Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


1 december

Zonlicht valt in de Antelope Canyon in Arizona

Zonlicht

Zonlicht is het zichtbare deel van het totale spectrum elektromagnetische straling dat de zon uitzendt. Een klein deel hiervan bereikt de aarde, maar dit is voldoende en essentieel om het leven op aarde in stand te houden. Het vermogen per vierkante meter van de elektromagnetische straling van de zon dat de aardatmosfeer bereikt, de zonneconstante, is gemiddeld 1367 W/m². De stralingsintensiteit aan het aardoppervlak is veel kleiner dan de zonneconstante aan de bovenrand van de atmosfeer. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
30 november

Martin Niemöller

Toen de nazi's de communisten arresteerden

Toen de nazi's de communisten arresteerden is een bekende uitspraak van de predikant Martin Niemöller (1892–1984) over de inactiviteit van de Duitse intellectuelen tijdens de opkomst van de nazi's en de stapsgewijze eliminatie van groep na groep van geselecteerde doelwitten.

Oorspronkelijk steunde Martin Niemöller, een Duits theoloog en pastoor, het bewind van Hitler. Hij raakte echter gedesillusioneerd en leidde het verzet van een groep geestelijken. In 1937 werd hij gearresteerd. (Lees verder)

2 december

Logo

The Simpsons

The Simpsons (De Simpsons) is een Amerikaanse animatieserie, bedacht door Matt Groening. De televisieserie heeft sinds haar debuut in 1989 vele prijzen gewonnen, waaronder Emmy Awards en Peabody Awards. The Simpsons is een satire op de (Amerikaanse) samenleving, vooral op het gezin, en draait geheel om de familie Simpson, bestaande uit Homer, Marge, Bart, Lisa en Maggie. De serie was een vroege hit voor Fox Broadcasting Company en is wereldberoemd. Het televisieprogramma bestaat inmiddels uit 28 seizoenen met ruim 600 afleveringen. Daarmee is het een van de langstlopende televisiereeksen ter wereld. (Lees verder)

29 november

Hippocrates

Eed van Hippocrates

De eed van Hippocrates is een eed waarin artsen zichzelf verplichten bepaalde beroepsregels te zullen handhaven. De eed is opgesteld in het Oudgrieks en is vernoemd naar de Griekse arts Hippocrates, die omstreeks 400 v.Chr. zijn leerlingen van het Asklepieion op het eiland Kos deze belofte liet afleggen. Nog steeds leggen medisch studenten een eed of gelofte af op het moment dat zij hun artsbevoegdheid krijgen. (Lees verder)

3 december

Vrucht van de doerian

Doerian

De doerian (Durio zibethinus) is een tot 40 m hoge, groenblijvende boom met eivormige of afgeronde vruchten van zo'n 15–30 cm lang en tot 8 kg zwaar. De doerian komt oorspronkelijk uit Zuidoost-Azië en wordt daar ook veel verbouwd. Hij wordt zelfs koning van de vruchten genoemd. De vrucht bestaat uit vijf vruchtkamers met daarin zaden omgeven door dikke, crèmekleurige tot donkergele, puddingachtige zaadmantels. Deze zaadmantels smaken zoet en aromatisch. De rijpe vrucht ruikt zeer penetrant door de vorming van waterstofsulfide, waaraan de vrucht zijn alternatieve naam 'stinkvrucht' ontleent. Vanwege de sterke geur is het bij sommige bus- en luchtvaartmaatschappijen verboden om een doerian mee te nemen. Ook mag de doerian in de grotere hotels vaak niet worden meegenomen. (Lees verder)

28 november

Naturist op het strand van Formentera

Naturisme

Naturisme is een sociale beweging die streeft naar samen ongekleed in de natuur recreëren. Van oorsprong streefde de beweging naar bevordering van (zelf)respect en onderlinge banden en eerbied voor de natuur. (Lees verder)

4 december

Skelet van de maashagedis

Mosasaurus

Mosasaurus, ook wel maashagedis genoemd, is een geslacht uit de Mosasauridae, een groep uitgestorven sauriërs die in zee leefde. Mosasaurus heeft zijn naam te danken aan de rivier de Maas (Latijn: Mosa) die aan de voet van de Sint-Pietersberg stroomt. Mosasaurus leefde in het Maastrichtien, het laatste deel van het Krijt, 71,3 tot 65,4 miljoen jaar geleden. (Lees verder)

27 november

Reconstructie

Dodo

De dodo (Raphus cucullatus) was een loopvogel die leefde in de bossen op het eiland Mauritius. Het dier was ongeveer een meter hoog en kon venijnig van zich afbijten met zijn grote snavel. Verder zou hij vrij hulpeloos zijn geweest. Zijn voedsel bestond uit zaden en vruchten. De dodo kon niet vliegen en had, tot de komst van Nederlandse kolonisten, geen natuurlijke vijanden. De vogelsoort is rond 1690 uitgestorven. (Lees verder)

5 december

Afbeelding

Sinterklaas

is een feest dat jaarlijks gevierd wordt. De goedheiligman die cadeaus voor kinderen komt brengen is gebaseerd op de heilige Nicolaas van Myra, waarschijnlijk geboren omstreeks 280 te Patara in Lycië en overleden op 6 december rond 350. De moderne vorm van het sinterklaasfeest komt waarschijnlijk voort uit het prentenboekje Sint Nikolaas en zijn Knecht van de onderwijzer Jan Schenkman, maar het kinderfeest heeft een veel oudere oorsprong.

De moderne Sinterklaas rijdt op een schimmel, die in Nederland Amerigo genoemd wordt en in België Slecht-Weer-Vandaag. (Lees verder)

26 november

Gent vanuit Meestentoren

Gent

Gent is de hoofdstad van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Gent telt circa 250.000 inwoners, waarmee het na Antwerpen de grootste stad van België is.

Gent ontstond in het gebied van de samenvloeiing van de Leie en de Schelde. In de middeleeuwen groeide Gent door een bloeiende wolnijverheid uit tot een van de grootste steden van Europa. Na een korte calvinistische periode kende de stad een zeker verval dat pas keerde tegen het einde van de 18e eeuw, toen de katoennijverheid Gent tot een van de eerste industriesteden van het Europese vasteland maakte. In het Prinsenhof werd op 24 februari 1500 de latere keizer Karel V geboren. In de stad werden ook de Pacificatie van Gent (1576) en de Vrede van Gent (1814) ondertekend. (Lees verder)

6 december

Q

Q

Q, het alias van Major Boothroyd, is een James Bond-personage. Q wordt in slechts drie films (waaronder Dr. No) bij zijn 'echte' naam, Major Boothroyd, genoemd. Deze naam is gebaseerd op iemand die werkelijk heeft bestaan, majoor Geoffrey Boothroyd, die Ian Fleming adviseerde over de wapens die James Bond bij zich droeg.

Evenals bij 'M' staat de letter voor zijn functie (quartermaster oftewel kwartiermeester) en is het niet zozeer een naam. Zo neemt John Cleese de titel 'Q' van Desmond Llewelyn over in de film Die Another Day. Hoewel het personage ook in de boeken van Ian Fleming vermeld wordt, komt hij vooral in de films naar voren; alleen in de films Live and Let Die, Casino Royale en Quantum of Solace komt Q niet voor. Bijna het enige wat het personage in de film doet, is Bond van allerhande 'levensreddende' technische snufjes voorzien. (Lees verder)

25 november

Vlag van Sri Lanka

Sri Lanka

Sri Lanka, officieel de Democratische Socialistische Republiek Sri Lanka, is een republiek op het gelijknamige eiland in de Indische Oceaan, ten zuiden van India. Tot 1972 werd het Ceylon genoemd. In het begin van de 16e eeuw werd het eiland gekoloniseerd door Portugal en Nederland, alvorens het gehele land van 1815 tot 1948 onder het bestuur van het Britse Rijk kwam. De commerciële hoofdstad is Colombo, maar de officiële hoofdstad is het nabijgelegen Sri Jayewardenapura Kotte, waar het parlement zetelt. (Lees verder)

7 december

Pythagoras

Pythagoras

Pythagoras (Grieks: Πυθαγόρας) (Samos, ca. 582 v.Chr. – Metapontum, ca. 500 v.Chr.) was een Grieks wiskundige, filosoof en hervormer. Hij werd door sommigen als een van de Zeven Wijzen beschouwd. Pythagoras zou meerdere ontdekkingen hebben gedaan, waaronder de stelling van Pythagoras (a² + b² = c²). Hij combineerde voor het eerst wiskunde met theologie. Deze combinatie komt later terug bij Plato, maar ook bij latere theologen, Baruch Spinoza, Leibniz en Kant. Pythagoras heeft steeds een grote invloed op het denken uitgeoefend. (Lees verder)

24 november

Embleem ter aanduiding van onroerend erfgoed

Cultureel erfgoed in België

Het cultureel erfgoed in België omvat al het onroerend (monumentaal) en roerend erfgoed in België dat een zekere cultuurhistorische dan wel socioculturele waarde bezit. Het onroerend erfgoed wordt doorgaans aangeduid met een embleem, vastgelegd door het cultuurgoederenverdrag in 1954. Op 12 november 2002 werd gestart met de plaatsing ervan. Het kenteken wordt op de meest zichtbare plaats aangebracht en op een manier die het beschermd goed of het landschap niet beschadigt.

Sommige objecten uit het culturele erfgoed zijn ook Werelderfgoed, zoals de Grote Markt van Brussel, de Vlaamse begijnhoven en de Neolithische vuursteenmijnen in Spiennes. (Lees verder)

8 december

Monument op Fort Zeelandia, op 8 december 2009 onthuld door president Ronald Venetiaan

Decembermoorden

Tijdens de Decembermoorden werden op 8 en 9 december 1982 vijftien tegenstanders van het militaire regime van Desi Bouterse gemarteld en vermoord. In Suriname, en bij de Surinamers in Nederland, heeft deze gebeurtenis diepe sporen achtergelaten. De Nederlandse regering bevroor uit protest de ontwikkelingshulp aan Suriname.

Op 7, 8 en 9 december 1982 werden vijftien prominente Surinamers die het militaire regime van legerleider Desi Bouterse bekritiseerden uit hun bed gelicht en overgebracht naar Fort Zeelandia, het toenmalig hoofdkwartier van Bouterse, waar ze gemarteld en gefusilleerd werden. Volgens verklaringen van getuigen werden de slachtoffers eerst "voorgeleid" aan Bouterse voordat ze doodgeschoten werden op Bastion Veere, een van de open ruimtes van Fort Zeelandia. (Lees verder)

23 november

CPR

Reanimeren

Reanimeren is het kunstmatig overnemen van de ademhaling en de bloedsomloop wanneer er sprake is van een circulatiestilstand. Indien zowel de ademhaling als de circulatie weer op gang gebracht moet worden, spreekt men ook wel van 'cardiopulmonaire resuscitatie' (CPR).

Om te kunnen leven, is de constante aanvoer van zuurstofrijk bloed van levensbelang. Organen kunnen niet functioneren zonder zuurstof. De hersenen zijn het kwetsbaarst: na vier tot zes minuten zonder zuurstof raakt al een (groot) gedeelte zo beschadigd, dat normaal functioneren misschien niet meer mogelijk is. Door bij een ademhalings- en circulatiestilstand zo snel mogelijk te starten met de reanimatie kan men de ademhaling en bloedsomloop tijdelijk overnemen en wordt de kans op overleven verhoogd. Het is dus van groot belang dat reanimatie zo snel mogelijk wordt gestart. (Lees verder)

9 december

Symbool van de KKK

Ku Klux Klan

De Ku Klux Klan is de benaming van een aantal verschillende geheime blanke organisaties in de Verenigde Staten die vooral door hun racistisch geweld bekend geworden zijn. Zij legden zich toe op terreur tegen zwarten, kleurlingen en strijders voor hun grondwettelijke rechten, maar waren ook antisemitisch, homofoob, antikatholiek en anticommunistisch en keerden zich tegen nieuwe immigranten. De eerste KKK kreeg grote aanhang in de zuidelijke staten van de VS als blanke reactie op de afschaffing van de slavernij aan het eind van de Amerikaanse Burgeroorlog.

De KKK kende perioden van grote activiteit afgewisseld door lange periodes van luwte. De leden (Klansmen en Klanswomen genoemd) zijn bij hun optreden gemaskerd en kleden zich dan in lange witte, rode, zwarte of blauwe gewaden (toga's of habijten met puntmuts). (Lees verder)

22 november

Panorama Vrijthof

Maastricht

Maastricht (uitspraak: Geluidsfragment /masˈtrɪχt/ (info / uitleg)) (Limburgs: Mestreech /məsˈtʁeːç/) is een stad in het zuiden van Nederland. Het is de hoofdstad van de provincie Limburg en telt 122.418 inwoners (1 april 2016).

De stad is gelegen aan de Maas. De herkomst van de naam Maastricht is waarschijnlijk terug te leiden tot de Latijnse naam Mosa Trajectum, "doorwaadbare plaats in de Maas", die echter pas vanuit de middeleeuwen bekend is. De aanduiding Traiectum of Triecht werd ook voor Utrecht gebruikt; vandaar de toevoeging van de naam van de rivier. In 1051 werd voor het eerst de naam Masetrieth genoteerd, wat uiteindelijk Maastricht werd. (Lees verder)

10 december

Het omwentelingslichaam van minste weerstand volgens Newton

Omwentelingslichaam van minste weerstand

Het omwentelingslichaam van minste weerstand (solid of revolution of least resistance) is een omwentelingslichaam dat een dusdanige vorm heeft dat het voortbewegend door een fluïdum minder weerstand ondervindt dan enig ander lichaam met dezelfde basis, hoogte en volume. Het begrip werd geïntroduceerd door Newton in hoofdstuk VII van boek II van de Principia uit 1687, waarmee hij voor het eerst het verband legde tussen rompvorm en weerstand. Met zijn botsingstheorie (shock theory) zou dit een eeuw lang de basis van scheepshydrodynamica vormen. Newton had niet aangegeven hoe hij aan deze vormen was gekomen en zijn methode werd pas in 1704 gepubliceerd. Hij werd dan ook door zijn tijdgenoten niet begrepen. In de eeuwen daarna werd geprobeerd een oplossing te vinden, maar uiteindelijk bleek de botsingstheorie van Newton niet houdbaar. In 1927 leidde Andrew Forsyth met moderne analytische methoden af dat er geen oplossing is voor het probleem van het lichaam van de minste weerstand. (Lees verder)

21 november

Paus Benedictus XV

Paus Benedictus XV

Benedictus XV, geboren als Giacomo Giambattista markies della Chiesa, (Genua, 21 november 1854 – Rome, 22 januari 1922) was paus van 1914 tot aan zijn dood. Hoewel hij zich tijdens zijn pontificaat inzette voor de totstandkoming van een snelle vredesoplossing tijdens de Eerste Wereldoorlog, wat hem de bijnaam de vredespaus opleverde, zou Benedictus XV daarin niet slagen ten gevolge van zijn beperkte invloed en de onwil van de gevestigde machten om het Vaticaan te betrekken in vredesbesprekingen. Wel slaagde Benedictus XV erin om de diplomatieke banden van Vaticaanstad met andere landen aanzienlijk te verbeteren, waaronder die met Frankrijk. Door de verkiezing van kardinaal Joseph Ratzinger tot paus Benedictus XVI in 2005 ontstond weer belangstelling voor het pontificaat van deze, enigszins in de vergetelheid geraakte, paus. (Lees verder)

11 december

Plato, Seneca en Aristoteles op een afbeelding van omstreeks 1325-1335

Westerse filosofie

De westerse filosofie heeft betrekking op de filosofische tradities van de westerse wereld. Hiermee wordt van oudsher Europa bedoeld en later kwam de Nieuwe Wereld met Noord- en Zuid-Amerika daarbij. De westerse filosofie begint vorm te krijgen vanaf de zevende eeuw voor onze jaartelling en is voor een belangrijk deel geworteld in de religies van het westen, het jodendom en het christendom, en de cultuur van het klassieke Griekenland en het Romeinse Rijk. Ze kan grofweg worden ingedeeld in vier perioden: de klassieke filosofie, de middeleeuwse filosofie, de moderne filosofie en de hedendaagse filosofie. De westerse filosofie wordt onderscheiden van de oosterse filosofie, die haar oorsprong heeft in Azië. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook