Wikipedia:Uitgelicht/februari

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Overzicht beheerpagina's

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Deze pagina bevat de uitgelicht artikelen van de maand februari.

1 februari

Afbeelding

Dijk

Een dijk is een door mensen aangelegde waterkering, die het achterliggende land beschermt tegen overstromingen. Van oudsher worden dijken niet alleen gebruikt als bescherming tegen hoog water maar ook voor andere functies zoals hulpmiddel bij irrigatie en transport.

Er zijn meerdere soorten dijken. Ze zijn grofweg onder te verdelen in zeewaterkerende, rivierwaterkerende en binnenwaterkerende lijnvormige landschapselementen. Het verschil tussen zee- en rivierdijken is niet de waterdruk: die hangt met het aantal meters water samen en kan ook bij rivierdijken vrij hoog zijn; zeedijken, en andere dijken langs grote wateroppervlakten, hebben te maken met golfslag. Om het verschil tussen deze dijktypen verder uit te werken is een waterbouwkundige bron (boek) nodig. (Lees verder)

2 februari

Hella Haasse in 2007

Hella Haasse

Hélène Serafia (Hella) Haasse (Batavia, 2 februari 1918 – Amsterdam, 29 september 2011) was een Nederlandse schrijfster, met als bekendste titels Oeroeg (novelle, 1948) en Heren van de Thee (roman, 1992). In 1983 werd haar de P.C. Hooft-prijs toegekend en in 2004 de Prijs der Nederlandse Letteren. Zij was een van de eerste Nederlandse schrijvers die hun werk in het buitenland actief onder de aandacht brachten en behoort tot de in het buitenland meest gelezen Nederlandse schrijvers. (Lees verder)

3 februari

Brabants in kaart

Brabants

Onder Brabants verstaat men in de taalkunde een groep Nederfrankische variëteiten waartoe het grootste deel van de dialecten die worden gesproken in de Nederlandse provincie Noord-Brabant en in de Belgische provincies Antwerpen, Vlaams-Brabant en Oost-Vlaanderen (rond Aalst en Ninove) behoort. Volgens een wat ruimere, alternatieve definitie vallen ook het Zuid-Gelders en de dialecten van noordelijk Nederlands-Limburg en het land van Hulst (de Brabants-Limburgse overgangsdialecten) en westelijk Vlaams-Limburg nog onder de noemer "Brabants". (Lees verder)

4 februari

Charles Lindbergh

Charles Lindbergh

Charles Lindbergh (4 februari 1902 – 26 augustus 1974), bijgenaamd the lone eagle, was een Amerikaans luchtvaartpionier. Hij werd geboren in Detroit, maar groeide op in het landelijke Minnesota. Na zijn training als luchtmachtvliegenier werkte hij in de jaren twintig in de burgerluchtvaart als luchtpostpiloot. Hij werd wereldberoemd doordat hij als eerste solo en non-stop over de Atlantische Oceaan vloog, van New York naar Parijs op 20 en 21 mei 1927. De naam van zijn vliegtuig was Spirit of St. Louis. Hij won met zijn vlucht de Orteig-prijs van 25.000 dollar. (Lees verder)

5 februari

Cristiano Ronaldo in 2013

Cristiano Ronaldo

Cristiano Ronaldo (Funchal, 5 februari 1985) is een Portugese profvoetballer die als spits of flankspeler speelt voor de Spaanse topclub Real Madrid. Ronaldo was van 2009 tot 2013, nadat Real Madrid hem voor £80 miljoen (94 miljoen euro) overnam van de Engelse club Manchester United, de duurste voetballer. Ronaldo is sinds 2008 tevens aanvoerder van het Portugees voetbalelftal. (Lees verder)

6 februari

"Amandus en de slang", 14e eeuw

Amandus

Amandus, soms aangeduid als Amandus van Nantes, Amandus van Maastricht, Amandus van Gent of Amandus van Elnone (omgeving Nantes, ca. 600 – Saint-Amand-les-Eaux, ca 680) was een 7e-eeuws missiebisschop en stichter van kloosters en kerken in Vlaanderen, Noord-Frankrijk en Baskenland. Hij was enkele jaren bisschop van Maastricht en wordt vereerd als rooms-katholiek heilige. (Lees verder)

7 februari

Mansa Moussa in de Catalaanse Wereldatlas.

Koninkrijk Mali

Het koninkrijk Mali was een islamitisch rijk van de Mandinka dat bestond van de veertiende tot de zestiende eeuw. Het rijk, dat werd gesticht door Sundjata Keïta, was beroemd vanwege de vrijgevigheid en de rijkdom van zijn koning, Kouta Moussa, maar ook vanwege de fabelachtige rijkdommen van zijn hoofdstad Timboektoe.

Het koninkrijk Mali beleefde zijn hoogtepunt in de veertiende eeuw en strekte zich uit tussen de Sahara en het oerwoud, en tussen de Atlantische Oceaan en de Niger. Het omvatte het huidige Mali, Senegal, Gambia, Guinee en Mauritanië. (Lees verder)

8 februari

Afbeelding

Bultrug

De bultrug (Megaptera novaeangliae), ook wel bultrugwalvis of langarmvinvis genoemd, is een zeezoogdier uit de onderorde van de baleinwalvissen (Mysticeti). Het is een relatief grote vinvis, die zich van andere vinvissen onderscheidt door zijn lange borstvinnen, zijn gedrongen lichaam en de knobbels op zijn bek en onderkaak. Volwassen bultruggen variëren in lengte van 12 tot 16 meter en wegen gemiddeld 25 à 30 ton.

De bultrug staat bekend om het gezang dat de mannetjes in de paartijd laten horen en dat dagenlang kan duren. Bij walvisspotters en toeristen zijn bultruggen populair om hun spectaculaire vertoningen aan de wateroppervlakte; ze slaan met hun grote borstvinnen op het water en maken sprongen waarbij ze soms geheel boven de waterspiegel komen. De bultrug kent een groot aantal inventieve jachttechnieken waarbij hij vaak nauw samenwerkt met zijn soortgenoten. Elk jaar leggen bultrugpopulaties duizenden kilometers af wanneer ze migreren van de koude, voedselrijke poolstreken naar warmere wateren om daar te paren en te kalven. (Lees verder)

9 februari

Romeinse Republiek

De Romeinse Republiek was een revolutionaire staat in Rome ten tijde van het Risorgimento die bestond van 9 februari tot 3 juli 1849.

Na een revolutie in Rome tegen het kerkelijke bewind op 15 november 1848 en de vlucht van paus Pius IX naar de Beide Siciliën schreef een voorlopige regering op 29 december verkiezingen uit – waaraan alle mannen boven de 21 konden deelnemen – om een constituerende vergadering te kiezen. Deze vergadering schafte de pauselijke macht af en proclameerde op 9 februari 1849 de Romeinse Republiek. (Lees verder)

10 februari

Slag bij Elizabeth City

De Slag bij Elizabeth City vond plaats op 10 februari 1862 op de Pasquotank-rivier nabij Elizabeth City tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog. De strijd werd geleverd door schepen van de Noordelijke marine en schepen van de Zuidelijke Mosquito Fleet ondersteund door kanonnen van Cobb's Point. Deze kanonnen stonden net ten zuidoosten van de stad opgesteld. Deze slag maakt deel uit van de zogenaamde Brunside Expeditie in North Carolina. De stad werd veroverd door de Noordelijken. De Zuidelijke vloot werd deels overmeesterd, deels tot zinken gebracht. (Lees verder)

11 februari

Thomas Alva Edison

Thomas Edison

Thomas Edison (11 februari 1847 – 18 oktober 1931) was een Amerikaanse uitvinder en zakenman die zijn fortuin maakte door uitvindingen op te kopen en de patenten op zijn eigen naam vast te leggen. Als deze succesvol bleken, perfectioneerde hij ze en nam ze in productie. Edison is nog steeds recordhouder voor het grootste aantal patenten toegekend aan 1 persoon (meer dan 1000). De gloeilamp en de fonograaf (1877) zijn twee van zijn bekendste producten. Hij liet ook veel onderzoek doen op het gebied van de telegrafie. In 1883 ontdekten onderzoekers het naar hem genoemde Edisoneffect, welke ontdekking van belang was voor de ontwikkeling van de elektronenbuizen. (Lees verder)

12 februari

Abraham Lincoln

Abraham Lincoln

Abraham Lincoln (1809–1865) was de 16e president van de Verenigde Staten. Hij diende van 1861 tot aan zijn dood. Lincoln was de eerste president van de Verenigde Staten die tijdens zijn ambtsperiode werd vermoord. Hij wordt beschouwd als een van de grootste Amerikaanse presidenten en wordt geprezen om zijn leiderschap tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog, de afschaffing van de slavernij, de versterking van de nationale overheid en de modernisering van de economie. (Lees verder)

13 februari

De OLV in Maastricht

Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw

De Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw (officieel Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw-Tenhemelopneming, ook wel Sterre-der-Zee of Slevrouwe genoemd) is een romaanse kerk in het centrum van Maastricht, gelegen aan het Onze Lieve Vrouweplein. De kerk behoort tot de Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg. (Lees verder)

14 februari

Brussel is tegenwoordig officieel tweetalig

Verfransing van Brussel

Tijdens de verfransing van Brussel groeide het Frans in deze aanvankelijk Nederlandstalige stad uit tot meerderheidstaal. De assimilatie van de Nederlandssprekende inwoners vanaf de late 19e eeuw was hiervoor doorslaggevend. In deze periode van toenemende onderwijskansen en sociale mobiliteit kon het Nederlands niet wedijveren met het Frans, de enige taal van de overheid en het openbare leven. Vlaamse kinderen werden vaak enkel in het Frans opgevoed, waardoor het aantal eentalige Franstaligen sterk begon te stijgen na 1910. De economische ontwikkeling van Vlaanderen na de jaren 1960 remde de verfransing af, maar verhinderde niet dat ook na de vastlegging van de taalgrens in een aantal gemeenten in de Vlaamse Rand Franstalige meerderheden ontstonden. Dit fenomeen – gekend als de « olievlek » – vormt een belangrijk twistpunt in de Belgische politiek. (Lees verder)

15 februari

Eerste pagina van Dom Juan (editie van 1682)

Dom Juan

Dom Juan (oorspronkelijke titel: Dom Juan ou le Festin de Pierre) is een komedie van Molière die bestaat uit vijf bedrijven die respectievelijk drie, vijf, vijf, acht en zes scènes bevatten. Het stuk maakte deel uit van een serie toneelstukken met hypocrisie als het centrale thema, waartoe ook Tartuffe en L'École des femmes behoorden. Dom Juan werd voor het eerst opgevoerd op 15 februari 1665 in het Théâtre du Palais-Royal te Parijs, met Molière in de rol van Sganarelle. (Lees verder)

16 februari

Margot Frank

Margot Betti Frank (Frankfurt am Main, 16 februari 1926 – Bergen-Belsen, maart 1945) was een oorspronkelijk uit Duitsland afkomstig Joods-Nederlands slachtoffer van de Holocaust. Ze kreeg bekendheid als de drie jaar oudere zus van de beroemde Joodse dagboekschrijfster Anne Frank.

Ze was vernoemd naar haar tante Bettina Holländer. Haar ouders waren Otto Frank en Edith Frank-Holländer. In Nederland gingen Margot en Anne naar het Joods Lyceum toen het voor Joden verboden was om naar niet-Joodse scholen te gaan.

Ze werd door veel overlevenden beschreven als de perfecte dochter. Ze was netjes, rustig en haalde goede cijfers op school. Ze had het plan om na de oorlog naar Palestina te emigreren en daar kraamverzorgster te worden. (Lees verder)

17 februari

Auguste Comte

Auguste Comte

Auguste Comte (17 februari 1798 – 5 september 1857) was een Frans filosoof en socioloog. Hij is de grondlegger van de filosofische stroming van het positivisme. Comte stelde zich de verbetering van de maatschappij ten doel en baseerde zijn oplossing op het credo 'orde en vooruitgang'. Deze twee begrippen werden tot dan toe als onverenigbaar beschouwd. De vooruitgang waarin de denkers van de verlichting rotsvast geloofden, was volgens hen namelijk onlosmakelijk verbonden met chaos. Hij beschouwde het als zijn doel de Franse Revolutie af te sluiten. (Lees verder)

18 februari

Universiteitsbibliotheek Maastricht, locatie Binnenstad

Universiteitsbibliotheek Maastricht

De universiteitsbibliotheek Maastricht is de bibliotheek van de Universiteit Maastricht. De bibliotheek beschikt over 18 kilometer aan boeken, 19.000 e-books en heeft 30.000 abonnementen op tijdschriften. De grootste en belangrijkste collectie is die van het voormalige Jezuïetenklooster. Deze bevat ongeveer 265.000 banden en beslaat met name onderwerpen als theologie, geschiedenis en filosofie. Sommige boeken uit deze collectie dateren uit de 16e eeuw. (Lees verder)

19 februari

Portret van Copernicus uit de 16e eeuw

Nicolaas Copernicus

Nicolaas Copernicus (19 februari 1473 – Frauenburg (Ermland, Koninklijk Pruisen), 24 mei 1543) was een Poolse, etnisch Duitse kanunnik en een belangrijk wiskundige, arts, jurist en sterrenkundige uit het Koninkrijk Polen.

Copernicus is bekend geworden door zijn heliocentrische theorie over het zonnestelsel, zoals gepubliceerd in zijn De revolutionibus orbium coelestium. Deze gedachten betekenden 60 jaar na zijn dood een omwenteling in het wetenschappelijk denken en in ons wereldbeeld (de copernicaanse revolutie). (Lees verder)

20 februari

André van Duin

André van Duin

André van Duin is een Nederlandse revueartiest, komiek, zanger, acteur, regisseur, presentator, tekstschrijver en programmamaker. Van Duins vader werkte als magazijnbediende bij de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij. Van Duin zag daar als kleine jongen op personeelsfeesten optredens van onder meer Johnny Kraaykamp en Rita Corita. Hierop bekwaamde hij zich in het imiteren van bekende Nederlanders. Op de lagere school viel Van Duin niet alleen op met zijn rode haar, maar ook door deze imitaties en zijn gevoel voor humor. Hij werd al snel de ster van elk klassenfeest. (Lees verder)

21 februari

Paus Julius II

Paus Julius II

Paus Julius II (1443 – 1513) was paus van de Rooms-katholieke Kerk van 31 oktober 1503 tot 21 februari 1513. Hij had zijn kerkelijke carrière te danken aan zijn oom paus Sixtus IV. Toen deze in 1471 tot paus gekozen was, benoemde hij Giuliano tot bisschop en korte tijd later al tot kardinaal. Giuliano wilde het voorbeeld van zijn oom volgen en ook paus worden. Om dat doel te bereiken, trachtte hij de andere kardinalen te overtuigen hem te kiezen tijdens de vier conclaven volgend op de dood van Sixtus IV in 1484. Zijn grootste tegenstander was de Spaanse kardinaal Rodrigo Borgia. (Lees verder)

22 februari

Robert Baden-Powell

Robert Baden-Powell

Robert Baden-Powell (22 februari 1857 – 8 januari 1941) was een Brits militair, die vooral bekend is geworden als grondlegger van de scouting (padvinderij). Op 31 juli 1907 voer hij met negen jongens naar Brownsea Island, waar het eerste verkenningskamp uit de geschiedenis werd gehouden. Ze deden spelletjes en beleefden avonturen waarvan ze thuis alleen maar konden dromen. De jongens sprak dit zo aan dat ze er hun vrienden over vertelden. Overal in Engeland werden daarop kleine groepjes padvinders opgericht.
Tussen 1911 en 1913 maakte Baden-Powell een wereldreis om de padvinderij te stimuleren. Op deze reis ontmoette hij zijn latere vrouw, Olave St. Clair Soames. Ze kregen drie kinderen. (Lees verder)

23 februari

Carl Friedrich Gauss rond 1840

Carl Friedrich Gauss

Carl Friedrich Gauss (oorspronkelijk in het Duits met een ß, dus Gauß) (Brunswijk, 30 april 1777 – Göttingen, 23 februari 1855) was een Duits wiskundige en natuurkundige, die een zeer belangrijke bijdrage heeft geleverd aan een groot aantal deelgebieden van de wiskunde en de exacte wetenschappen, waaronder de getaltheorie, statistiek, analyse, differentiaalmeetkunde, geodesie, elektrostatica, astronomie en de optica.

Gauss had een opmerkelijke invloed op vele deelgebieden binnen zowel de wiskunde als andere exacte wetenschappen. (Lees verder)

24 februari

Keizer Karel V door Titiaan

Keizer Karel V

Keizer Karel V (Gent, 24 februari 1500 – Cuacos de Yuste, Spanje, 21 september 1558), voor zijn mondigverklaring Karel van Luxemburg geheten, uit het huis Habsburg, was sinds 1506 landsheer van uiteindelijk (1543) alle Nederlandse gewesten, van 1516 tot 1556 als Karel I koning van Spanje en van 1519 tot 1556 als Karel V Rooms-keizer. In België staat hij algemeen bekend als keizer Karel, in Nederland als Karel V. (Lees verder)

25 februari

De Dokwerker, monument ter nagedachtenis aan de Februaristaking

Februaristaking

De Februaristaking was een staking op 25 en 26 februari 1941 die begon in Amsterdam en zich uitbreidde naar de Zaanstreek, Haarlem, Velsen, Hilversum en de stad Utrecht en directe omgeving. Het was de eerste grootschalige verzetsactie tegen de Duitse bezetter in Nederland. De staking was het enige massale en openlijke protest tegen de Jodenvervolging in heel bezet Europa. (Lees verder)

26 februari

Rie Mastenbroek in 1936

Rie Mastenbroek

Rie Kuypers-Mastenbroek (26 februari 1919 – 6 november 2003) was een Nederlands zwemster, die in haar loopbaan drie olympische titels won.

Mastenbroek startte met zwemmen onder leiding van 'Ma' Braun. Braun had haar eigen dochter getraind toen deze een olympische gouden medaille behaalde bij de Olympische Spelen van 1928 in Amsterdam. In 1934 won Mastenbroek drie gouden en één zilveren medaille bij de Europese kampioenschappen langebaan (50 meter) in Maagdenburg. (Lees verder)

27 februari

De filosoof geeft uitleg bij een model van het zonnestelsel door Joseph Wright of Derby

Verlichting

De verlichting is de naam die gebruikt wordt om een politieke en filosofische beweging aan te duiden die de opvattingen over politiek, filosofie, wetenschap en religie binnen de westerse wereld grondig wijzigde. Het was een reactie op het dogmatische autoriteitsgeloof. In deze periode, ook wel bekend als de Eeuw van de Rede, ontstond een culturele stroming of beweging van intellectuelen met als doel het gebruik van de rede en het filosoferen te bevorderen. (Lees verder)

28 februari

Romeinse kalender

De Romeinse of Latijnse kalender is gebaseerd op de maanstanden en verdeelt het jaar onder in twaalf maanden. Het jaar begon met maart en eindigde met februari. De week was in de Romeinse tijd niet bekend, deze werd in Europa pas rond het jaar 400 (volgens de christelijke jaartelling) ingevoerd, samen met de namen van de dagen. (Lees verder)

29 februari

De Zweedse maand februari 1712

30 februari

Het is vandaag schrikkeldag: 29 februari. De maand februari heeft 28 of 29 dagen, maar in de recente geschiedenis is drie keer een 30 februari voorgekomen. In Zweden kwam dat voor bij de overgang van de juliaanse kalender naar de gregoriaanse kalender. Men pakte dat wat verkeerd aan en voegde per ongeluk in 1704 en 1708 toch schrikkeldagen toe. Hierdoor kon het gebeuren dat de Zweedse kalender een dag voorliep op de juliaanse kalender, maar nog steeds 10 dagen achterliep op de gregoriaanse kalender. Deze verwarring werd verminderd door in 1712 één extra schrikkeldag toe te voegen, waardoor er in dat jaar in Zweden een datum van 30 februari ontstond. In 1930 en 1931 waren er in de Sovjet-Unie dagen met een datum van 30 februari. (Lees verder)

30 februari

De Zweedse maand februari 1712

Schrikkeldag

Vandaag is het nogmaals een schrikkeldag: 30 februari. De maand februari heeft 28 of 29 dagen, maar in de recente geschiedenis is drie keer een 30 februari voorgekomen. In Zweden kwam dat voor bij de overgang van de juliaanse kalender naar de gregoriaanse kalender. Men pakte dat wat verkeerd aan en voegde per ongeluk in 1704 en 1708 toch schrikkeldagen toe. Hierdoor gebeurde het dat de Zweedse kalender een dag voorliep op de juliaanse kalender, maar nog steeds 10 dagen achterliep op de gregoriaanse kalender. Deze verwarring werd verminderd door in 1712 één extra schrikkeldag toe te voegen, waardoor er in dat jaar in Zweden een datum van 30 februari ontstond. In 1930 en 1931 waren er in de Sovjet-Unie dagen met een datum van 30 februari. (Lees verder)|}