Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


30 maart

The Thin Red Line in de Krimoorlog

Krimoorlog

Op 30 maart 1856 werd de Vrede van Parijs getekend. Dit betekende het einde van de Krimoorlog, een conflict uitgevochten tussen het keizerrijk Rusland en een alliantie van het Tweede Franse Keizerrijk, het Britse Rijk, het Ottomaanse Rijk en het Koninkrijk Sardinië. De oorlog maakte deel uit van de langlopende strijd tussen de Europese grootmachten voor invloed op grondgebieden van het in verval rakende Ottomaanse Rijk. Het conflict vond grotendeels plaats op de Krim, maar er waren ook kleinere campagnes in westelijk Anatolië, de Kaukasus, de Oostzee, de Grote Oceaan en de Witte Zee. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
29 maart

Een pot mayonaise

Mayonaise

Mayonaise (Frans: sauce mayonnaise) is een koude, witte saus op basis van olie en eidooiers, eventueel op smaak gebracht met azijn of citroensap, mosterd of andere smaakmakers. Het is een stabiele emulsie van plantaardige olie in water, waarbij de eidooier als emulgator optreedt. Mayonaise is een beschermde productaanduiding krachtens de Nederlandse Warenwet en Belgische Warenwetgeving. (Lees verder)

31 maart

Newtonpendel: de derde wet in de praktijk

Wetten van Newton

De wetten van Newton vormen samen met de wet van behoud van impuls en van impulsmoment de grondslag van de klassieke mechanica. De drie natuurwetten werden in 1687 door Isaac Newton geformuleerd in zijn boek de Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (Latijn voor wiskundige beginselen van de natuurfilosofie) en beschrijven onder meer de beweging en het evenwicht van krachten. (Lees verder)

28 maart

Wubbo Ockels in 2007

Wubbo Ockels

Wubbo Ockels (1946-2014) was een Nederlandse natuurkundige, ruimtevaarder, piloot en hoogleraar. In 1985 maakte hij als eerste Nederlander een vlucht door de ruimte. Later werd hij hoogleraar Aerospace for Sustainable Science and Technology aan de faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek van de TU Delft. (Lees verder)

1 april

Vestingstad Brielle

Den Briel

Aanhalingsteken openen

Op 1 april verloor Alva zijn bril...

Aanhalingsteken sluiten

Den Briel is de oude naam van Brielle, een stad op het Zuid-Hollandse eiland Voorne. In 1572 werd de stad ingenomen door de watergeuzen onder leiding van Lumey en Bloys van Treslong, waarbij de veerman Koppestock een belangrijke rol vervulde. Dit historische feit wordt gezien als het begin van de opstand tegen Filips II en zijn gouverneur Alva. In Brielle wordt dit ieder jaar op 1 april gevierd. (Lees verder)

27 maart

Het betrokken KLM toestel

Vliegtuigramp van Tenerife

De vliegtuigramp van Tenerife vond plaats op 27 maart 1977, toen op de luchthaven Tenerife Noord (destijds bekend als Los Rodeos) op het Canarische eiland Tenerife twee vliegtuigen van het type Boeing 747 – van Pan American World Airways (Pan Am) en van KLM – op elkaar botsten. Het vliegveld was overvol met toestellen die waren uitgeweken wegens een bommelding op een ander vliegveld. Er was dichte mist. Het Pan Am-toestel was nog op de baan aan het taxiën toen het KLM-toestel op dezelfde baan aan de start begon. Bij de ramp kwamen 583 mensen om het leven. Slechts 61 inzittenden, allen aan boord van het Pan Am-toestel, overleefden de ramp. Afgezien van terroristische aanslagen, is dit tot nu toe de grootste ramp uit de geschiedenis van de luchtvaart. (Lees verder)

2 april

De 'Eerste Schipvaart' op weg naar de Oost

Eerste Schipvaart

De Eerste Schipvaart was de eerste Nederlandse expeditie naar Indië. Het hoofddoel was de inkoop van specerijen in de plaats Bantam op Java. De vloot van vier schepen vertrok op 2 april 1595 vanaf Texel. Drie schepen kwamen terug. (Lees verder)

26 maart

De bomschuit van Jacob Maris

Haagse School

De Haagse School was een beweging van gelijkgestemde Nederlandse kunstschilders die grofweg tussen 1860 en 1900 in Den Haag werkten, dan wel anderszins verbonden waren met de residentiestad. De leden zetten zich af tegen de romantische traditie die rond het midden van de negentiende eeuw hoogtij vierde in de Hollandse schilderkunst en die de werkelijkheid idealiseerde.

De schilders van de Haagse School, onder wie Jozef Israëls, de gebroeders Jacob en Willem Maris, Willem Roelofs, Constant Gabriël, Hendrik Willem Mesdag en Anton Mauve, streefden een realistische weergave na. Kenmerkend was dat die weergave tevens een spiegel probeerde te zijn van de gemoedstoestand van de kunstenaar. Ze bewonderden de Franse kunstenaars van de School van Barbizon, die net als zij zoveel mogelijk in de open lucht werkten. De onderwerpen die ze kozen waren typisch "Hollands": polders, rivierlandschappen, koeien, schapen, molens, visserstaferelen, bomschuiten en bovenal: grote wolkenpartijen. De weergave van het licht en de atmosfeer stond centraal. (Lees verder)

3 april

Wapen van Den Dungen

Den Dungen

Den Dungen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, gelegen in de Meierij van 's-Hertogenbosch. Den Dungen had op 1 januari 2005 samen met Maaskantje 6040 inwoners. Het dorp hoort sinds de gemeentelijke herindeling van 1996 bij de gemeente Sint-Michielsgestel, daarvoor was het een zelfstandige gemeente. Het dorp Maaskantje zit tegen Den Dungen aangeplakt en vormt er een tweelingdorp mee. Den Dungen en Maaskantje vormen wel één parochie, namelijk die van Jacobus de Meerdere (Den Dungen), maar behoorden voorheen tot verschillende gemeentes: Den Dungen was tot 1996 zelfstandig, terwijl Maaskantje al vanouds onder Sint-Michielsgestel viel. (Lees verder)

25 maart

Titan (2005)

Titan

Titan of Saturnus VI is de grootste maan van Saturnus en, na Ganymedes, de grootste van het zonnestelsel. Met een diameter van 5151 km is hij groter dan de planeet Mercurius. Christiaan Huygens ontdekte Titan op 25 maart 1655 met behulp van een telescoop die zijn broer Constantijn had gebouwd. Huygens noemde de maan Saturni Luna, oftewel kortweg "Saturnusmaan". De Engelsman John Herschel doopte de maan in 1847 om tot "Titan". (Lees verder)

4 april

De Wintertuin, het entreegebouw van de Hortus botanicus

Hortus botanicus Leiden

De Hortus botanicus Leiden is de oudste, nog bestaande botanische tuin van Nederland en is in 1590 opgericht aan het Rapenburg in Leiden. De tuin is vanaf het begin toegankelijk geweest voor het publiek, iets dat vooral in de zestiende en zeventiende eeuw een uitzondering was.

De tuin is aangesloten bij Botanic Gardens Conservation International, de Nederlandse Vereniging van Botanische Tuinen, de Stichting Nationale Plantencollectie en de Museumvereniging.

Op het gebied van onderzoek werkt de hortus samen met het Nationaal Herbarium Nederland. (Lees verder)

24 maart

Brandenburgse Concerten

Brandenburgse Concerten is de bijnaam die de 19de-eeuwse Duitse musicoloog en Bachbiograaf Philipp Spitta heeft gegeven aan een verzameling van zes concerten in verschillende, wisselende instrumentale bezettingen (BWV 1046-1051). Johann Sebastian Bach droeg deze concerten op 24 maart 1721 op aan Christian Ludwig, markgraaf van Brandenburg. Zelf gaf hij zijn verzameling de algemene naam Six Concerts avec plusieurs instruments (Frans: "Zes concerten met meerdere instrumenten"). (Lees verder)

5 april

Wapen van Kerkrade

Kerkraads

Het Kerkraads (Kerkraads: Kirchröadsj) is een Ripuarisch dialect dat gesproken wordt in de voormalige mijnwerkersstad Kerkrade en het aangrenzende Duitse Herzogenrath. Hoewel Kerkrade is opgebouwd uit verscheidene oude dorpskernen, die vanouds allemaal hun eigen dialect hebben, kan men tegenwoordig wel min of meer van één "Kerkraads dialect" spreken.

Het Kerkraads vormt samen met onder meer het Kölsch een van de subvormen van het Ripuarisch, al beschouwen de sprekers zelf hun dialect nog het liefste als een vorm van Zuidoost-Limburgs. (Lees verder)

23 maart

Jan van Galen

Jan van Galen

Jan van Galen (Essen, 1604/1605 – Livorno, 23 maart 1653) was een Nederlands vlootvoogd. Zijn vader stierf al jong en Jan was door geldnood gedwongen zijn fortuin op zee te zoeken in de Republiek. Hij ging, op dat moment luitenant-commandeur van een klein schip, in 1630 in dienst bij de directiekamer van Amsterdam, de Directie voor Vaart op het Oosten en Noorwegen, een particuliere instantie die de oorlogsvloot moest bijstaan, kennelijk meteen als kapitein. Van 1631 tot 1638 voer hij op de konvooidienst in het Kanaal en de Oostzee. (Lees verder)

6 april

Poster van de Olympische Zomerspelen 1896

Olympische Zomerspelen 1896

De Olympische Zomerspelen 1896, officieel de Spelen van de I Olympiade, waren de eerste moderne Olympische Spelen. Het waren de eerste Olympische Spelen sinds de Romeinse keizer Theodosius I de klassieke Olympische Spelen in 393 bij edict had verboden, omdat zij door hun heidens karakter een bedreiging zouden vormen voor het christendom. De Spelen werden geherintroduceerd op initiatief van baron Pierre de Coubertin en vonden plaats van 6 tot en met 15 april 1896 in Athene (Griekenland) (gregoriaanse kalender), de lokale data waren 25 maart tot 3 april (juliaanse kalender). De Spelen werden unaniem aan Athene toegewezen op een congres dat door De Coubertin in 1894 was georganiseerd, waarbij tegelijkertijd het Internationaal Olympisch Comité (IOC) werd opgericht. (Lees verder)

22 maart

Impressie van de verschroeide, onleefbaar geworden aarde wanneer de zon een rode reus wordt over ongeveer 7 miljard jaar.

Toekomst van de Aarde

De biologische en geologische toekomst van de aarde hangt af van verschillende factoren. In de nabije toekomst zal de rol van de mens in de verandering van milieu en klimaat een rol spelen, zoals geo-engineering. Op lange termijn zijn andere factoren van belang, zoals een mogelijk uitsterven van de mens, de afkoeling van de aardkern, platentektoniek, interactie met andere objecten in het zonnestelsel (zoals kometen) en het feit dat de zon uiteindelijk een rode reus zal worden. Gevolgen hiervan zijn onder andere massa-extinctie, nieuwe ijstijden en de formatie van een nieuw supercontinent (de Wilsoncyclus). (Lees verder)

7 april

Karelsuniversiteit Praag

Karelsuniversiteit Praag

De Karelsuniversiteit Praag (Tsjechisch: Univerzita Karlova v Praze) is een universiteit in Praag. Het is een van de oudste universiteiten van Europa en van de wereld. De universiteit werd in 1348 opgericht door keizer Karel IV. De eerste studierichtingen waren theologie, medicijnen, rechten en kunst. Tegenwoordig kent de universiteit 17 faculteiten, waarvan er twee in Hradec Králové en een in Pilsen. Het hoofdgebouw is gevestigd in de Oude Stad van Praag. (Lees verder)

21 maart

Vitrinekast in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika

Veldtochten van de Kongo-Vrijstaat tegen de Arabo-Swahili

De veldtochten van de Kongo-Vrijstaat tegen de Arabo-Swahili (ook bekend als de Belgo-Arabische oorlog of de Arabische campagne in het Maniema-gebied) waren een reeks van militaire operaties die de Force Publique van de Kongo-Vrijstaat tussen november 1892 tot januari 1894 ondernam tegen de Arabo-Swahili machthebbers in het oosten van de huidige Democratische Republiek Congo. Deze Arabo-Swahili, destijds "Arabieren" genoemd, waren handelaars die de regio de facto economisch domineerden en zo in concurrentie kwamen met de regering van de Kongo-Vrijstaat, die haar gezag over het gebied wilde laten gelden. (Lees verder)

8 april

Een supergeleider zweeft in een magneetveld als gevolg van het Meissner-effect

Supergeleiding

Supergeleiding (vroeger ook wel suprageleiding genoemd) is het verschijnsel dat de elektrische weerstand van sommige materialen beneden een bepaalde (meestal zeer lage) temperatuur opeens helemaal verdwijnt. Het verschijnsel is op 8 april 1911 in Leiden ontdekt door Heike Kamerlingh Onnes. In de jaren tachtig en negentig van de twintigste eeuw vond men ook supergeleiding bij veel hogere temperaturen in keramische materialen, zoals de YBCO's.

Supergeleidende materialen worden vooral toegepast waar het gunstig is om absoluut geen elektrische verliezen te hebben of in apparaten die krachtige magnetische velden gebruiken, zoals een MRI-scanner of een tokamak. (Lees verder)

20 maart

Het Oost-Indisch Huis door Reinier Vinkeles

Vereenigde Oostindische Compagnie

De Vereenigde Oostindische Compagnie, afgekort tot VOC (1602 - 1798/1799), was een particuliere Nederlandse handelsonderneming met een monopolie op de overzeese handel tussen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en het gebied ten oosten van Kaap de Goede Hoop en ten westen van de Straat Magellaan.

De VOC werd in 1602 opgericht als de Generale Vereenichde geoctrooieerde Compagnie. Het was destijds het grootste handelsbedrijf ter wereld en was de eerste naamloze vennootschap met vrij verhandelbare aandelen. De VOC wordt vaak genoemd als het eerste bedrijf dat in meerdere landen vestigingen had. De VOC richtte een handelsnetwerk op tussen de diverse handelsposten in de Aziatische regio. Deze intra-Aziatische handel zorgde vele jaren voor grote winsten. De VOC sloot daartoe naar believen traktaten met oosterse potentaten en vorsten. De compagnie sloeg haar eigen munten omdat er in Azië nauwelijks vraag was naar Europese producten, afgezien van wapens, wetenschappelijke instrumenten en medische handboeken. (Lees verder)

9 april

Tekening van Timoer

Timoer Lenk

Timoer Lenk (Kesh, 9 april 1336 – Otrar, 19 januari 1405) was een veertiende-eeuwse Turks-Mongoolse krijgsheer en stichter van het Timoeridische rijk en de dynastie der Timoeriden.

Timoer Lenk werd geboren in Kesh, dat tegenwoordig bekendstaat als Sachrisabz (omgeving van Samarkand, Oezbekistan). Timoer was heel zijn leven voornamelijk op oorlogspad en verbleef zelden langer dan een paar jaar op dezelfde plaats. Hij wist een nieuw rijk te creëren op de fundamenten van het ineengestorte Mongoolse Rijk. Hoewel hij een militair genie was — hij verloor geen veldslag nadat hij volledig aan de macht kwam in 1370 — wist Timoer geen effectief opererende regering neer te zetten, waardoor hij gebieden vaak opnieuw moest veroveren nadat ze in opstand waren gekomen. Meestal ging dit gepaard met onmenselijke wreedheden, zoals het bouwen van torens met afgehakte hoofden, waardoor hele regio’s ontvolkt raakten. Timoer werd daardoor van China tot West-Europa berucht en gevreesd. Gedurende zijn constante oorlogsvoering zijn volgens schattingen 17 miljoen mensen om het leven gekomen. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook