad is Santiago, het parlement zetelt in Valparaíso. Op 18 september 1810 verklaarde het land zich onafhankelijk en brak de Chileense Onafhankelijkheidsoorlog uit. (Lees verder)

7 september

Satellietfoto van de Amazone

Amazone

De Amazone is een grote rivier in Zuid-Amerika. Het is de langste of de op één na langste rivier van de wereld (dit hangt ervan af welke lengte men aan de Amazone toekent; hierover is men het oneens) en veruit de waterrijkste: de rivier bevat namelijk een vijfde van het natuurlijke zoet water ter wereld. De rivier heeft een totale lengte van ongeveer 6530 km, ontspringt in Peru en komt uit in de Atlantische Oceaan in Brazilië. De Amazone stroomt door het Amazoneregenwoud. De rivier is op sommige plaatsen heel breed (tot wel 40 km) tijdens de regentijd. (Lees verder)

19 september

Ötzi-gedenksteen op het Hauslabjoch

Ötzi

Ötzi is de naam die is gegeven aan de ijsmummie van een man uit de Kopertijd. Twee Duitse amateurbergbeklimmers vonden hem op 19 september 1991 in de Italiaanse Ötztaler Alpen. Hij is de oudste menselijke mummie die in Europa is gevonden. Bestudering van Ötzi, in het bijzonder zijn voeding, kleding, uitrusting en bewapening, heeft kennis opgeleverd over het leven in de nieuwe steentijd, 5300 jaar geleden. Vooral de koperen bijl die hij bij zich droeg is opmerkelijk. (Lees verder)

6 september

Grijze roodstaartpapegaai

Alex

Alex (1976 – 6 september 2007) was een Afrikaanse grijze roodstaartpapegaai (Psittacus erithacus).

Alex was het onderwerp van een dertig jaar (1977–2007) durend experiment door de dierenpsycholoog Irene Pepperberg, aanvankelijk aan de Universiteit van Arizona en later aan de Harvard- en de Brandeis-universiteit, om het leervermogen van vogels te bestuderen. (Lees verder)

20 september

Imitatiegedrag door een babymakaak

Spiegelneuron

Een spiegelneuron of spiegelcel is een neuron dat niet alleen vuurt als een dier een handeling uitvoert, maar ook als het dier een handeling ziet uitvoeren door een ander dier (vooral van dezelfde diersoort). Het neuron weerspiegelt dus als het ware het gedrag van een ander dier en is op dezelfde manier actief als wanneer het dier de handeling zelf uitvoert. Dergelijke neuronen zijn gevonden bij primaten, waaronder de mens, en bij sommige vogels. De aanwezigheid van spiegelneuronen in de hersenen werd ontdekt tijdens onderzoek naar handacties bij makaken, bijvoorbeeld het grijpen en oppakken van objecten. Bepaalde hersengebieden werden actief bij het uitvoeren van deze handelingen, maar ook als eenzelfde handeling bij anderen werd waargenomen. Onderzoek deed sterk vermoeden dat een dergelijk systeem zich ook in de menselijke hersenen bevindt. Sommige wetenschappers beschouwen de ontdekking van spiegelneuronen als een van de belangrijkste in de recente geschiedenis van de neurowetenschap. (Lees verder)

5 september

Een glas witte wijn

Wijn

Wijn is een drank die ontstaat door het vergisten van het sap van druiven. Het volledige proces van wijnbereiding noemt men vinificatie. Er zijn verschillende soorten wijn: rode wijn, witte wijn, rosé en mousserende wijn zoals champagne en lambrusco. In chemische zin bestaat wijn uit water, suikers, alcohol, resveratrol, quercetine, tannine, sulfiet (tijdens de wijnbereiding vaak in kleine hoeveelheid in de vorm van zwavel toegevoegd), koolzuurgas (in mousserende wijnsoorten), hars (in retsina) en andere stoffen in kleinere hoeveelheden. (Lees verder)

21 september

Kasteel Arenberg, eigendom van de KU Leuven

KU Leuven

De KU Leuven in België is de oudste en grootste universiteit van de Nederlanden en tevens de oudste nog bestaande katholieke universiteit ter wereld. Ze werd gesticht in 1425 door hertog Jan IV van Brabant en na de Franse Revolutie heropgericht in 1834. De KU Leuven biedt 57 academische bacheloropleidingen en 256 masteropleidingen aan. (Lees verder)

4 september

De Griezelbus

De Griezelbus is de naam van een serie kinderboeken van Paul van Loon.

De boeken gaan over een mysterieuze schrijver genaamd P. Onnoval (een anagram van P. van Loon), zijn vreemde verhalenbundel De Griezelbus, en zijn autobus die dezelfde naam draagt. Onnoval gebruikt zijn eigen verhalen zonder dat iemand het weet om kinderen in zijn macht te krijgen. Keer op keer dreigen kinderen door zijn bus en verhalen in de val te lopen en moeten ze al hun moed en verstand gebruiken om Onnoval te verslaan

De boeken hebben vaak een toevallige link naar elkaar: hoofdpersonen blijken familie of schoolmeester en leerling. Elk boek bevat een aantal griezelverhalen verteld door Onnoval, omgeven door een raamvertelling. (Lees verder)

22 september

Een Iraanse soldaat met gasmasker in de Irak-Iranoorlog

Irak-Iranoorlog

De Iraaks-Iraanse Oorlog, ook wel de Eerste Golfoorlog genoemd, was een militair conflict tussen Irak en Iran. De oorlog duurde van 22 september 1980 tot 20 augustus 1988. In Iran wordt deze oorlog ook wel de opgelegde oorlog of de veeleisende oorlog genoemd. Na aanvankelijke successen voor het leger van Saddam Hoessein, sloegen de Iraniërs terug en werd het een uitputtingsoorlog. De oorlog maakte naar schatting een miljoen slachtoffers, waarvan vele door gifgasaanvallen. (Lees verder)

3 september

Mithridates VI als Herakles

Mithridates VI Eupator Dionysus

Mithridates VI de Grote was van ca. 120 tot 63 v.Chr. koning van Pontus. Door zijn Perzische en Hellenistische afkomst zag hij zichzelf als verdediger tegen de Romeinse overheersing van het oosten en onder zijn leiding bereikte het koninkrijk het toppunt van macht en groeide met de Mithridatische oorlogen uit tot Rome's meest succesvolle tegenstander van die eeuw. Dit gaf hem al in zijn eigen tijd een befaamdheid die aanhield tot de twintigste eeuw.

Enkele legendes hebben de mythevorming rond Mithridates versterkt. Zo zou hij beschikt hebben over een fenomenaal geheugen en in staat zijn geweest een ieder van zijn manschappen bij voornaam en in zijn moedertaal – een van de 22 talen die hij sprak – aan te spreken. Ook werd hij geacht regelmatig verdund gif tot zich te nemen, om zo dodelijke doses te kunnen weerstaan, een praktijk die mithridatisme genoemd wordt. Ook zijn wreedheid en vasthoudendheid werden uitvoerig beschreven. (Lees verder)

23 september

Evolutie van de gewervelden

Evolutie

In de biologie is evolutie het proces van verandering in alle vormen van leven van generatie op generatie. Het vakgebied dat studie maakt van de manier waarop evolutie optreedt, is de evolutiebiologie. Door middel van genen erft een organisme van zijn ouders kenmerken – erfelijke eigenschappen. Veranderingen in genen (zogenaamde mutaties) kunnen als gevolg hebben dat nieuwe eigenschappen ontstaan bij de nakomelingen van een organisme. Als een nieuwe eigenschap een organisme voordeel biedt, zal dit organisme een grotere kans op nageslacht hebben. Dit proces heet natuurlijke selectie en heeft als gevolg dat eigenschappen die voordeel bieden, vaker voor gaan komen. Over veel generaties kan een populatie zoveel nieuwe eigenschappen ontwikkelen dat het een nieuwe soort wordt. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook