Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


26 mei

Ligging van Guyana

Guyana

Guyana, officieel de Coöperatieve Republiek Guyana, is een land in het noorden van Zuid-Amerika dat grenst aan Suriname, Brazilië en Venezuela. Guyana heeft een grensgeschil met Suriname en met Venezuela. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
25 mei

Handdoek met getal 42

Towel Day

Towel Day is een dag waarop fans van Douglas Adams zijn boek The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (vaak kortheidshalve 'H2G2' genoemd) gedenken. Dit doen zij door gedurende de hele dag een handdoek binnen handbereik te houden ter nagedachtenis aan het overlijden van de schrijver in mei 2001. Een handdoek speelt net als het getal 42 een belangrijke rol in deze trilogie in vijf delen, een parodie op zichzelf, terwijl het boek een satire op sciencefiction is. (Lees verder)

27 mei

Epicentrum van de aardbeving

Aardbeving Java 2006

Op zaterdag 27 mei 2006 's ochtends om 05.54 uur lokale tijd (vrijdag 22.54 UTC), vond er een aardbeving plaats in de provincies Jogjakarta en Midden-Java, allebei op het eiland Java in Indonesië. De aardbeving had een sterkte van 6,2 op de schaal van Richter. Het hypocentrum lag waarschijnlijk ongeveer 25 kilometer ten zuidzuidwesten van de stad Jogjakarta, 17,1 kilometer onder de zeebodem. Hoewel er onder de bevolking angst was voor een tsunami, bleef deze uit. (Lees verder)

24 mei

Victoria van het Verenigd Koninkrijk

Victoria van het Verenigd Koninkrijk

Alexandrina Victoria van Hannover (24 mei 1819 – 22 januari 1901) was koningin van het Verenigd Koninkrijk van 1837 tot 1901 en keizerin van Indië van 1877 tot 1901. Koningin Victoria was tot september 2015 de langst regerende Britse monarch uit de geschiedenis. Haar regeerperiode duurde 63 jaar en zeven maanden en staat zowel in het Verenigd Koninkrijk als daarbuiten bekend als het Victoriaanse tijdperk, the Victorian era. (Lees verder)

28 mei

Hendrik van Veldeke, uit de Codex Manesse

Nederlandse literatuur

Nederlandse literatuur is de overkoepelende term voor alle als literair bestempeld Nederlandstalig werk.

Lange tijd ging men ervan uit dat de oudste Nederlandse tekst het 11e-eeuwse "hebban olla vogala nestas bigunnan" was. Nu weet men echter van het bestaan af van psalmen die dateren uit de 10e eeuw. Sommige onderzoekers gaan nog verder terug en leggen het begin bij de 8e-eeuwse Utrechtse doopgelofte, hoewel niet duidelijk is of het hier om Oudnederlands gaat. Vooralsnog de oudste Nederlandse tekst, gedateerd op 776-800, is de Utrechtse doopgelofte, die begint met Forsachistu diobolae (Verzaak je de duivel? = Zweer je de duivel af?). De Wachtendonckse Psalmen stammen uit de 10e eeuw, de Leidse Willeram uit 1100. Literaire teksten uit de 13e tot de 15e eeuw zijn overwegend van Vlaamse en Brabantse origine. (Lees verder)

23 mei

Replica van een deur uit de film

The Shining

The Shining is een Amerikaanse horrorfilm uit 1980, geregisseerd door Stanley Kubrick. Het verhaal is gebaseerd op de gelijknamige bestseller van Stephen King. King was zelf niet enthousiast over deze adaptatie, met name omdat de verhaallijn vooral aan het einde nogal afwijkt van die in het boek. Daarom zorgde hij in 1997 (mede) zelf voor nog een, getrouwere, verfilming in de vorm van een eveneens gelijknamige miniserie, maar deze is minder bekend bij het grote publiek.

Kubricks The Shining werd genomineerd voor vier Saturn Awards, waarvan het die voor beste bijrolspeler (Scatman Crothers) daadwerkelijk won. De andere nominaties waren die voor beste regisseur, beste horrorfilm en beste muziek. (Lees verder)

29 mei

Théâtre des Champs-Élysées in Parijs

Le Sacre du Printemps

Le Sacre du Printemps - Tableaux de la Russie païenne en deux parties (De Lentewijding - Beelden van het heidense Rusland in twee delen) (W21), in het Russisch Весна священная en in het Engels Rite of Spring, is een ballet van Sergej Djagilevs Ballets Russes met een choreografie van de danser Vaslav Nijinsky op muziek van de Russische componist Igor Stravinsky, met decor- en kostuumontwerpen van de kunstenaar en archeoloog Nikolaj Rjorich.

Le Sacre du Printemps geldt als een van de meest revolutionaire werken van de 20e eeuw. De première vond plaats op 29 mei 1913 in het Théâtre des Champs-Élysées te Parijs. Pierre Monteux dirigeerde het orkest. (Lees verder)

22 mei

A l'Innovation in de Nieuwstraat, vóór de brand

Brand in de Innovation

De brand in de Innovation was een ramp op maandagmiddag 22 mei 1967 in het Brusselse filiaal van de Belgische grootwarenhuisketen Innovation (nu Galeria Inno). Er vielen 251 doden en 62 mensen raakten gewond. Het warenhuis was gevestigd in een doolhof van verschillende gebouwen. Vooral veel mensen in het achterste gebouw, waar het zelfbedieningsrestaurant was gevestigd, hadden pas laat in de gaten dat er brand was en konden geen kant op toen het vuur hen bereikte. Op de begraafplaats van Brussel in Evere staat een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers. (Lees verder)

30 mei

Miniatuur van Jeanne d'Arc (tussen 1450 en 1500), olie op canvas

Jeanne d'Arc

Jeanne d'Arc (Domrémy-la-Pucelle, 6 januari 1412 – Rouen, 30 mei 1431), bijgenaamd de Maagd van Orléans, is de nationale heldin van Frankrijk. In 1920 werd ze heilig verklaard. Jeanne werd geboren tijdens de Honderdjarige Oorlog tussen Engeland en Frankrijk. Engeland bezette met hulp van bondgenoten, de Bourgondiërs, het noorden van het land. Frankrijk had na de dood van Karel VI de Dwaze in 1422 geen koning, en de troonopvolger (de dauphin) was te apathisch om strijd te leveren voor de kroon. Hij betwijfelde of hij er wel recht op had, omdat het vaderschap van Karel VI omstreden was. (Lees verder)

21 mei

Slag bij Spottsylvania door Thure de Thulstrup

Slag bij Spotsylvania Court House

De Slag bij Spotsylvania Court House vond plaats tussen 8 en 21 mei 1864 in Spotsylvania County, Virginia tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. Het was de tweede grote slag tussen de Noordelijke luitenant-generaal Ulysses S. Grant en de Zuidelijke generaal Robert E. Lee tijdens de Overlandveldtocht. Na de bloedige maar onbesliste Slag in de Wildernis probeerde Grant Lee naar een betere locatie te lokken om Lee te verslaan. (Lees verder)

31 mei

Deelnemers aan het experiment van Milgram

Experiment van Milgram

De vraag hoe het mogelijk was dat zoveel mensen in staat waren gebleken om mee te werken aan de uitroeiing van hele bevolkingsgroepen, was na de Tweede Wereldoorlog aanleiding voor diverse onderzoeken zoals het beroemde experiment van Milgram uit 1961. Waar de verwachting van collega's van Milgram was dat slechts psychopaten in staat waren om tot het uiterste te gaan, bleek dat gehoorzaamheid aan wat wordt ervaren als legitiem gezag voor zo'n twee derde van de proefpersonen dusdanig belangrijk was, dat men in staat bleek een medemens te doden. Tijdens de Neurenbergse processen werd het verweer van de Befehlsnotstand (het beruchte Befehl ist Befehl) evenwel verworpen. (Lees verder)

20 mei

Kaart van de verdeling

Sykes-Picotverdrag

Het Sykes-Picotverdrag was een geheime overeenkomst tussen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk in mei 1916 waarin zij afspraken maakten over hun invloedssfeer in Zuidwest-Azië als de Triple Entente erin zou slagen het Ottomaanse Rijk te verslaan tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het was opgesteld door de Franse onderhandelaar Georges Picot en de Brit Mark Sykes. De Italianen en de Russen gingen ermee akkoord.

De gevolgen van de verdeling van het gebied tussen de twee overwinnaars zijn een keerpunt geweest in de relaties tussen het Westen en de Arabische bevolking die tot op heden voelbaar is. Sykes-Picot werd de wortel van de weerzin van de Arabische tegen de westerse wereld en was de oorzaak van veel geweld gedurende lange tijd. (Lees verder)

1 juni

Landing op Kreta

Landing op Kreta

De Landing op Kreta begon op de ochtend van 20 mei 1941 in de Tweede Wereldoorlog toen Duitsland een luchtlanding ondernam onder de codenaam Unternehmen Merkur (Operatie Mercurius). Het was de eerste grootschalige luchtlandingsoperatie uit de geschiedenis, mede hierdoor hadden de landende troepen veel problemen met de landing en bevoorrading en een gebrek aan zware wapens. De operatie was succesvol in de zin dat het eiland veroverd werd op de verdedigende geallieerde troepen, maar de overwinning was zo kostbaar dat de Duitsers nooit meer een belangrijke luchtlandingsaanval zouden uitvoeren. (Lees verder)

19 mei

Pete Townshend in 2007

Pete Townshend

Peter Dennis Blandford ('Pete') Townshend (Chiswick, Londen, 19 mei 1945) is een Engelse rockgitarist, -zanger, -songwriter en -componist die vooral bekend is door zijn rol als gitarist en belangrijkste songwriter van de Britse rockband The Who.

De carrière van Pete Townshend met The Who beslaat een periode van meer dan veertig jaar, waarin deze uitgroeide tot een van de grootste en invloedrijkste rock-'n-rollbands ter wereld. Townshend schreef in zijn rol als primaire songwriter meer dan honderd nummers voor de elf studioalbums die The Who maakte, bijvoorbeeld de grootste delen van de rockopera's Tommy en Quadrophenia en tientallen nummers die verschenen op singles, bonusnummers op heruitgaven en nummers van verscheidene rariteitencollecties, zoals Odds and Sods. Hoewel hij het bekendste was als gitarist, heeft Townshend op verschillende albums (zowel solo als met de band) ook instrumenten als de basgitaar, drums en piano bespeeld. (Lees verder)


2 juni

Brandenburg-Pruisen onder Johan Sigismund en zijn opvolger Frederik Willem

Brandenburg-Pruisen

Brandenburg-Pruisen (Duits: Brandenburg-Preußen) is de benaming voor het keurvorstendom Brandenburg en het hertogdom Pruisen in de periode dat deze staten in personele unie werden geregeerd, van 1618 tot 1701.

Pruisen werd, na de secularisering van de Duitse Orde, sinds 1525 als een hertogdom geregeerd door een tak van het huis Hohenzollern, evenals Brandenburg. Toen de Pruisische Hohenzollern met Albrecht Frederik in 1618 uitstierven, viel Pruisen toe aan de Brandenburgse tak in de persoon van Johan Sigismund. (Lees verder)

18 mei

Artistieke voorstellingen laten normaliter martelingen en verbrandingen in het vagevuur zien tijdens de autodafe

Spaanse Inquisitie

De Spaanse Inquisitie was een in 1478 door de Reyes Católicos van Spanje opgericht instituut, om de katholieke orthodoxie te handhaven tijdens hun heerschappij. Zij stond onder directe leiding van de Spaanse monarchie. Zij werd pas definitief afgeschaft in 1834 tijdens het bewind van Isabella II.

De Inquisitie had in beginsel als een rechtbank naar canoniek recht alleen zeggenschap over gedoopte christenen. Gedurende haar geschiedenis echter, indien zij niet bestond in Spanje of aanwezig was in diens territoriaal afhankelijke gebieden, werd haar jurisdictie uitgebreid tot praktisch alle onderdanen van de koning van Spanje. (Lees verder)

3 juni

Uitbreiding van het Frankische Rijk

Frankische Rijk

Het Frankische Rijk (Latijn: Regnum Francorum, Koninkrijk der Franken, later Imperium Francorum, Keizerrijk der Franken) was een gebied dat door de Franken werd bestuurd tussen de 3e en de 10e eeuw en al snel uitgroeide tot een grootmacht. Het Frankische Rijk werd bestuurd door het rijk in subkoninkrijken onder te verdelen, iets wat de politiek nog eeuwen zou beheersen. De erfverdelingen van het enorme rijk waren echter nog ingrijpender en de resultaten zijn tot op de dag van vandaag te zien. (Lees verder)

17 mei

Periodiek systeem der elementen

Periodiek systeem der elementen

Het periodiek systeem der elementen is een tabel met daarin een systematische weergave van alle scheikundige elementen. Op deze manier kunnen de chemische en fysische eigenschappen van de elementen in kaart worden gebracht. In deze tabel, ook de tabel van Mendelejev genoemd, die een lange geschiedenis kent, staan alle bekende elementen op volgorde van atoomnummer zodanig ingedeeld dat de elementen uit dezelfde periode naast elkaar staan en elementen uit dezelfde groep boven elkaar. Tevens staan de elementen die tot hetzelfde blok en dezelfde reeks behoren bij elkaar in de buurt. (Lees verder)

4 juni

Een menselijke tand

Tand

Een tand is een harde, van zichzelf min of meer witte en gecalcificeerde structuur in de mond van mensen en de bek of muil van veel dieren. Tanden vormen een belangrijk onderdeel van het gebit.

Veel gewervelden - mensen, andere zoogdieren, de meeste reptielen (behalve schildpadden) en veel vissen - hebben tanden. Amfibieën hebben geen of alleen kleine tanden. Gewervelden die geen tanden hebben zijn vogels, in plaats daarvan hebben zij een scherpe en gehoornde bek (snavel) die dezelfde functies heeft als tanden. Insecten en schaaldieren hebben ook geen tanden, in plaats daarvan hebben ze mandibelen met een analoge functie aan die van tanden bij gewervelden. (Lees verder)

16 mei

Pierre Cuypers

Pierre Cuypers

Petrus Josephus Hubertus (Pierre) Cuypers (Roermond, 16 mei 1827 – aldaar, 3 maart 1921) was een Nederlands architect. Zijn naam wordt vaak in een adem genoemd met het Rijksmuseum (1876-1885) en het Centraal Station (1881-1889), beide in Amsterdam. Cuypers was echter in de eerste plaats een architect van kerken. (Lees verder)

5 juni

Israëlische troepen bij een vernietigd Egyptisch vliegtuig

Zesdaagse Oorlog

De Zesdaagse Oorlog (ook: Juni-oorlog) was een oorlog die tussen 5 en 10 juni 1967 werd uitgevochten tussen Israël en de Arabische buurlanden Egypte, Jordanië en Syrië.

Israël veroverde de Gazastrook en het schiereiland Sinaï op Egypte, de Westelijke Jordaanoever op Jordanië en de Golanhoogten op Syrië. Door de gevechten vluchtten veel Palestijnen en Syriërs uit de door Israël ingenomen gebieden. De nieuwe situatie die bij deze oorlog ontstond, heeft daarnaast de geopolitiek van dit gebied veranderd. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook