Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


28 juni

Tekening van een protoplanetaire schijf

Ontstaan en evolutie van het zonnestelsel

Het ontstaan en de evolutie van het zonnestelsel wordt al jarenlang door astronomen onderzocht.

Volgens de meest geaccepteerde theorie, ook wel de hypothese van de zonnenevel genoemd, ontstond ons zonnestelsel 4,567 miljard jaar geleden toen een klein deel van een enorme moleculaire wolk onder invloed van zwaartekracht instortte. Het merendeel van de massa concentreerde zich in het centrum en vormde de zon. De rest vormde zich tot een protoplanetaire schijf waaruit de planeten, manen en asteroïden zijn ontstaan. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
27 juni

Nautilus belauensis

Nautilussen

Nautilussen (Nautilidae) zijn een familie van weekdieren die behoren tot de inktvissen (Cephalopoda). Ze vormen in vergelijking met andere groepen van weekdieren een zeer kleine familie. Er zijn zes verschillende moderne soorten bekend die verdeeld worden in twee geslachten: Nautilus (vier soorten) en Allonautilus (twee soorten). De nautilussen waren ooit veel soortenrijker en er zijn duizenden fossiele soorten bekend. Deze uitgestorven soorten zijn al miljoenen jaren geleden uitgestorven. Nautilussen zijn wat betreft morfologie al honderden miljoenen jaren vrijwel onveranderd gebleven. De dieren worden hierdoor soms gezien als een levend fossiel. (Lees verder)

29 juni

Wimbledon

Wimbledon

Wimbledon is een van de vier grand slams op de internationale tenniskalender van de ITF. Het wordt jaarlijks in juni en juli op de All England Lawn Tennis and Croquet Club in de wijk Wimbledon in Londen gehouden. In de twee weken waarin het toernooi gehouden wordt, is er één rustdag, namelijk op de middelste zondag. Er doen bij het heren- en damesenkelspel 128 spelers mee. (Lees verder)

26 juni

Topografische gemeentekaart van Arnhem

Arnhem

Arnhem (uitspraakː Geluidsfragment /ˈɑrnhɛm/ (info / uitleg) of Geluidsfragment /ˈɑrnɛm/ (info / uitleg), Arnhems: Ernem) is een stad en gemeente in Nederland. Het is de hoofdstad van de provincie Gelderland. De gemeente Arnhem heeft 154.497 inwoners per 1 april 2016 (bron: CBS). Naar inwonertal is Arnhem de derde gemeente van Gelderland. De gemeente Arnhem omvat naast de gelijknamige stad het dorp Schaarsbergen, de buurtschappen De Praets en 't Vlot, en delen van de buurtschappen Terlet en Deelen.

Arnhem maakte deel uit van de voormalige Stadsregio Arnhem Nijmegen (plusregio), een conurbatie met ruim 736.700 inwoners. (Lees verder)

30 juni

Ronde van Frankrijk in 1970

Radio Tour de France

Radio Tour de France is een jaarlijks terugkerend radioprogramma dat wordt uitgezonden gedurende de wielerwedstrijd de Tour de France. Het programma wordt gemaakt door de NOS en wordt uitgezonden op Radio 1. Het programma doet verslag van de wedstrijd en wisselt dit af met muziek en luchtige informatie. Kenmerkend voor het programma is het gebruik van de tunes, de tourartiest en het zomerse sfeertje. Het programma wordt, met onderbreking van een aantal jaren, sinds 1970 uitgezonden. (Lees verder)

25 juni

Satellietfoto van de Himalaya en het Tibetaans Plateau

Himalaya

De Himalaya is een gebergte in het zuiden van Azië. De Himalaya vormt de scheiding tussen de hoogvlakten van het Tibetaans Hoogland in het noorden en de riviervlaktes van het Indisch subcontinent in het zuiden. In ruime zin worden aangrenzende gebergtes als de Karakoram, Hindoekoesj, Pamir en Kunlun tot de "Grotere Himalaya" gerekend. Al deze gebergtes behoren geologisch gezien tot hetzelfde systeem. Als alleen de eigenlijke Himalaya wordt genomen, is de totale lengte rond de 2.500 km. De breedte varieert tussen de 200 en 400 km.

De Himalaya bevat meer dan 40 bergtoppen boven de 7.000 m hoogte en 9 toppen boven de 8.000 m. Daaronder is de hoogste berg ter wereld, de Mount Everest (8.850 m hoog).

De Himalaya valt bestuurlijk onder de grootmachten India en China (Tibet) en de kleinere berglanden Nepal en Bhutan. Het uiterste westen van het gebergte ten slotte valt onder Pakistan. (Lees verder)

1 juli

Opvallende overeenkomsten tussen het skelet van een mens en dat van een gorilla

Wetenschappelijke argumenten voor evolutie

Wetenschappelijke argumenten voor biologische evolutie oftewel bewijs voor evolutie komen vanuit verschillende wetenschappelijke vakdisciplines. Er wordt aangegeven dat natuurlijke selectie het mechanisme is waarmee biodiversiteit, soortvorming en adaptatie ontstaat, en dat alle soorten een gemeenschappelijke voorouder hebben. Het bewijs ondersteunt de moderne synthese, dit is de huidige wetenschappelijke theorie die het ontstaan van verschillende levensvormen adequaat verklaart. Evolutiebiologen documenteren bewijsstukken aan de hand van toetsbare voorspellingen en falsifieerbare hypothesen. (Lees verder)

24 juni

Lonesome George

Chelonoidis abingdonii

Chelonoidis abingdonii is een uitgestorven schildpaddensoort uit de familie der landschildpadden (Testudinidae). Dit taxon werd lange tijd als een ondersoort van de galapagosreuzenschildpad (Chelonoidis nigra) beschouwd, maar kreeg later de status van aparte soort.

Doordat de soort tussen 1971 en 2012 door slechts één enkel exemplaar werd vertegenwoordigd, was deze schildpad erg bekend. Er zijn in de internationale pers verschillende publicaties over het dier verschenen. Het mannetje werd in het Engels wel Lonesome George ("Eenzame George") genoemd. Met het overlijden van George, op 24 juni 2012, is deze schildpaddensoort uitgestorven. Door middel van het kruisen van verwante soorten wordt geprobeerd om de soort nieuw leven in te blazen. (Lees verder)

2 juli

De "Graf Zeppelin"

Zeppelin

Een zeppelin is een stijf, sigaarvormig luchtschip bestaande uit een lichtgewicht (aluminium) skelet met daarin zakken die zijn gevuld met een licht gas. Hij is genoemd naar de grote pionier van het luchtschip, graaf Ferdinand von Zeppelin. De eerste luchtreis van een zeppelin vond plaats op 2 juli 1900. (Lees verder)

23 juni

Lodewijk Napoleon Bonaparte

Lodewijk Napoleon Bonaparte

Lodewijk Napoleon Bonaparte (1778–1846), bijgenaamd de Lamme Koning en Lodewijk de Goede, was de broer van keizer Napoleon I en de vader van Napoleon III. Op 23 juni 1806 werd hij op last van zijn broer Napoleon vorst van het Koninkrijk Holland, waar hij aan het hoofd kwam te staan van een nieuwe regering.

Lodewijk Napoleon nam zijn taak als koning van Holland erg serieus. Zo volgde hij taallessen bij de schrijver en hofdichter Willem Bilderdijk. Hij had echter veel moeite met de taal. Zo zou hij tijdens een toespraak in Amsterdam hebben beweerd 'konijn van Olland' te zijn, in plaats van koning van Holland. Met zijn taalinteresse en verspreking(en) op zijn Frans oogstte hij zowel sympathie als meewarigheid. (Lees verder)

3 juli

Kafka in 1906

Franz Kafka

Franz Kafka (Praag, 3 juli 1883 – Kierling, 3 juni 1924) was een Duitstalige schrijver die wordt gezien als een van de belangrijkste auteurs van de 20e eeuw. Zijn werk kreeg vooral na zijn dood een grote invloed op de westerse literatuur.

Kafka is vooral bekend als schrijver van de romans Het proces en Het slot alsmede de novelle De Gedaanteverwisseling. Zijn werk omvat echter veel meer, en lijkt zich te kenmerken door een nachtmerrieachtige, onheilspellende sfeer (als kafkaësk bekend geworden) waarin de bureaucratie en de onpersoonlijke maatschappij steeds meer greep krijgen op het individu. (Lees verder)

22 juni

De dagduur op 21 juni op de verschillende breedtegraden

Dagduur

Met de dagduur, astronomische daglengte of kortweg daglengte wordt de tijd bedoeld die binnen een etmaal verstrijkt tussen het moment waarop het eerste deel van de zon boven de horizon uitkomt (zonsopkomst) en het moment waarop het laatste deel van de zon achter de horizon verdwijnt (zonsondergang). Dankzij de diffusie en breking van het zonlicht door de atmosfeer is er nog steeds sprake van volledig daglicht wanneer de zon slechts gedeeltelijk boven de horizon uitkomt. (Lees verder)

4 juli

De Universalis Cosmographiae

Universalis Cosmographia

De Universalis Cosmographia is de eerste kaart die de naam America gebruikte om de continenten in het westen aan te duiden. De kaart werd in 1507 gemaakt door de Duitse cartograaf Martin Waldseemüller. Hij noemde de Nieuwe Wereld naar Amerigo Vespucci die hij beschouwde als de ontdekker van dat continent. De cartografie was in de periode daarvoor sterk verbeterd bij de Portugezen. Deze hielden de kennis van de routes naar Azië angstvallig geheim, maar desondanks kwam de Cantino-planisfeer met daarop Brazilië afgebeeld in Italië terecht. Deze kaart was van grote invloed op de wereldkaart van Waldseemüller.

Slechts één kopie heeft de tand des tijds doorstaan en werd in 2001 door het Library of Congress gekocht. (Lees verder)

21 juni

De Hooiwagen-drieluik te Prado

Hooiwagen-drieluik

Het Hooiwagen-drieluik is een drieluik van de Zuid-Nederlandse kunstschilder Jheronimus Bosch. Het stelt van links naar recht voor: het paradijs, een allegorische voorstelling rondom een hooiwagen en de hel. Van het drieluik bestaan twee versies: een in het Museo del Prado in Madrid en een in het Escorial.

Op het middenpaneel is te zien hoe een hooiwagen wordt bestormd door een hysterische mensenmenigte, waarvan iedereen een beetje hooi probeert te bemachtigen. De kar wordt voortgetrokken door angstaanjagende demonen, terwijl de kar gevolgd wordt door een stoet hoogwaardigheidsbekleders, waaronder koningen, edelen en een paus. Op de voorgrond is te zien hoe het hooi in de zakken van monniken en kwakzalvers terechtkomt. (Lees verder)

5 juli

Cecil Rhodes

Cecil Rhodes

Cecil John Rhodes (5 juli 1853 – 26 maart 1902) was een Brits imperialistisch ondernemer en politicus in Zuidelijk Afrika en de stichter van de Britse kolonie Rhodesië (later Zimbabwe en Zambia), alsmede het diamantbedrijf De Beers. Rhodes maakte carrière als diamantmagnaat in Zuid-Afrika en gebruikte zijn fortuin om de Wedloop om Afrika voor het Britse Rijk te winnen. Daarnaast diende hij als zevende premier van de Britse Kaapkolonie van 1890 tot 1896. (Lees verder)

20 juni

Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid

Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (afgekort Beeld en Geluid) is een audiovisueel archief met museale functies gevestigd in Hilversum. Als cultuurhistorisch instituut draagt het zorg voor de verzameling, opslag, conservering, documentatie, presentatie, levering, bestudering en interpretatie van Nederlands audiovisueel erfgoed. In totaal beheert het (volgens eigen opgave in 2008) ruim 1.000.000 uur aan audiovisueel materiaal, waaronder radio- en televisieprogramma's, onderwijs- en wetenschapsfilms, overheids- en opdrachtfilms, documentaires en webvideo's alsook muziek. (Lees verder)

6 juli

Het Nederfrankische taalgebied

Nederfrankisch

Nederfrankisch is de verzamelnaam voor een aantal West-Germaanse talen en taalvariëteiten, waar onder meer het Zeeuws, Hollands, Vlaams, Brabants, Limburgs (gedeeltelijk) en het op deze variëteiten gebaseerde Standaardnederlands onder vallen. Nederfrankische talen en dialecten worden vooral gesproken in het zuiden en westen van Nederland, in Vlaanderen en in het westen van Duitsland: diverse Nederfrankische dialecten worden daar nog gesproken in noordelijk Rijnland, namelijk in de Nederrijn globaal ten noorden van de lijn AkenDüsseldorf. Voorts moet ook het in Zuid-Afrika en Namibië gesproken Afrikaans tot het Nederfrankisch gerekend worden. (Lees verder)

19 juni

Skelet van een Tyrannosaurus rex

Tyrannosaurus

Tyrannosaurus is een geslacht van vleesetende theropode dinosauriërs. Tyrannosaurus behoort tot de groep van de Tyrannosauridae en leefde ongeveer zeventig tot vijfenzestig miljoen jaar geleden, tijdens het late Krijt, in het westelijk deel van het huidige Noord-Amerika.

Het eerste fossiel van Tyrannosaurus werd ontdekt in 1874. In 1905 werd de typesoort van het geslacht benoemd: Tyrannosaurus rex, de "koning van de tiransauriërs". Er zijn later nog andere soorten binnen het geslacht benoemd, maar meestal wordt T. rex als de enige echte soort gezien. De laatste jaren zijn tientallen skeletten van T. rex gevonden, zodat wetenschappers een goed beeld kregen van hoe het dier eruitzag.

Tyrannosaurus was een reusachtige vleeseter, die tot veertien meter lang en acht ton zwaar kon worden. (Lees verder)

7 juli

Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer (ca. 1343–1400) was een vooraanstaand Engels auteur en dichter. Hij leidde een druk openbaar leven als soldaat, hoveling, diplomaat en ambtenaar en vervulde een verscheidenheid aan openbare functies. Tijdens die carrière was hij de vertrouweling en protegé van drie opeenvolgende koningen, namelijk Eduard III (1312–1377), Richard II (1367–1400) en Hendrik IV (1367–1413).

Toch vond Chaucer de tijd om duizenden versregels te schrijven, die tot de beste van de Engelse literatuur behoren. Daarmee toonde hij aan dat het Engels uit zijn tijd net zo goed gebruikt kon worden in de poëzie als het Frans of het Latijn, wat hem de titel van 'vader van de Engelse literatuur' bezorgde. Hoewel hij vele werken schreef, wordt hij het meest geroemd voor zijn onafgewerkte raamvertelling The Canterbury Tales. (Lees verder)

18 juni

Joseph Priestley door Ellen Sharples

Joseph Priestley

Joseph Priestley (13 maart 17336 februari 1804) was een 18e-eeuws Brits theoloog, dominee, natuurfilosoof, scheikundige, pedagoog en politiek theoreticus, die meer dan 150 werken publiceerde. Hij wordt meestal gecrediteerd met de (her)ontdekking van zuurstof, aangezien hij dit element in gasvorm heeft geïsoleerd, hoewel ook Carl Wilhelm Scheele en Antoine Lavoisier een claim op deze (her)ontdekking kunnen leggen.

Tijdens zijn leven rustte Priestleys aanzienlijke wetenschappelijke reputatie op zijn uitvinding van sodawater, zijn geschriften over elektriciteit en zijn ontdekking van een aantal "airs" (luchten), waarvan wat Priestley "gedephlogisticeerde lucht" (zuurstof) noemde, de beroemdste was. (Lees verder)

8 juli

Middeleeuws beeld van de heilige Sunniva

Sunniva

De heilige Sunniva was volgens de overlevering een Ierse prinses die in de 10e eeuw naar Noorwegen vluchtte en daar als martelares stierf. Het klooster van Sint-Sunniva op Selja, het eiland waar zij stierf, speelde een belangrijke rol in de kerstening van Noorwegen. Sunniva is de beschermheilige van het bisdom van Bergen.

Het is niet duidelijk of Sunniva echt bestaan heeft. Haar legende vertoont veel overeenkomsten met andere Ierse heiligenverhalen. Mogelijk is de legende gebaseerd op een waargebeurd verhaal over een groep Ierse vluchtelingen die in Noorwegen belandden, en werd het verhaal in de loop der tijd vereenvoudigd tot een verhaal over één persoon in de vorm van Sunniva. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook