Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen. Wijzigingen, zoals het vervangen van artikelen, worden bijgehouden en beoordeeld op Wikiproject/Uitgelicht/Voortgang.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


7 december

Pythagoras

Pythagoras

Pythagoras (Grieks: Πυθαγόρας) (Samos, ca. 582 v.Chr. – Metapontum, ca. 500 v.Chr.) was een Grieks wiskundige, filosoof en hervormer. Hij werd door sommigen als een van de Zeven Wijzen beschouwd. Pythagoras zou meerdere ontdekkingen hebben gedaan, waaronder de stelling van Pythagoras (a² + b² = c²). Hij combineerde voor het eerst wiskunde met theologie. Deze combinatie komt later terug bij Plato, maar ook bij latere theologen, Baruch Spinoza, Leibniz en Kant. Pythagoras heeft steeds een grote invloed op het denken uitgeoefend. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
6 december

Explosie van Halifax

Explosie van Halifax

De Explosie van Halifax vond plaats op donderdag 6 december 1917. Op die dag werd de stad Halifax in Nova Scotia verwoest door de ontploffing van de SS Mont Blanc. Dit Franse vrachtschip was eerder door een misverstand in aanvaring gekomen met het Noorse vrachtschip SS Imo in "The Narrows", een smal gedeelte van de haven van Halifax.

De explosie veroorzaakte een tsunami en een schokgolf die bomen afbrak, ijzeren rails verboog, huizen vernielde, schepen aan de grond zette en fragmenten van de Mont Blanc over kilometers verspreidde. Ongeveer 2000 personen werden gedood en naar schatting 9000 mensen raakten gewond. (Lees verder)

8 december

Monument op Fort Zeelandia, op 8 december 2009 onthuld door president Ronald Venetiaan

Decembermoorden

Tijdens de Decembermoorden werden op 8 en 9 december 1982 vijftien tegenstanders van het militaire regime van Desi Bouterse gemarteld en vermoord. In Suriname, en bij de Surinamers in Nederland, heeft deze gebeurtenis diepe sporen achtergelaten. De Nederlandse regering bevroor uit protest de ontwikkelingshulp aan Suriname.

Op 7, 8 en 9 december 1982 werden vijftien prominente Surinamers die het militaire regime van legerleider Desi Bouterse bekritiseerden uit hun bed gelicht en overgebracht naar Fort Zeelandia, het toenmalig hoofdkwartier van Bouterse, waar ze gemarteld en gefusilleerd werden. Volgens verklaringen van getuigen werden de slachtoffers eerst "voorgeleid" aan Bouterse voordat ze doodgeschoten werden op Bastion Veere, een van de open ruimtes van Fort Zeelandia. (Lees verder)

5 december

Sinterklaas

Sinterklaas

Sinterklaas of Sint-Nicolaas is de hoofdpersoon van het gelijknamige jaarlijkse volksfeest (oorspronkelijk een kinderfeest) dat op 5 december in Nederland (en in enkele voormalige Nederlandse koloniën), en op 6 december in België wordt gevierd. Het feest is gebaseerd op de traditie over de bisschop van Myra, Sint-Nicolaas, die vanaf de derde eeuw n.Chr. in Klein-Azië leefde. Van de religieuze verering en van Sint-Nicolaas' rol als patroonheilige voor verschillende beroepsgroepen is nu weinig of niets meer over; alleen het kinderfeest wordt tegenwoordig nog gevierd.

De moderne vorm van het sinterklaasfeest komt waarschijnlijk voort uit het prentenboekje Sint Nikolaas en zijn knecht (1850) van de onderwijzer Jan Schenkman (1806-1863), maar het kinderfeest heeft een veel oudere oorsprong. (Lees verder)

9 december

Het Lam Gods (gebroeders Van Eyck

Het Lam Gods (gebroeders Van Eyck)

Het op eikenhout geschilderde schilderij De aanbidding van het Lam Gods is een groot en inhoudelijk complex vroeg-15e-eeuws Vlaams veelluik. Het werk werd uitgevoerd in opdracht van de Gentse burger-koopman Joos Vijd, daterend tussen 1430 en 1432, en is van de hand van de gebroeders Van Eyck. Het werd bedacht als altaarstuk voor de Vijdkapel in de Sint-Baafskathedraal van Gent. Het panelengeheel kende doorheen de tijd een uiterst avontuurlijke geschiedenis en is tot op één paneel na, te weten de Rechtvaardige Rechters, intact te bewonderen in de Sint-Baafskathedraal van Gent.

Het altaarstuk bestaat uit twaalf panelen, waarvan er acht met scharnieren gesloten kunnen worden. Elke vleugel is aan beide zijden beschilderd, zodat er twee verschillende voorstellingen zijn naargelang de panelen open of dicht zijn. De vleugels waren alleen op zon- en feestdagen open en vaak met een kleed bedekt. Hubert nam de opdracht aan en was waarschijnlijk verantwoordelijk voor het algehele ontwerp, maar overleed in 1426. Waarschijnlijk werd het werk voornamelijk tussen 1430 en 1432 uitgevoerd en afgemaakt door zijn jongere en bekendere broer Jan van Eyck. Ondanks uitvoerige pogingen om afzonderlijke gedeelten aan een van beide broers toe te schrijven, is geen overtuigende scheiding tot stand gebracht. (Lees verder)

4 december

Skelet van de maashagedis

Mosasaurus

Mosasaurus, ook wel maashagedis genoemd, is een geslacht van uitgestorven sauriërs die in zee leefde. Mosasaurus heeft zijn naam te danken aan de rivier de Maas (Latijn: Mosa) die aan de voet van de Sint-Pietersberg stroomt. Mosasaurus leefde in het Maastrichtien, het laatste deel van het Krijt, ongeveer 75 tot 65 miljoen jaar geleden.

Fossielen wijzen erop dat Mosasaurus een wereldwijde verspreiding had, maar vooral in de Atlantische Oceaan en naastgelegen zeeën zijn veel overblijfselen gevonden. De lichamen van alle soorten waren groot en in vergaande mate aangepast aan het leven in zee. De grootste en bekendste soort, M. hoffmannii, werd naar schatting zo'n 18 meter lang. (Lees verder)

10 december

Ada Lovelace in 1836

Ada Lovelace

Augusta Ada Lovelace (Londen, 10 december 1815 – Marylebone, 27 november 1852) was een Britse wiskundige en de eerste computerprogrammeur ter wereld. Ze zag al in dat computers in staat zouden zijn meer dan enkel (zware) berekeningen te doen, terwijl anderen – waaronder Charles Babbage, de ontwerper van de analytische machine – slechts belangstelling hadden voor de mathematische capaciteiten van een computer. (Lees verder)

3 december

Japanse witte den als bonsai

Bonsai

Bonsai (盆栽) is de Japanse traditie van het cultiveren van bomen in potten. Een houtige plant wordt tijdens de groei zodanig gemanipuleerd dat het een miniatuurboom blijft die in eenvoudige lijnen de wezenlijke kenmerken vertoont van een volgroeid natuurlijk exemplaar. De meer dan duizend jaar oude bonsaitraditie is gestoeld op de Chinese kunstvorm 'penzai'. De karakters waarmee het Chinese woord 'penzai' wordt geschreven, worden in het Japans uitgesproken als 'bonsai'. (Lees verder)

11 december

Plato, Seneca en Aristoteles op een afbeelding van omstreeks 1325-1335

Geschiedenis van de westerse filosofie

De geschiedenis van de westerse filosofie heeft betrekking op de filosofische tradities van de westerse wereld. Hiermee wordt van oudsher Europa bedoeld en later kwam de Nieuwe Wereld met Noord- en Zuid-Amerika daarbij. De westerse filosofie begon vorm te krijgen vanaf de zevende eeuw voor het begin van de gangbare jaartelling en is voor een belangrijk deel geworteld in de cultuur van het klassieke Griekenland en het Romeinse Rijk- net als de Arabische filosofie - en in de religies van het westen, voornamelijk het christendom. Ze kan grofweg worden ingedeeld in vier perioden: de klassieke filosofie, de middeleeuwse filosofie, de moderne filosofie en de hedendaagse filosofie. (Lees verder)

2 december

Logo

The Simpsons

The Simpsons (De Simpsons) is een Amerikaanse animatieserie, bedacht door Matt Groening. De televisieserie heeft sinds haar debuut in 1989 vele prijzen gewonnen, waaronder Emmy Awards en Peabody Awards. The Simpsons is een satire op de (Amerikaanse) samenleving, vooral op het gezin, en draait geheel om de familie Simpson, bestaande uit Homer, Marge, Bart, Lisa en Maggie. De serie was een vroege hit voor Fox Broadcasting Company en is wereldberoemd. Het televisieprogramma bestaat inmiddels uit 28 seizoenen met ruim 600 afleveringen. Daarmee is het een van de langstlopende televisiereeksen ter wereld. (Lees verder)

12 december

Sinornithosaurus, een bevederde dinosauriër

Oorsprong van de vogels

De oorsprong van de vogels is een klassiek en vroeger zeer controversieel vraagstuk binnen de paleontologie. Tegenwoordig denken de meeste wetenschappers dat vogels dinosauriërs zijn, de laatste nog levende vertegenwoordigers van die groep sinds het uitsterven van alle andere dinosauriërs aan het einde van het Krijt.

Sinds de opkomst van de evolutietheorie probeert de biologie van iedere diergroep haar plaats in de stamboom van het leven te bepalen. Bij de vogels is dat moeilijk, omdat die een lichaamsbouw hebben waar verder niets in het huidige dierenrijk nog op lijkt. Ze hebben veren en een snavel, lopen op twee poten, kunnen vliegen, hebben holle botten, ademen via luchtzakken, leggen harde eieren en zijn warmbloedig. Alleen bij uitgestorven groepen dieren zou een gelijkende combinatie van eigenschappen aangetroffen kunnen worden. (Lees verder)

1 december

Zonlicht valt in de Antelope Canyon in Arizona

Zonlicht

Zonlicht is het zichtbare deel van het totale spectrum elektromagnetische straling dat de zon uitzendt. Een klein deel hiervan bereikt de aarde, maar dit is voldoende en essentieel om het leven op aarde in stand te houden. Zonlicht wordt, voordat het het aardoppervlak bereikt, in de atmosfeer op verschillende manieren verstrooid en gefilterd.

Het vermogen per vierkante meter van de elektromagnetische straling van de zon dat de aardatmosfeer bereikt, de zonneconstante, is gemiddeld 1367 W/m². De stralingsintensiteit aan het aardoppervlak is veel kleiner dan de zonneconstante aan de bovenrand van de atmosfeer. (Lees verder)

13 december

Een school kasmira-snappers

Mariene biologie

Mariene biologie is een tak van de biologie die zich bezighoudt met de bestudering van leven in de zee. Het is een brede wetenschap die verschillende deelgebieden kent, waarin men onderzoek doet naar de structuur, de fysiologie, de ecologie en evolutie van verschillende organismen in het mariene milieu.

De oceaan is een complexe, driedimensionale wereld die ongeveer 71% van het aardoppervlak beslaat. De zee is rijk aan uiteenlopende levensvormen, en mariene biologen proberen deze levensvormen functioneel te beschrijven en hun relaties tot elkaar en het milieu te begrijpen. (Lees verder)

30 november

Mark Twain in 1871.

Mark Twain

Samuel Langhorne Clemens, pseudoniem Mark Twain, was een Amerikaanse schrijver en humorist, vooral bekend van zijn romans De lotgevallen van Tom Sawyer en De lotgevallen van Huckleberry Finn. Twain groeide op in Hannibal (Missouri), dat hij ook als achtergrond gebruikt voor enkele van zijn werken. Voor zijn doorbraak als schrijver werkte hij als letterzetter, scheepsloods en journalist. Op latere leeftijd ontwikkelde hij maatschappijkritische, progressieve ideeën. (Lees verder)

14 december

Brug van Millau

Viaduct van Millau

Het viaduct van Millau is een van de hoogste bruggen ter wereld. De brug werd op 14 december 2004 geopend door president Chirac en ligt in de A75 La Méridienne bij de plaats Millau over de vallei en rivier de Tarn. De weg verbindt Clermont-Ferrand in het noorden met Béziers en Montpellier in het zuiden. Voor de brug er was moest al het verkeer door Millau. De brug ligt op 270 meter boven de rivier, de lengte is 2460 meter. Er zijn zeven brugpijlers gebouwd, waarvan de hoogste 343 meter hoog is en daarmee hoger dan de Eiffeltoren. Dit is de hoogste brugpijler ter wereld. Het ontwerp van de brug is van de Britse architect Norman Foster. (Lees verder)

29 november

Belgische ufogolf

Belgische ufogolf

De Belgische ufogolf verwijst naar een reeks van waarnemingen van driehoekige ufo's in België, die duurde van 29 november 1989 tot begin 1991. Deze zaak van ufo-waarnemingen is uniek in die zin dat burgerlijke en militaire ambtenaren onderling informatie uitwisselden en samenwerkten en hierover vrij in te kijken rapporten samenstelden.

De Belgische ufogolf bereikte met de gebeurtenissen van de nacht van 30 op 31 maart 1990 een hoogtepunt. Op die nacht werden onbekende voorwerpen gevolgd op de radar, gefotografeerd en waargenomen door naar schatting 13.500 mensen op de grond. 2.600 van hen hebben schriftelijke verklaringen in detail afgelegd van wat ze hadden gezien. Na het incident bracht de Belgische luchtmacht een rapport uit over de gebeurtenissen van die nacht. (Lees verder)

15 december

Romeo and Juliet door Ford Madox Brown

Romeo en Julia

Romeo en Julia (oorspronkelijke Engelse titel: The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet, 1591/1596) is een vroege tragedie van William Shakespeare over de onmogelijke liefde van Julia Capulet en Romeo Montague, twee jongelingen uit elkaar vijandig gezinde families. Het verhaal is ontstaan door verschillende hervertellingen van een verhaal uit 1476 van Masuccio Salernitano, Mariotto en Gianozza. Vanaf de eerste opvoering omstreeks 1596 en de vroegste edities (1597, 1599) is Romeo and Juliet onverminderd populair gebleven bij het publiek doordat het gaat over een onderwerp met een blijvende aantrekkingskracht: romantische liefde. (Lees verder)

28 november

Benaming voor gefrituurde staafjes aardappel in 1972

Patat-frietgrens

De patat-frietgrens is de informele benaming voor een opvallende idiomatische isoglosse binnen het Nederlands taalgebied. In Nederland wijst het gebruik van ‘friet’ dan wel ‘patat’ er vaak op of de spreker van beneden of boven de grote rivieren afkomstig is. Veel Nederlandstaligen hebben bovendien een sterke voorkeur voor en/of afkeer van een van beide varianten. Met uitzondering van Zeeland loopt de isoglosse grotendeels gelijk met die van de zachte g. (Lees verder)

16 december

Britse tank patrouilleert bij de Maas in Namen

Ardennenoffensief

Het Ardennenoffensief was het laatste grote offensief van het Duitse leger aan het westfront in de Tweede Wereldoorlog. De slag vond plaats van 16 december 1944 tot 25 januari 1945 en werd gewonnen door de geallieerden. Hitler was van plan de noordelijke troepen van de geallieerden af te snijden van hun bevoorrading en daarna te vernietigen. Al sinds de zomermaanden van 1944 liep hij rond met de gedachte om over te gaan tot een groot offensief. Een militaire overwinning achtte hij noodzakelijk om mogelijke onderhandelingen over de beëindiging van het conflict tot een goed einde te brengen. (Lees verder)

27 november

Reconstructie

Dodo

De dodo (Raphus cucullatus) was een loopvogel die leefde in de bossen op het eiland Mauritius. Het dier was ongeveer een meter hoog en kon venijnig van zich afbijten met zijn grote snavel. Verder zou hij vrij hulpeloos zijn geweest. Zijn voedsel bestond uit zaden en vruchten. De dodo kon niet vliegen en had, tot de komst van Nederlandse kolonisten, geen natuurlijke vijanden. De vogelsoort is rond 1690 uitgestorven. (Lees verder)

17 december

Hangende rol door Ma Lin

Chinese schilderkunst

De Chinese schilderkunst is een van de oudste tradities in de kunstgeschiedenis. Traditioneel zijn schilderwerken uitgevoerd in de gedetailleerde gongbi-stijl of in gewassen inkt. In de loop der geschiedenis hebben zich diverse genres ontwikkeld in de Chinese schilderkunst, zoals shan shui-landschappen, historische en religieuze taferelen, vogel- en bloemschilderingen en bamboeschilderingen. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook