Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


17 januari

Wapen van de ZAR

Zuid-Afrikaansche Republiek

De Zuid-Afrikaansche Republiek of ZAR, informeel bekend als Transvaal, was een onafhankelijk land dat tegenwoordig onderdeel is van Zuid-Afrika. Het werd in de tweede helft van de 19e eeuw geregeerd door de Boeren, Nederlandstalige afstammelingen van blanke kolonisten.

De republiek werd op 17 januari 1852 opgericht door de Voortrekkers, die tijdens de Grote Trek de Britse Kaapkolonie hadden verlaten om een eigen thuisland te stichten. Aanvankelijk was er weinig internationale belangstelling voor het geïsoleerde en onrustige land, maar dit veranderde na de Eerste Boerenoorlog (1880-1881) en de ontdekking van goud bij Johannesburg (1886). De ZAR werd na de Tweede Boerenoorlog (1899-1902) ingelijfd door het Verenigd Koninkrijk. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
16 januari

Het originele telegram

Zimmermanntelegram

Het Zimmermanntelegram was een telegram dat op 16 januari 1917 door de Duitse minister van buitenlandse zaken Arthur Zimmermann naar de ambassadeur in Mexico werd gestuurd, met het verzoek om Mexico over te halen deel te nemen aan de Eerste Wereldoorlog aan de kant van Duitsland. Het telegram werd door de Britse geheime dienst onderschept, ontcijferd en doorgespeeld aan de Amerikaanse regering. Dit telegram was de directe aanleiding voor de deelname van de Verenigde Staten aan de oorlog. Er bestond al irritatie binnen de Verenigde Staten over de onbeperkte duikbotenoorlog die ook hun handelsvloot trof; het Zimmermanntelegram was de spreekwoordelijke druppel die de emmer deed overlopen. (Lees verder)

18 januari

Wapen van Eindhoven

Eindhoven

Eindhoven is een gemeente in het zuiden van Nederland, in het zuidoosten van de provincie Noord-Brabant. De gemeente Eindhoven omvat naast de gelijknamige stad Eindhoven tevens het dorp Acht. Met 220.000 inwoners is Eindhoven de vijfde gemeente van Nederland naar inwonertal. De gemeente maakt deel uit van de Metropoolregio Eindhoven en het stedelijk netwerk BrabantStad. In de metropoolregio wonen ongeveer 750.000 mensen. Vanaf 1891 kwam Philips op en ook DAF heeft, vanaf ongeveer 1930, veel bijgedragen aan de werkgelegenheid. Eindhoven fungeert vandaag de dag als het centrum van technologie in het zuiden van Nederland. Van al het geld dat besteed wordt in Nederland aan ontwikkeling en onderzoek gaat een derde naar Eindhoven en omgeving. De leus van de gemeente, leading in technology, is hierop gebaseerd. (Lees verder)

15 januari

Binnenlandse Veiligheidsdienst

De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) was een Nederlandse geheime dienst die was belast met het handhaven van de binnenlandse veiligheid. De BVD werd in 1949 opgericht en zetelde in Den Haag. Per 29 mei 2002 is de dienst Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) gaan heten.

Volgens artikel 8 lid 2 onder a van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten had de BVD onder andere tot taak 'gegevens te verzamelen omtrent personen en organisaties die aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat.' (Lees verder)

19 januari

Noordeveldse Molen

Noordeveldse Molen

De Noordeveldse Molen is een poldermolen uit 1795, gelegen aan de Korn Boezemweg in Dussen, in de gemeente Werkendam. Eigenaar is Molenstichting Land van Heusden en Altena. De molen werd oorspronkelijk De Nieuwe Molen genoemd, omdat hij in de buurt van de Oude Molen werd gebouwd, die echter werd vervangen door een stoomgemaal.

De molen is een zogenaamde wipmolen en is in gebruik geweest als poldermolen voor de polder Noordeveld. De Noordeveldse Molen is tot 1964 in bedrijf geweest en is in 1969 gerestaureerd. In 1992 is de molen vermoedelijk ten gevolge van brandstichting zeer zwaar beschadigd. Hij is met financiële steun van de plaatselijke bevolking in 1997 hersteld, waarna de Noordeveldse Molen regelmatig op vrijwillige basis in werking wordt gezet. (Lees verder)

14 januari

Johannes Paulus I

Paus Johannes Paulus I

Paus Johannes Paulus I, geboren als Albino Luciani (17 oktober 1912 – 28 september 1978), was paus van 26 augustus 1978 tot zijn dood. Zijn pontificaat duurde slechts 33 dagen. Johannes Paulus I was de opvolger van Paulus VI en werd al snel bekend als de "lachende paus". Voorafgaand aan zijn pontificaat was hij patriarch van Venetië. Hij was de eerste paus in de geschiedenis met een dubbele naam en hij was ook de eerste die zelf al het achtervoegsel I (de eerste) aan zijn naam toevoegde. Zijn optreden tijdens zijn korte pontificaat werd gekenmerkt door ruime aandacht voor catechese. Hij was een bescheiden man en zag als eerste paus in de geschiedenis af van een kroning. Ook bediende hij zich – behalve in teksten die voorbereid waren door de curie – als eerste paus niet van het majesteitelijk meervoud. Na zijn plotselinge dood waren er speculaties over het al dan niet natuurlijk karakter daarvan. (Lees verder)

20 januari

Afbeelding van heksenverbranding uit de Heksenhamer

Heksenprocessen te Asten

De reeks van heksenprocessen in Asten die rond 1595 gevoerd werd, vormde een onderdeel van een grotere reeks processen in de Peel en de Meierij van 's-Hertogenbosch. Op twee na bleven alle beschuldigden drijven bij de waterproef en bekenden geslachtelijke gemeenschap met de duivel te hebben gehad. In totaal werden zeker 19 mensen geëxecuteerd.

In 1592 had koning Filips II van Spanje een waarschuwing doen uitgaan wegens toegenomen hekserij en de kerkelijke en wereldlijke overheden opgeroepen om de toverij uit te roeien. Ook moesten zij niet meer wachten op aanklachten vanuit het volk, maar zelf actief zoeken naar verdachte personen. Dit advies werd door de autoriteiten opgevolgd, waarbij beschuldigden onder marteling gedwongen werden om de namen van andere heksen te noemen. Hierdoor ontstond een keten van processen. (Lees verder)

13 januari

Lambic

Lambiek

Lambiek (ook lambik of lambic) is een streekbier uit de Zennevallei, waarin ook Brussel is gelegen, en vooral uit het Pajottenland ten zuidwesten van Brussel. Het wordt nu echter ook door enkele brouwerijen buiten deze streek gebrouwen, namelijk in West-Vlaanderen.

Kenmerkend voor lambiek is dat het door spontane gisting met wilde gisten uit de buitenlucht ontstaat. Het wordt met gemoute gerst, ongemoute tarwe en veel oude hop gebrouwen en het gist in eikenhouten vaten. De naam lambiek is ofwel een verbastering van de naam van de gemeente Lembeek ofwel afkomstig van de gelijkenis van de brouwketel met de alambiek van jeneverstokers. (Lees verder)

21 januari

Jheronimus Bosch

Jheronimus Bosch

Jheronimus Bosch ('s-Hertogenbosch, circa 1450 – aldaar begraven, 9 augustus 1516), postuum ook Hiëronymus Bosch genoemd, was een Zuid-Nederlands kunstschilder behorend tot de Noordelijke renaissance. Hij ging de geschiedenis in als ‘den duvelmakere’ (de schepper van duivels) en als schilder van satirische voorstellingen, maar hij is vooral van betekenis als vernieuwer van de bestaande beeldtraditie. Hij gaf op vindingrijke wijze invulling aan bestaande motieven en bedacht een reeks van nieuwe composities. Het gevolg hiervan is dat de precieze betekenis van een deel van zijn werk vandaag de dag onbekend is. Hoewel hij al tijdens zijn leven een beroemd schilder was, en hij zelfs opdrachten van het hertogelijk hof in Brussel kreeg, is er vrij weinig over hem bekend. (Lees verder)

12 januari

Zeekomkommer

Zeekomkommers

Zeekomkommers (Holothuroidea) zijn ondanks de naam een klasse van ongewervelde dieren uit de stam van de stekelhuidigen (Echinodermata). De meeste soorten hebben een vrij uniforme worstvormige lichaamsbouw. Er zijn ook soorten met een sliertige of juist een bolle lichaamsvorm.

Zeekomkommers zijn net als alle andere stekelhuidigen uitgesproken zeedieren; ze kunnen niet overleven in zoet water of op het land. De verschillende soorten komen voor van de getijdenzone tot in de diepzee. De meeste soorten leven op de bodem, waar ze zich kruipend voortbewegen, ook zijn er strikt gravende soorten bekend en enkele soorten zijn zelfs goede zwemmers. (Lees verder)

22 januari

Frits Philips voor het Evoluon in 1971

Frits Philips

Frederik Jacques (Frits) Philips (Eindhoven, 16 april 1905 - aldaar, 5 december 2005) was een Nederlands industrieel. Hij was de vierde bestuursvoorzitter van het elektronicaconcern Philips.

In 1935 werd hij onderdirecteur en lid van de directie. Toen gedurende de Tweede Wereldoorlog de top van het concern naar het buitenland uitweek, bleef Frits Philips in Nederland. Van mei tot september 1943 was hij opgesloten in het concentratiekamp Vught. Hij slaagde erin een deel van zijn Joodse personeel te behoeden voor deportatie en werd hiervoor door Jad Wasjem onderscheiden als Rechtvaardige onder de Volkeren. In 1961 volgde hij Frans Otten op als president van het concern, en in 1971 werd hij opgevolgd door Henk van Riemsdijk. (Lees verder)

11 januari

MRI-scan

MRI-scanner

Een MRI-scanner is een medisch apparaat voor beeldvorming van het binnenste van het lichaam zonder dat dit daarvoor hoeft te worden geopend. De afkorting komt van "magnetic resonance imaging"; magnetische resonantie-beeldvorming. Het apparaat werd in de jaren 70 uitgevonden door de Amerikaanse biofysicus Raymond Damadian. Tegen 1977 kon hij een eerste (enorm groot) prototype laten zien. Vanaf toen ging de ontwikkeling snel en ieder jaar worden er verbeteringen in de beeldvorming en verwerking aangebracht. (Lees verder)

23 januari

Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk

Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk

De Sint-Petrus' Stoel van Antiochiëkerk is een rooms-katholieke kerk in de Nederlandse plaats Uden. De kerk is gewijd aan Petrus.

De eerste Sint-Petruskerk in Uden stamt uit 1300. Eind 19e eeuw was de wens om de pastorie te vernieuwen. Aan deze wens werd niet voldaan, maar doordat de kerk in 1886 afbrandde, werd er vanuit het bisdom besloten om het restant te slopen en een nieuwe kerk te bouwen. De definitieve goedkeuring volgde in 1887 en de jaren erop werd de kerk gebouwd naar ontwerp van Carl Weber. Nog voordat de kerk gereed was, werd de kerk door de bisschop van 's-Hertogenbosch Adrianus Godschalk ingewijd in 1890. Zo volgden de twee torenspitsen pas het jaar erop.(Lees verder)

10 januari

Priemgetal

Een priemgetal is een natuurlijk getal groter dan 1 dat slechts deelbaar is door 1 en door zichzelf. Het kleinste priemgetal is dus 2, want het heeft alleen 1 en 2 als delers. Het volgende is 3, met alleen de delers 1 en 3. Het getal 4 is geen priemgetal, het heeft naast 1 en 4 ook 2 als deler. Een getal dat groter dan 1 is en geen priemgetal, heet een samengesteld getal. Priemgetallen vormen een belangrijk onderwerp in het deelgebied van de wiskunde, dat getaltheorie genoemd wordt. Door de afspraak dat priemgetallen groter dan 1 moeten zijn (waardoor 1 zelf dus uitgesloten wordt), kan onder andere de hoofdstelling van de rekenkunde eenvoudiger geformuleerd worden.

De eerste 30 priemgetallen zijn 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97, 101, 103, 107, 109 en 113. (Lees verder)

24 januari

Bloemstilleven, ca. 1722-1739

Margaretha Haverman

Margaretha Haverman (doop in Breda, 28 oktober 1693 - onbekend) was een Nederlands kunstschilderes. Zij schilderde stillevens van bloemen en fruit en was enkele jaren leerlinge van Jan van Huijsum en kortstondig van Antoon Schoonjans. Na haar huwelijk vertrok zij naar Parijs. Hier was zij de tweede vrouw ooit die lid werd van de Académie royale.

In catalogussen van veilingen in de 18e en 19e eeuw komen verschillende schilderijen van Haverman voor. Tegenwoordig zijn twee van haar schilderijen geïdentificeerd: een is ongedateerd en hangt in het Deens Statens Museum for Kunst en het andere komt uit 1716 en hangt in het Metropolitan Museum of Art in New York. (Lees verder)

9 januari

Lee Van Cleef in Death Rides A Horse (1967)

Lee Van Cleef

Lee Van Cleef (Somerville (New Jersey), 9 januari 1925 – Oxnard (Californië), 16 december 1989) was een Amerikaans acteur die vooral in westerns te zien was. Door zijn lange, magere postuur en zijn karakteristieke gezicht speelde hij vaak duistere, mysterieuze personages. Vaak werd hij gecast als slechterik of antiheld. Van Cleef werd het meest beroemd door zijn rollen in spaghettiwesterns. Zo speelde hij met Clint Eastwood in For a Few Dollars More (1965) en The Good, the Bad and the Ugly (1966). Ook was hij te zien in The Big Gundown (1967), Death Rides a Horse (1968) en Sabata (1970). (Lees verder)

25 januari

Carlo Stevens in 1950

Carlo Stevens

Carolus Augustinus (Karel) Stevens (Helmond, 10 april 1904 – aldaar, 16 december 1975), artiestennaam Carlo Stevens, was een Nederlandse dompteur. Hij werd onder meer bekend vanwege zijn werk voor de film Quo Vadis.

Als oudste zoon van een slager en worstenmaker was Stevens voorbestemd om de zaak van zijn vader over te nemen. Hij werd echter dompteur, en ging in de leer bij Circus Hagenbeck. In 1936 kocht hij twee leeuwen bij Diergaarde Blijdorp, dresseerde ze en ging met een aantal circussen langs diverse Europese steden. Op zondag 28 augustus 1938 was Stevens met Circus Friso en zijn leeuwen in Sittard. Een van de leeuwen ontsnapte en liep de Sint-Michielskerk in, waar op dat moment een mis gaande was. (Lees verder)

8 januari

Zelfportret van Lourens Alma Tadema (1896)

Lourens Alma Tadema

Lourens (Laurens) Alma Tadema (Dronrijp, 8 januari 1836 – Wiesbaden, 25 juni 1912) was een Nederlands-Brits kunstschilder, die werkte volgens de academische traditie. Hij was een van de meest gerenommeerde schilders van het laat 19e-eeuwse Groot-Brittannië.

Hoewel hij tijdens zijn leven werd bewonderd om zijn afbeeldingen van de klassieke oudheid, viel zijn werk na zijn dood volkomen in ongenade en werd vervolgens zo'n veertig jaar, niet toevallig net tijdens de hoogtijdagen van het modernisme, volstrekt genegeerd. Pas na 1960 nam de belangstelling voor zijn werk weer toe, in eerste instantie vanwege zijn belang voor de 19e-eeuwse Engelse kunst. De laatste 10 à 15 jaar worden in toenemende mate hoge prijzen voor zijn werken betaald. (Lees verder)

26 januari

Brabants in kaart

Brabants

Onder Brabants verstaat men in de taalkunde een groep Nederfrankische variëteiten waartoe het grootste deel van de dialecten die worden gesproken in de Nederlandse provincie Noord-Brabant en in de Belgische provincies Antwerpen, Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen (rond Aalst en Ninove) behoort. Volgens een wat ruimere, alternatieve definitie vallen ook het Zuid-Gelders en de dialecten van noordelijk Nederlands-Limburg en het land van Hulst (de Brabants-Limburgse overgangsdialecten) en westelijk Vlaams-Limburg nog onder de noemer "Brabants". (Lees verder)

7 januari

Structuurformule van fosforzuur

Fosforzuur

Fosforzuur (H3PO4) is een zwak zuur, dat in zuivere toestand voorkomt als een witte kristallijne vaste stof, die bij 42,35°C smelt tot een kleurloze stroperige vloeistof. Het wordt geproduceerd door fosfaatertsen (meestal calciumfosfaat) te laten reageren met zwavelzuur. Fosforzuur wordt voornamelijk gebruikt in de productie van kunstmest, in detergenten, als zuurteregelaar in cosmetica en in kleine hoeveelheden in frisdranken, zoals cola. Het wordt vaak ingezet om roest te verwijderen van metaaloppervlakken.

Zouten en esters van fosforzuur worden fosfaten genoemd en komen vrijwel overal op aarde voor: van mineralen tot in levende wezens (onder meer in het DNA, in de botten en in het tandglazuur). (Lees verder)

27 januari

Auschwitz-Birkenau - de 'Poort des Doods'

Auschwitz

Auschwitz was een door nazi-Duitsland opgezet concentratie- en vernietigingskamp. Het kamp lag in Polen, bij de huidige Poolse stad Auschwitz (Poolse naam: Oświęcim).

De naam Auschwitz is synoniem geworden voor het geheel van werk-, concentratie- en vernietigingskampen die de nazi's in Midden-Europa voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben opgericht. Miljoenen mensen zijn in deze kampen om het leven gekomen. Op 27 januari 1945 trok het Rode Leger Auschwitz binnen. Daarom wordt op 27 januari de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust gehouden. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook