Wikipedia:Uitgelicht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
Overzicht beheerpagina's
Overzicht navigatie

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Hiertoe zijn 366 sjablonen beschikbaar. Na een jaar wordt de cyclus automatisch herhaald, voor zover tussentijds geen andere artikelen worden geselecteerd en samengevat. De uitgelichtjes zijn bedoeld om bezoekers via deze manier naar artikelen te laten navigeren.

Op Wikipedia:Uitgelicht/Richtlijnen staat een voorstel voor richtlijnen voor de uit te lichten artikelen.

  • Het artikel wordt om 24.00 uur 's nachts (MET/MEZT, dus Belgische/Nederlandse tijd) automatisch vervangen, indien de pagina Sjabloon:Uitgelicht_<dag>_<maand> bestaat.
  • Elke maand heeft een eigen subpagina met een overzicht van de uitgelichte artikelen uit die maand. Dit maakt het ook eenvoudig om een artikel van de dag aan te maken en/of te bewerken.
  • Uitgelichtjes van vóór 8 september 2005 kun je hier terugvinden.
  • Hieronder staat een overzicht van alle maanden en van de 10 voorbije en 10 toekomstige artikelen.

PS. Als de wijzigingen van de sjablonen niet meteen zichtbaar zijn op deze pagina: ververs pagina


Uitgelicht (maand):
januari februari maart april mei juni juli augustus september oktober november december


14 augustus

De Amsterdam ArenA

Johan Cruijff ArenA

De Johan Cruijff ArenA is een multifunctioneel stadion aan de noordwest-kant van de ArenA Boulevard, nabij Station Amsterdam Bijlmer ArenA. Het is met 53.052 zitplaatsen het grootste stadion van Nederland. Het valt vergeleken met andere voetbalstadions niet op door de lengte en breedte maar vooral door de hoogte. Sinds 14 augustus 1996 is het de thuisbasis van de voetbalclub AFC Ajax. Ook de american footballers van Amsterdam Admirals speelden er hun thuiswedstrijden.

Met een helling van 37 graden zijn de tribunes van de Arena de op drie na steilste van Europa. (Lees verder)

 
Voorbije 10 dagen Komende 10 dagen
13 augustus

Fidel Castro

Fidel Castro

Fidel Castro (Birán, 13 augustus 1926 – Havana, 25 november 2016) was tot 2008 de president en de belangrijkste leider (Líder Máximo) van Cuba. Hij was in dat land aan de macht vanaf de Cubaanse Revolutie van 1958-1959, waarin de toenmalige pro-Amerikaanse dictatuur van Fulgencio Batista omver werd geworpen. Castro werd geboren op een suikerplantage in de provincie Oriente als derde kind van Ángel Castro y Argiz en Lina Ruz González. Hij had twee broers, Ramón en Raúl Castro, en drie zusters, Angela, Juanita en Emma.

Nadat Castro een zware operatie had ondergaan nam zijn broer Raúl op 31 juli 2006 de macht over. (Lees verder)

15 augustus

De dom van Keulen

Dom van Keulen

De dom van Keulen (Dom St. Peter und Maria) is een gotische kathedraal in het centrum van de Duitse stad Keulen. Het is de grootste kathedraal in Duitsland en tevens een van de grootste in heel Europa. De dom is gebouwd in de vorm van een kruiskerk en is inclusief het schip en de torens 144,58 meter lang en 86,25 meter breed. De twee torens (beide 509 treden) zijn ruim 157 meter hoog.

De bouw begon op 15 augustus 1248 en duurde 632 jaar, waardoor de dom uiteindelijk in neogotische stijl werd voltooid. (Lees verder)

12 augustus

Uitzicht op Orania

Orania

Orania is een Zuid-Afrikaans dorp dat in de droge Karoo langs de Oranjerivier in de Noord-Kaap gelegen is. Het dorp wordt door de regionale weg R369 in tweeën gedeeld. Orania ligt halverwege tussen Kaapstad en Pretoria.

Het doel van het dorp is een centrum voor het Afrikaans en de Afrikaner-identiteit te scheppen door de taal en cultuur in leven te houden. Iedereen die zichzelf als een Afrikaner definieert en zich identificeert met de Afrikaner etniciteit mag in Orania wonen. (Lees verder)

16 augustus

Afbeelding

Sovjet-Unie

De Sovjet-Unie, voluit de Unie van Socialistische Sovjetrepublieken, was een communistische staat in Eurazië. Het was een eenpartijstaat die vanaf de oprichting in 1922 tot het uiteenvallen in 1991 werd geregeerd door de Communistische Partij. Hoewel de Sovjet-Unie officieel een unie van 15 subnationale sovjetrepublieken was, waren de overheid en economie sterk gecentraliseerd. (Lees verder)

11 augustus

Syntaxis

Syntaxis (van het Oudgriekse συν- syn-, "samen", en τάξις táxis, "regeling"), ook vaak zinsleer genoemd, is een deelgebied binnen de theoretische taalkunde dat in ruime zin de studie omvat van alles wat met de opbouw en structuur van zinsdelen en zinnen te maken heeft, ofwel van de zinsbouw. Het begrip syntaxis wordt ook wel gelijkgesteld aan zinsbouw. (Lees verder)

17 augustus

Portret van Tula Tula († Curaçao, 3 oktober 1795), ook wel 'Rigaud' genoemd, was de leider van de Curaçaose slavenopstand van 1795. Als slaaf werkte hij jarenlang op plantage Kenepa (Knip) in het Westen van Curaçao. Hij protesteerde tegen het onrecht dat slaven door hun meesters werd aangedaan en streefde naar vrijheid en gelijkheid. Hij sprak zijn medeslaven toe en nam het initiatief om op 17 augustus 1795 samen met ongeveer veertig tot vijftig medeslaven het werk neer te leggen en naar zijn ‘eigenaar’ Caspar Lodewijk Van Uytrecht te gaan om voor hun vrijheid te pleiten. Dit was het begin van uiteindelijk de grootste slavenopstand in de geschiedenis van de Nederlandse Antillen. Onder zijn leiderschap trokken uiteindelijk rond de tweeduizend slaven op weg naar de gouverneur in Willemstad.

Uit de overgeleverde bronnen over Tula blijkt dat hij, zeker voor een slaaf, goed geïnformeerd was, uitstekend meerdere talen kon spreken en gebruik maakte van verschillende retorica. Zo gebruikte hij argumenten uit de christelijke leer, de politiek en verwees hij naar de veranderende wetten van zijn tijd. Dit maakte hem een gerespecteerd leider. Toen tijdens de confrontatie met het koloniale leger de gewapende strijd nodig bleek om zijn doel te bereiken, ging hij dit niet uit de weg, maar het ging hem niet om macht, rijkdom of geweld. Zijn voornaamste punten waren de vrijheid van de slaven en gelijkheid van mensen in het algemeen, waarvoor hij streed tot aan zijn dood.

Als leider van deze opstand was Tula hiermee een van de belangrijkste vrijheidsstrijders van de Nederlandse Antillen en in 2010 is hij uitgeroepen tot nationale held van Curaçao. Ieder jaar wordt op 17 augustus de opstand die onder zijn leiding gevoerd werd, herdacht op de Dia di lucha pa libertat: de dag van de vrijheidsstrijd, wat ook wel de 'Tula herdenking' wordt genoemd. (Lees verder)

10 augustus

De Vasa

Vasa

De Vasa is het enige overgebleven zeventiende-eeuwse schip ter wereld. Het Zweedse oorlogsschip, in opdracht van koning Gustaaf II Adolf Wasa door de Nederlandse scheepsbouwer Henrik Hybertsson ontworpen, zonk op 10 augustus 1628 in de haven van Stockholm. Doordat het schip topzwaar was, maakte het door een windvlaag slagzij en stroomde water de geschutspoorten binnen. In 1961 werd de Vasa met een ingewikkelde operatie geborgen, en na een lang conservatieproces is het schip nu te bezichtigen in het Vasamuseum te Stockholm. (Lees verder)

18 augustus

Wereldwijde verspreiding

Ziekte van Lyme

Lymeziekte, lymeborreliose of ziekte van Lyme is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door bepaalde leden van het geslacht Borrelia: schroefvormige bacteriën (spirocheten) van drie tot acht micrometer lengte. Het is een vectorziekte die wordt overgedragen door de schapenteek Ixodes ricinus en de hertenteek Ixodes scapularis. De ziekte is vernoemd naar het dorpje Lyme in Connecticut, waar in 1975 een epidemie van deze ziekte uitbrak.

De ziekteverschijnselen en de mogelijke relatie met teken zijn al in 1764 in Schotland beschreven door de bioloog en predikant John Walker. Dat was ook de tijd dat veel mensen uit dat gebied wegtrokken naar Noord-Amerika, en het is niet uit te sluiten dat de bacterie toen met een van de emigranten is meegereisd. (Lees verder)

9 augustus

Detail van een schilderij van Jeroen Bosch

Jheronimus Bosch

Jheronimus Bosch, postuum ook Jeroen Bosch genoemd, was een Zuid-Nederlands kunstschilder die behoorde tot de Noordelijke renaissance. Zijn beroemdste schilderij is waarschijnlijk het drieluik de Tuin der lusten. Typerend voor Bosch is zijn weergave van allerlei vreemde wezens. Ook schilderde hij wrede straffen die zondaars na hun dood in de hel moeten ondergaan. (Lees verder)

19 augustus

Beeld van Imperator Caesar Augustus

Imperator Caesar Augustus

Imperator Caesar Augustus (23 september 63 v.Chr. – 19 augustus 14 n.Chr.) was de eerste princeps (vergelijkbaar met "keizer") van Rome. Door steeds meer verschillende bevoegdheden van republikeinse magistraten naar zich toe te trekken, kreeg hij de feitelijke macht over Rome in handen. Deze achterneef en voornaamste erfgenaam van Julius Caesar won de machtsstrijd die volgde op de moord op Caesar in het jaar 44 v.Chr. Hij was in 31 v.Chr. de enige die ten slotte levend uit deze strijd kwam. Vanaf 27 v.Chr. zou hij als princeps (eerste burger) de teugels van het Romeinse Rijk in handen houden. Hij maakte een einde aan een eeuw van burgeroorlogen en stichtte in de daaropvolgende periode de Julisch-Claudische dynastie. (Lees verder)

8 augustus

Boortoren in de Verenigde Staten

Schaliegas

Schaliegas is aardgas dat wordt gewonnen uit schalie. Om dit gesteente te bereiken worden boringen uitgevoerd die horizontaal worden voortgezet, zodra de steenlaag bereikt is. Aangezien boringen niet voldoende zijn om het gas te doen vrijkomen, dient de boorput te worden gestimuleerd. Dit gebeurt middels een techniek die hydraulisch fractureren of fracking genoemd wordt. Hierbij worden onder hoge druk grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën ingespoten. Door de grote druk breekt het gesteente. De ontstane scheurtjes worden open gehouden door het ingespoten zand. Deze mix van water en chemicaliën wordt dan weer opgepompt. Dit zogenaamd "produced water" neemt zware metalen en van nature radioactieve elementen uit de ondergrond op. Dit moet als chemisch afval worden verwerkt. Een gedeelte van de gebruikte chemicaliën en vloeistoffen blijft echter in het gesteente achter. (Lees verder)

20 augustus

De Spieghel Historiael van Jacob van Maerlant

De Nederlanden in de Middeleeuwen

De geschiedenis van de Nederlanden in de Middeleeuwen heeft betrekking op de gebieden die tegenwoordig Nederland, België en Luxemburg vormen. Verder valt hieronder ook de geschiedenis van de gebieden die tegenwoordig deel uitmaken van de Franse Republiek of Duitsland, maar gedurende de Middeleeuwen deel waren van Nederlandse staatkundige verbanden. Het gaat dus met name om de landen ten noorden van de Somme in het zuiden en ten westen van de Eems in het oosten. Al deze gebieden werden wel aangeduid als de Lage Landen of nog tot de 18e eeuw als Vlaanderen en pas vanaf de 15e eeuw ook wel als de Nederlanden, die echter gedurende de Middeleeuwen nog geen staatkundige eenheid waren. (Lees verder)

7 augustus

Gehakkelde aurelia

Gehakkelde aurelia

De gehakkelde aurelia (Polygonia c-album) is een dagvlinder uit de familie Nymphalidae, onderfamilie Nymphalinae (aurelia's of schoenlappers). Deze middelgrote vlinder komt voor in een groot deel van het Palearctisch gebied en zijn verspreidingsgebied breidt zich onder invloed van de klimaatverandering steeds verder uit naar het noorden.

De gehakkelde aurelia is in Nederland en België een algemene soort, die bij bosranden, struweel en in parken en tuinen kan worden waargenomen. Met de dagpauwoog, atalanta, kleine vos en landkaartje is de gehakkelde aurelia een van de "brandnetelsoorten" onder de dagvlinders, waarvan de rupsen vooral op brandnetel te vinden zijn. Het menu van de rups van de gehakkelde aurelia kan echter ook uit andere planten bestaan. De vlinder overwintert als volwassen dier verstopt in boomholtes of tussen afgevallen blad. (Lees verder)

21 augustus

Taal

Het begrip taal heeft in het algemeen betrekking op elke min of meer complexe vorm van communicatie in de vorm van tekens, die gezamenlijk een systeem vormen. De term kan daarbij betrekking hebben op het systeem als geheel waarvan de tekens de individuele bouwstenen vormen, of op slechts een of enkele van de tekens afzonderlijk.

Heel vaak wordt met taal ook meer specifiek het met behulp van het spraakkanaal voortgebrachte communicatiemiddel van de mens bedoeld, dat de vorm heeft van klanken (gesproken taal), naast de geschreven afspiegeling hiervan (geschreven taal). Een van de hoofdkenmerken van dit communicatiesysteem is dat het alleen door de mens kan worden voortgebracht en gebruikt en meestal ook alleen door de mens wordt begrepen. (Lees verder)

6 augustus

Het expeditieschip Discovery

Discovery-expeditie

De Discovery-expeditie (1901–1904) was de eerste officiële Britse verkenning van het toen nog grotendeels onbekende Antarctica sinds kapitein James Clark Ross zestig jaar eerder een dergelijke expeditie had ondernomen. Veel later bekend geworden ontdekkingsreizigers zoals Robert Falcon Scott, die de leider van de expeditie was, Ernest Shackleton, Edward Adrian Wilson, Frank Wild, Thomas Crean en William Lashly begonnen met deze expeditie aan hun carrière. (Lees verder)

22 augustus

Vlag van het Rode Kruis

Rode Kruis

Het Rode Kruis is een wereldwijde hulpverleningsorganisatie, waarvan de activiteiten op zeven beginselen (menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid, onafhankelijkheid, vrijwilligheid, eenheid en universaliteit) berusten. De beweging ontstond na de Eerste Conventie van Genève, een verdrag dat op 22 augustus 1864 werd aangenomen door de vertegenwoordigers van zestien Europese landen. Het Rode Kruis (en zijn pendanten: de Rode Halve Maan en het Rode Kristal) is een embleem dat volgens de Geneefse Conventies aan humanitaire en medische voertuigen alsmede gebouwen bescherming biedt tegen militaire aanvallen. (Lees verder)

5 augustus

Buffercapaciteit

Buffer

Een buffer of een zuurteregelaar is in de chemie een waterige oplossing van twee stoffen die zich in een bepaald evenwicht bevinden en een bepaalde pH aannemen. Bij verdunning, toevoegen van een zuur of een base zal deze pH nagenoeg constant blijven. De verstoring van het evenwicht en de zuurtegraad wordt dus 'gebufferd'.

Bufferoplossingen bestaan steeds uit een zuur/basekoppel; ofwel een zuur en het zout van zijn geconjugeerde base, ofwel een base en het zout van zijn geconjugeerd zuur. Beide zijn steeds zwakke zuren of basen, ze zullen dus onvolledig reageren. (Lees verder)

23 augustus

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen

De Rijksuniversiteit Groningen werd opgericht in 1614. De officiële opening vond plaats op 23 augustus 1614. De universiteit startte met vier faculteiten: Protestantse godgeleerdheid, Rechten, Geneeskunde en Filosofie. Het wapen van de universiteit, in 1615 vastgesteld, bestaat uit het wapenschild van het gewest Stad en Lande van Groningen met daarop een opengeslagen boek met de tekst Verbum Domini lucerna pedibus nostris (in afgekorte vorm): "Het woord van de Heer is een lamp voor onze voeten". Tegenwoordig hanteert de universiteit in de praktijk het motto: "Werken aan de grenzen van het weten". (Lees verder)

4 augustus

Jeanne Calment in 1897, 22 jaar oud

Jeanne-Louise Calment

Jeanne-Louise Calment (Arles, 21 februari 1875 – aldaar, 4 augustus 1997) uit Frankrijk is de oudste mens ooit van wie de geboorte- en sterfdatum officieel vaststaan. Ze leefde 122 jaar en 164 dagen. In haar jonge jaren heeft Calment eens Vincent van Gogh ontmoet, toen die een schildersdoek kwam kopen in de stoffenwinkel van haar oom. (Lees verder)

24 augustus

Vesuvius

Vesuvius

De Vesuvius is een vulkaan in het zuiden van Italië bij de Golf van Napels. De vulkaan is 1200 meter hoog en heeft een doorsnede van 8 kilometer. De Vesuvius is een samengestelde vulkaan, dat wil zeggen dat hij bestaat uit afwisselende lagen van as en lava.
De vulkaan is in het verleden ettelijke malen uitgebarsten, maar de eruptie in de nacht van van 24 op 25 augustus van het jaar 79, waarbij de Romeinse steden Pompeï, Herculaneum en Stabiae volledig onder een aslaag bedekt werden, is zeer bekend, voornamelijk door de geschriften van Gaius Plinius Caecilius Secundus minor. (Lees verder)

Alle dagen

januari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
februari 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29
maart 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
april 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
mei 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
juni 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
juli 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
augustus 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
september 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
oktober 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31
november 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30
december 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 - 30 - 31

Zie ook