Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


20 november

Dreamcast-console met controller

Dreamcast

Dreamcast is een spelcomputer, geproduceerd door Sega. Deze werd uitgebracht op 27 november 1998 in Japan, op 9 september 1999 in de Verenigde Staten en op 14 oktober 1999 in Europa.

Dreamcast was de eerste spelcomputer uit de zesde generatie van spelcomputers, voorafgaand aan PlayStation 2, Xbox en GameCube, en is tot op heden Sega's laatst geproduceerde console. Het was ook een van de eerste spelcomputers in 1998 waarmee men online kon spelen via de diensten SegaNet (Verenigde Staten) en Dream Arena (Europa), dankzij een ingebouwde modem. 22 spellen ondersteunden SegaNet, waaronder Quake III Arena.

De productie stopte uiteindelijk op 31 maart 2001 wegens tegenvallende verkoop. Er zijn wereldwijd 10,6 miljoen Dreamcast-exemplaren verkocht. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
19 november

Opgraving Anesmopilia Kreta

Archeologie

Archeologie of oudheidkunde is de wetenschap die resten van oude culturen opgraaft en bestudeert om het verleden van die culturen te reconstrueren. Belangwekkende resten zijn doorgaans door de mens vervaardigde gebruiksvoorwerpen, in die wetenschap artefacten genoemd. Daarbij worden niet alleen de voorwerpen zelf wetenschappelijk bestudeerd, maar ook de context waarin zij worden aangetroffen. (Lees verder)

21 november

Paus Benedictus XV

Paus Benedictus XV

Benedictus XV, geboren als Giacomo Giambattista markies della Chiesa, (Genua, 21 november 1854 – Rome, 22 januari 1922) was paus van 1914 tot aan zijn dood. Hoewel hij zich tijdens zijn pontificaat inzette voor de totstandkoming van een snelle vredesoplossing tijdens de Eerste Wereldoorlog, wat hem de bijnaam de vredespaus opleverde, zou Benedictus XV daarin niet slagen ten gevolge van zijn beperkte invloed en de onwil van de gevestigde machten om het Vaticaan te betrekken in vredesbesprekingen. Wel slaagde Benedictus XV erin om de diplomatieke banden van Vaticaanstad met andere landen aanzienlijk te verbeteren, waaronder die met Frankrijk. Door de verkiezing van kardinaal Joseph Ratzinger tot paus Benedictus XVI in 2005 ontstond weer belangstelling voor het pontificaat van deze, enigszins in de vergetelheid geraakte, paus. (Lees verder)

18 november

Voorbeelden van nanomaterialen zoals fullereen ofwel Buckyballs gebaseerd op koolstofatomen.

Nanotechnologie

Nanotechnologie is de techniek die het mogelijk maakt om te werken met deeltjes in de orde van grootte van een nanometer, één miljardste meter. Dit is een schaal van grootte net boven die van atomen en moleculen. De term werd bekend door de publicatie van Eric Drexlers boek The Engines of Creation: The coming era of nanotechnology uit 1986. Het basisidee achter nanotechnologie is dat het mogelijk moet zijn, als de chemische samenstelling en het driedimensionale bouwplan van een stof bekend is, deze stof te maken door de juiste bouwstenen op de goede plaats samen te voegen. (Lees verder)

22 november

Panorama Vrijthof

Maastricht

Maastricht (uitspraak: Geluidsfragment /masˈtrɪχt/ (info / uitleg)) (Limburgs: Mestreech /məsˈtʁeːç/) is een stad in het zuiden van Nederland. Het is de hoofdstad van de provincie Limburg en telt 122.461 inwoners (30 april 2017).

De stad is gelegen aan de Maas. De herkomst van de naam Maastricht is waarschijnlijk terug te leiden tot de Latijnse naam Mosa Trajectum, "doorwaadbare plaats in de Maas", die echter pas vanuit de middeleeuwen bekend is. De aanduiding Traiectum of Triecht werd ook voor Utrecht gebruikt; vandaar de toevoeging van de naam van de rivier. In 1051 werd voor het eerst de naam Masetrieth genoteerd, wat uiteindelijk Maastricht werd. (Lees verder)

17 november

Joost van den Vondel, portret uit 1665

Joost van den Vondel

Joost van den Vondel (Keulen, 17 november 1587 – Amsterdam, 5 februari 1679) was een Nederlandse dichter en toneelschrijver wiens productie vele genres omvat, waaronder gelegenheidspoëzie, emblematiek, satires, hekeldichten, lofdichten en heldenepiek. Vondel geldt als de belangrijkste Nederlandse vertegenwoordiger van de barok. Aanvankelijk was hij een fel polemicus, maar werd rustiger nadat in de jaren 1632-1635 drie kinderen en zijn vrouw overleden. Omstreeks 1641 bekeerde hij zich tot het katholieke geloof. Door toedoen van zijn zoon was hij genoodzaakt nog op hoge leeftijd in 1658 een betrekking bij de Bank van Lening te aanvaarden. Zijn grootste betekenis ligt in zijn treurspelen, waarvan Gijsbrecht van Aemstel (1637) en Lucifer (1654) de bekendste zijn. Ook enkele van zijn kortere gedichten hebben blijvende bekendheid verworven, zoals 'Kinder-lyck', over de dood van zijn zoontje Constantijn, met de slotzin 'Eeuwigh gaat voor oogenblick'. (Lees verder)

23 november

CPR

Reanimeren

Reanimeren is het kunstmatig overnemen van de ademhaling en de bloedsomloop wanneer er sprake is van een circulatiestilstand. Indien zowel de ademhaling als de circulatie weer op gang gebracht moet worden, spreekt men ook wel van 'cardiopulmonaire resuscitatie' (CPR).

Om te kunnen leven, is de constante aanvoer van zuurstofrijk bloed van levensbelang. Organen kunnen niet functioneren zonder zuurstof. De hersenen zijn het kwetsbaarst: na vier tot zes minuten zonder zuurstof raakt al een (groot) gedeelte zo beschadigd, dat normaal functioneren misschien niet meer mogelijk is. Door bij een ademhalings- en circulatiestilstand zo snel mogelijk te starten met de reanimatie kan men de ademhaling en bloedsomloop tijdelijk overnemen en wordt de kans op overleven verhoogd. Het is dus van groot belang dat reanimatie zo snel mogelijk wordt gestart. (Lees verder)

16 november

De Venus vliegenvanger

Vleesetende planten

Vleesetende of carnivore planten zijn planten die naast voedingsstoffen uit de grond ook kleine dieren (meestal insecten of spinnen) vangen en verteren. Deze carnivoren hebben gemeen dat 1) de prooi wordt gelokt, 2) de prooi wordt vastgehouden en gedood, 3) de prooi zelfstandig wordt verteerd, en 4) de opgeloste voedingsstoffen door de plant worden opgenomen.

Men vindt ze meestal in gebieden met een stikstofarme bodem. De planten komen overal ter wereld voor, maar zijn tegenwoordig zeldzaam geworden door verminderde leefomgeving zoals moerassen en vennen. (Lees verder)

24 november

Embleem ter aanduiding van onroerend erfgoed

Cultureel erfgoed in België

Het cultureel erfgoed in België omvat al het onroerend (monumentaal) en roerend erfgoed in België dat een zekere cultuurhistorische dan wel socioculturele waarde bezit. Het onroerend erfgoed wordt doorgaans aangeduid met een embleem, vastgelegd door het cultuurgoederenverdrag in 1954. Op 12 november 2002 werd gestart met de plaatsing ervan. Het kenteken wordt op de meest zichtbare plaats aangebracht en op een manier die het beschermd goed of het landschap niet beschadigt.

Sommige objecten uit het culturele erfgoed zijn ook Werelderfgoed, zoals de Grote Markt van Brussel, de Vlaamse begijnhoven en de Neolithische vuursteenmijnen in Spiennes. (Lees verder)

15 november

One World Trade Center, juli 2013

One World Trade Center

Het One World Trade Center (eerder bekend als Freedom Tower) in New York is met zijn hoogte van 541 meter het hoogste gebouw van het Amerikaanse continent. Het in Lower Manhattan gesitueerde kantoorgebouw maakt deel uit van het World Trade Center-complex en bevindt zich op de plaats waar zich tot 2001 onder meer de Twin Towers bevonden, die bij de aanslagen op 11 september geheel werden verwoest. De bouw van het One World Trade Center startte op 27 april 2006 en de opening vond plaats op 3 november 2014 met het intrekken van de grootste huurder, uitgever Condé Nast. Het gebouw is ontwikkeld door de Port Authority of New York and New Jersey en wordt beheerd door The Durst Organization. (Lees verder)

25 november

Vlag van Sri Lanka

Sri Lanka

Sri Lanka, officieel de Democratische Socialistische Republiek Sri Lanka, is een republiek op het gelijknamige eiland in de Indische Oceaan, ten zuiden van India. Tot 1972 werd het Ceylon genoemd. In het begin van de 16e eeuw werd het eiland gekoloniseerd door Portugal en Nederland, alvorens het gehele land van 1815 tot 1948 onder het bestuur van het Britse Rijk kwam. De commerciële hoofdstad is Colombo, maar de officiële hoofdstad is het nabijgelegen Sri Jayewardenapura Kotte, waar het parlement zetelt. (Lees verder)

14 november

Vlag van Neutraal Moresnet

Neutraal Moresnet

Neutraal Moresnet of kortweg Moresnet was een dwergstaatje dat bestond van 1816 tot 1920 en grensde aan het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden en Pruisen (Duitsland). Na 1839, toen België onafhankelijk was geworden van Nederland, grensde Moresnet aan België, Pruisen en op het vierlandenpunt de Vaalserberg ook aan Nederland. Moresnet ontstond doordat Pruisen en het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden tijdens het Congres van Wenen in 1815, na de val van Napoleon, niet tot een akkoord konden komen over de grens tussen hun gebieden. (Lees verder)

26 november

Gent vanuit Meestentoren

Gent

Gent is de hoofdstad van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Gent telt circa 250.000 inwoners, waarmee het na Antwerpen de grootste stad van België is.

Gent ontstond in het gebied van de samenvloeiing van de Leie en de Schelde. In de middeleeuwen groeide Gent door een bloeiende wolnijverheid uit tot een van de grootste steden van Europa. Na een korte calvinistische periode kende de stad een zeker verval dat pas keerde tegen het einde van de 18e eeuw, toen de katoennijverheid Gent tot een van de eerste industriesteden van het Europese vasteland maakte. In het Prinsenhof werd op 24 februari 1500 de latere keizer Karel V geboren. In de stad werden ook de Pacificatie van Gent (1576) en de Vrede van Gent (1814) ondertekend. (Lees verder)

13 november

Hoofd van Herakles

Herakles

Herakles (Oudgrieks: Ἡρακλῆς) of Hercules (Latijn) is een figuur uit de Griekse mythologie. Hij was een Griekse heros, en werd beroemd om de 12 moeilijke werken die hij uitvoerde in opdracht van koning Eurystheus. Herakles was een echte held, die door de combinatie van enorme kracht en een flinke dosis slimheid machtige daden kon verrichten. (Lees verder)

27 november

Reconstructie

Dodo

De dodo (Raphus cucullatus) was een loopvogel die leefde in de bossen op het eiland Mauritius. Het dier was ongeveer een meter hoog en kon venijnig van zich afbijten met zijn grote snavel. Verder zou hij vrij hulpeloos zijn geweest. Zijn voedsel bestond uit zaden en vruchten. De dodo kon niet vliegen en had, tot de komst van Nederlandse kolonisten, geen natuurlijke vijanden. De vogelsoort is rond 1690 uitgestorven. (Lees verder)

12 november

Het pekdruppelexperiment

Pekdruppelexperiment

Het pekdruppelexperiment is een langetermijnexperiment dat het vloeien van een stuk pek meet over vele jaren. Professor Thomas Parnell van de Universiteit van Queensland in Brisbane (Australië) startte in 1927 een experiment met pek, waarmee hij wilde aantonen dat sommige vaste stoffen bij nadere beschouwing vloeistoffen blijken te zijn. Zijn experiment loopt tot heden nog steeds en is opgenomen in het Guinness Book of Records als het langstlopende experiment ter wereld. (Lees verder)

28 november

Naturist op het strand van Formentera

Naturisme

Naturisme is een sociale beweging die streeft naar samen ongekleed in de natuur recreëren. Van oorsprong streefde de beweging naar bevordering van (zelf)respect en onderlinge banden en eerbied voor de natuur. (Lees verder)

11 november

Sint-Maarten: viering met lampions

Sint-maartensfeest

Het sint-maartensfeest wordt op 11 november, of soms de avond ervoor, gevierd in sommige streken van Nederland, Vlaanderen, Noord-Frankrijk, sommige Duitstalige gebieden, Hongarije en op Sint Maarten.

Het is de naamdag van Martinus van Tours en wordt ook wel Sint-Martinus, Sinter Merte of Sinte-mette genoemd. De invulling die aan dit feest gegeven wordt verschilt van streek tot streek.

Over de ontstaansgeschiedenis van het feest wordt veel gespeculeerd. Vaak wordt verondersteld dat het feest teruggrijpt op een Germaans winterfeest, maar ook een zuiver kerkelijke oorsprong is mogelijk. Wel duidelijk is dat de ontwikkeling tot een algemeen, door alle gezindten gevierd, volksfeest tamelijk recent is. (Lees verder)

29 november

Hippocrates

Eed van Hippocrates

De eed van Hippocrates is een eed waarin artsen zichzelf verplichten bepaalde beroepsregels te zullen handhaven. De eed is opgesteld in het Oudgrieks en is vernoemd naar de Griekse arts Hippocrates, die omstreeks 400 v.Chr. zijn leerlingen van het Asklepieion op het eiland Kos deze belofte liet afleggen. Nog steeds leggen medisch studenten een eed of gelofte af op het moment dat zij hun artsbevoegdheid krijgen. (Lees verder)

10 november

Te annexeren gebieden volgens het Bakker Schut-plan

Annexatie van Duits grondgebied

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog gingen in Nederland stemmen op tot annexatie van Duits grondgebied ter compensatie voor de geleden oorlogsschade. In oktober 1945 vroeg de Nederlandse staat van Duitsland een schadevergoeding van 25 miljard gulden, maar in februari van dat jaar was op de conferentie van Jalta reeds bepaald dat herstelbetalingen enkel werden gegeven in natura en niet in de vorm van liquide middelen. Er werden daarom plannen gemaakt voor gebiedsuitbreiding met het territorium van het voormalige Derde Duitse Rijk. Er was reeds bedacht welke Nederlandse namen de steden en gebieden in het te annexeren gebied moesten krijgen. (Lees verder)

30 november

Martin Niemöller

Toen de nazi's de communisten arresteerden

Toen de nazi's de communisten arresteerden is een bekende uitspraak van de predikant Martin Niemöller (1892–1984) over de inactiviteit van de Duitse intellectuelen tijdens de opkomst van de nazi's en de stapsgewijze eliminatie van groep na groep van geselecteerde doelwitten.

Oorspronkelijk steunde Martin Niemöller, een Duits theoloog en pastoor, het bewind van Hitler. Hij raakte echter gedesillusioneerd en leidde het verzet van een groep geestelijken. In 1937 werd hij gearresteerd. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook