Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


3 mei

Universiteit van Athene

Universiteit van Athene

De Universiteit van Athene (Grieks: Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών, officieel Nationale en Kapodistrische universiteit van Athene) is de oudste universiteit van Griekenland. De universiteit werd opgericht op 3 mei 1837, en is sindsdien altijd open geweest. Het is tevens het op een na grootste instituut voor hoger onderwijs in Griekenland. Het grootste is de Aristoteles-universiteit van Thessaloniki. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
2 mei

Europa in het late neolithicum

Geschiedenis van Europa

De geschiedenis van het werelddeel Europa valt ruwweg chronologisch in te delen in de prehistorie, de klassieke oudheid, de middeleeuwen, de nieuwe tijd, de moderne tijd en de eigentijdse tijd.

Een Europese economische eenheid bestond in de oudheid in de vorm van het Romeinse handelsnetwerk; dit besloeg vooral het zuidelijk deel van het continent. Vanaf de middeleeuwen is een groeiende culturele eenwording waar te nemen, die hand in hand ging met de verspreiding van het christendom over het gehele continent; dit verdrong langzaamaan vrijwel alle andere religies, zij het dat het noordelijk deel veel langer aan de oude cultus vasthield. Enige mate van economische samenhang, vergelijkbaar met die in Romeinse tijden, werd pas weer bereikt in de 16e eeuw met de opkomst van het kapitalisme. Desondanks werd Europa nooit een staatkundige eenheid, maar was het toneel van een bloedige strijd, die zijn dieptepunt vond in de Eerste en Tweede Wereldoorlog. (Lees verder)

4 mei

Alice Liddell

Alice Liddell

Alice Liddell (4 mei 1852 – 16 november 1934) was de Engelse muze van Lewis Carroll (pseudoniem van Charles Lutwidge Dodgson) bij het bedenken van Alice's Adventures in Wonderland en Through the Looking-Glass. Alice was een van de drie dochters van dr. Henry Liddell, een collega-docent aan de Universiteit van Oxford. Op 4 juli 1862 nam Dodgson de drie zusjes mee op weg naar een picknick aan boord van een roeiboot. Terwijl dominee Robinson Duckworth van Oxford naar Godstow roeide, vertelde Dodgson de meisjes een fantastisch en bijzonder humoristisch verhaal, waarin niet geheel toevallig ene Alice de hoofdrol vervulde. Na afloop vroeg Alice hem herhaaldelijk het verhaal op te schrijven. Dat deed Dodgson ten slotte. (Lees verder)

1 mei

Het Chicago Board of Trade Building (2010)

Chicago Board of Trade Building

Het Chicago Board of Trade Building is een wolkenkrabber in de Amerikaanse stad Chicago die in 1929 en 1930 werd gebouwd en in 1930 officieel geopend. Het is eigendom van het derivatenbeursbedrijf CME Group, dat is voortgekomen uit een fusie tussen de Chicago Mercantile Exchange (CME) en de Chicago Board of Trade (CBOT). Op de locatie van het gebouw, aan 141 W. Jackson Boulevard ter hoogte van LaSalle Street, stond voorheen de oude vestiging van de Chicago Board of Trade, die tot 1895 het hoogste bouwwerk van Chicago was. (Lees verder)

5 mei

Intocht der Canadezen in de provincie Utrecht

Bevrijdingsdag

Bevrijdingsdag is de dag waarop het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt gevierd. In Nederland wordt als datum 5 mei aangehouden, omdat het Duitse leger in Nederland op 5 mei 1945 zou hebben gecapituleerd. Veel andere Europese landen vieren niet, zoals Nederland, de bevrijding van het eigen territorium, maar herdenken al dan niet op officiële wijze de overwinning op Duitsland (Engels: Victory in Europe Day). Meestal wordt de overwinning op 8 mei gevierd omdat Duitsland op 8 mei 1945 capituleerde, waardoor in Europa een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. (Lees verder)

30 april

Vreugdevuur in Zweden

Walpurgisnacht

Walpurgisnacht is een van oorsprong West-Europees voorchristelijk feest, dat wordt gevierd in de nacht van 30 april op 1 mei. Het is vernoemd naar de heilige Walburga, wier translatie op 1 mei werd herdacht. Walpurgisnacht heeft betekenis voor heidenen en wicca's. Het volksgeloof wilde dat in deze nacht de boze geesten vrij spel hadden. Vieringen rond walpurgisnacht komen voor in Duitsland, Zweden en Finland. Walpurgisnacht is vooral door Goethes Faust II (1832), sterk gemythologiseerd. Vanwege deze uiteenlopende tradities heeft het feest ook diverse betekenissen en functies. De oorsprong gaat in ieder geval terug op feesten die zich richten op vruchtbaarheid en op de dunne scheidslijn tussen leven en dood. (Lees verder)

6 mei

Thoreau in juni 1856

Henry David Thoreau

Henry David Thoreau, geboren als David Henry Thoreau (Concord, 12 juli 1817 – aldaar, 6 mei 1862) was een Amerikaans essayist, leraar, sociaal filosoof, natuuronderzoeker en dichter. Tijdens Thoreaus leven waren zijn geschriften slechts bekend bij een kleine groep mensen. Tegenwoordig is hij echter een grote naam uit de 19e-eeuwse Amerikaanse literatuur. Met twee symbolische acties – een retraite van twee jaar in de hut bij Walden Pond en een nacht in de cel wegens burgerlijke ongehoorzaamheid – bracht Thoreau de leerstellingen van het transcendentalisme van zijn vriend Ralph Waldo Emerson in de praktijk. (Lees verder)

29 april

Spotprent uit het Humoristisch Album van 1861

Batig slot

Het batig slot was de winst die voortkwam uit het cultuurstelsel in Nederlands-Indië en ten goede kwam aan de Nederlandse schatkist. Het cultuurstelsel werd in 1830 door gouverneur-generaal Johannes van den Bosch ingevoerd met het idee dat Nederlands-Indië een wingewest was: Wat toch baat het bezit eener afgelegen kolonie ... indien zij aan de nationale welvaart geene geëvenredigde uitbreiding verschaft?. Aanvankelijk was het cultuurstelsel in Nederland algemeen aanvaard, maar vanaf de jaren veertig kwam er kritiek op onder meer de herendiensten en de gedwongen arbeid. Het belang van het stelsel was echter voor de Nederlandse begroting juist in deze periode waarin een mogelijk staatsbankroet voorkomen werd te groot, zodat de batig slot-politiek nog decennia van kracht bleef. Door dalende koffieprijzen en de dure Atjehoorlog kwam er in 1877 een einde aan het batig slot. De daarna optredende tekorten kwamen geheel op de Indische begroting terecht. Van Deventer pleitte er in 1899 in het artikel "Een Eereschuld" in De Gids voor om de sinds de invoering van de Indische comptabiliteitswet in 1867 genoten batige saldo's van bij elkaar 187 miljoen gulden terug te betalen aan Indië. Hoewel dit stuk grote indruk maakte, is het nooit zover gekomen. (Lees verder)

7 mei

La Esterella

La Esterella, geboren als Esther Lambrechts (Antwerpen, 7 mei 1919 – aldaar, 11 april 2011), was een Vlaamse zangeres. Ze was vooral bekend van haar klassieker Oh! Lieve Vrouwetoren. Kenmerkend was haar zware stem (ze was een contra-alt) waardoor ze ook wel eens de Belgische Zarah Leander werd genoemd. La Esterella was de eerste Vlaamse artiest die internationaal succes boekte. (Lees verder)

28 april

Gabrielle 'Coco' Chanel in een marinière

Marinière

Een marinière is een gebreid kledingstuk voor het bovenlichaam met horizontale, wit-blauwe strepen en driekwartsmouwen. Het kledingstuk, traditioneel vervaardigd uit jersey van katoen of wol, stamt uit de Franse marine van de 19e eeuw en wordt nog altijd gedragen door sommige matrozen. In de 20e eeuw is de marinière opgedoken in zowel de haute couture als de alledaagse klederdracht, waardoor ze verschillende connotaties verwierf.

De marinière werd in 1858 ingevoerd in het Franse matrozenuniform. In de late 19e eeuw dienden de 'Bretonse strepen' van de matrozentrui als inspiratie voor de eerste badmode. Modeontwerpster Coco Chanel liet er zich in het eerste kwart van de 20e eeuw door inspireren om stijlvolle vrijetijdskleding voor vrouwen te maken. Een nieuwe omwenteling vond plaats in de jaren na de Tweede Wereldoorlog, toen de marinière via avant-gardistische kunstenaars en existentialistische filosofen een populaire kledingkeuze werd voor wie er rebels en authentiek wilde uitzien. (Lees verder)

8 mei

De Slag bij Ter Heijde, door Jan Abrahamsz. van Beerstraten

Eerste Engels-Nederlandse Oorlog

Met de Vrede van Westminster (8 mei 1654) kwam een einde aan de Eerste Engels-Nederlandse Oorlog (1652–1654). Deze oorlog werd geheel op zee bevochten tussen het Engelse Gemenebest en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In de vroege 17e eeuw beschikten de Nederlanders over een gigantische handelsvloot, groter dan de vloten van alle Europese landen bij elkaar. Ze hadden een dominante positie in de Baltische handel en een belangrijk aandeel in de scheepvaart op de rest van Europa. Voorts werden grote delen van de Portugese koloniën veroverd, waaronder die in het door de specerijenhandel zeer profijtelijke Oost-Indië. (Lees verder)

27 april

Koningsdag

Koningsdag

Koningsdag of Koninginnedag is een nationale feestdag in Nederland, Curaçao, Aruba en Sint Maarten. Sinds de abdicatie van koningin Beatrix en de inhuldiging van koning Willem-Alexander op 30 april 2013 wordt Koningsdag gevierd op zijn verjaardag, 27 april (voordien op 31 augustus (1891–1948) en 30 april (1949–2013)). De dag wordt gevierd met verschillende festiviteiten (ook gedurende de voorafgaande 'koninginnenacht' of 'koningsnacht') en een vrijmarkt. (Lees verder)

9 mei

Gedifferentieerde integratie in Europa.

Europa met meerdere snelheden

Met een "Europa met meerdere snelheden" wordt bedoeld dat binnen de Europese Unie bepaalde lidstaten verder gaan met Europese integratie dan andere. De eventuele reden is om te vermijden dat een of enkele lidstaten de vooruitgang blokkeren die de andere wensen. De huidige procedure in de Europese Unie waarbij gedifferentieerde samenwerking mogelijk is, heet nauwere samenwerking. (Lees verder)

26 april

Kernenergie

Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. Kernenergie komt in alle gevallen beschikbaar in de vorm van warmte, die in een kerncentrale op conventionele manier (via stoom, turbines en generatoren) in elektriciteit kan worden omgezet. (Lees verder)

10 mei

De Matilda II, de zwaarstgepantserde tank die in mei 1940 ingezet werd

Fall Gelb

Fall Gelb was tijdens de Tweede Wereldoorlog de naam voor het Duitse militaire plan van het Oberkommando der Wehrmacht (OKW) om de Lage Landen aan te vallen en in te nemen. Deze militaire actie was onderdeel van de Slag om Frankrijk. Fall Gelb werd met groot succes uitgevoerd in mei 1940 en zou in juni worden gevolgd door Fall Rot om Frankrijk als geheel te verslaan.

Op vrijdag 10 mei 1940 werden Nederland, België en Luxemburg door het Duitse leger binnengevallen. In Nederland capituleerde generaal Winkelman op 14 mei na het bombardement op Rotterdam eerder die dag. De strijd in Zeeland bleef buiten deze capitulatie. In België capituleerde koning Leopold III op 28 mei. (Lees verder)

25 april

Tot briljant geslepen diamanten

Diamant

Diamant (Oudgrieks: ἀδάμας of adamas, "onverslaanbaar") is een allotrope verschijningsvorm van koolstof die als delfstof aangetroffen wordt, maar ook in laboratoria gemaakt kan worden. In diamant hebben de koolstof-koolstofbindingen een viervlakstructuur waardoor de atomen in drie dimensies gebonden zijn; dit verklaart deels de hardheid waar het mineraal zijn naam aan dankt. Daarentegen heeft grafiet, de koolstofvorm die op aarde het meest voorkomt, een vlakke kristalstructuur waardoor het veel zachter is en schilferende laagjes vormt. Diamant is voor zover bekend het hardste materiaal dat in de natuur voorkomt en is dan ook het ijkpunt voor hardheid 10 op de hardheidsschaal van Mohs. Enkel een aantal industrieel vervaardigde materialen, ook opgebouwd uit zuivere koolstof, is harder. (Lees verder)

11 mei

De HMSBeagle

HMS Beagle

De HMS Beagle was een zeilschip dat bekend werd door een van zijn passagiers, Charles Darwin. Op 11 mei 1820 werd de Beagle te water gelaten op de rivier de Theems. Nadat het vijf jaar in reserve was gehouden werd het op 27 september 1825 omgebouwd. (Lees verder)

24 april

Het Paard van Troje door Giovanni Domenico Tiepolo

Paard van Troje

Het paard van Troje is een van de bekendste verhalen uit de Griekse mythologie. Het vertelt hoe belegerende Grieken erin slaagden om Troje binnen te dringen door zich te verstoppen in een reusachtig houten paard, dat door de nietsvermoedende inwoners van Troje binnen de stadsmuren werd gehaald. Bij uitbreiding staat het voor een gewenste zaak die ergens wordt binnengehaald, maar waarin een ongewenste lading is verborgen. Kort gezegd: zijn eigen ondergang argeloos bewerkstelligen. Een bekend Nederlands voorbeeld is het Turfschip van Breda.

Omdat de Grieken er niet in slaagden Troje in te nemen, zochten ze hun toevlucht tot een list. Ze bouwden een reusachtig houten paard waarin soldaten zich verschansten. Dit paard werd 's avonds voor de poort achtergelaten en 's nachts door de Trojanen binnengehaald. Later die nacht kwamen de Griekse soldaten tevoorschijn en openden de poort voor hun kompanen. De verovering van Troje was een feit. Aan de historische correctheid van het paard van Troje wordt getwijfeld. Historici menen dat het paard een van de hersenspinsels is van de auteur die zijn dichterlijke vrijheid gebruikte. (Lees verder)

12 mei

Tweede slag om Charkov

De tweede slag om Charkov (Russisch: Харьковская операция) was de tweede van een reeks veldslagen die in de Tweede Wereldoorlog werden gestreden rond de plaats Charkov in de Oekraïne dat toen deel uitmaakte van de Sovjet-Unie. De tweede slag was deel van een tegenoffensief van de Sovjettroepen om de Duitse troepen terug te dringen en vond plaats tussen 12 mei en 28 mei 1942. (Lees verder)

23 april

William Shakespeare

William Shakespeare

William Shakespeare (Stratford-upon-Avon, ± 23 april 1564 – aldaar, 23 april 1616) was een Engels toneelschrijver, dichter en acteur. Shakespeare wordt gezien als de grootste schrijver die Engeland ooit heeft voortgebracht, niet alleen vanwege de kwaliteit van zijn werken, maar ook vanwege zijn enorme invloed op de Engelse taal, waarin nog steeds honderden woorden, uitdrukkingen en citaten aan hem zijn toe te schrijven. Hij schreef 154 sonnetten en een aantal langere gedichten en kan beschouwd worden als de eerste moderne toneelschrijver. Zijn toneelwerk bestaat uit 38 tragedies, historische stukken en komedies over tijdloze, universele thema's die tot op de dag van vandaag gebruikt worden voor theaterbewerkingen, opera's, musicals en films. (Lees verder)

13 mei

Stevie Wonder in 1973

Stevie Wonder

Stevie Wonder is een Amerikaans zanger, componist en multi-instrumentalist. Op twaalfjarige leeftijd werd deze blinde rhythm-and-blues-, soul-, pop- en funkartiest door Motown geïntroduceerd als de nieuwe Ray Charles. In het begin werd zijn carrière vrijwel geheel door de platenbazen bepaald, maar in de jaren zeventig verwierf hij met een nieuw platencontract artistieke vrijheid en nam hij een aantal muziekalbums op (waaronder Innervisions en Songs in the Key of Life) dat door zowel het publiek als recensenten gunstig werd ontvangen. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook