Naar inhoud springen

Willem Bilderdijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Willem Bilderdijk
Bilderdijk (C.H. Hodges, 1810)
Bilderdijk (C.H. Hodges, 1810)
Algemene informatie
Geboortedatum 7 september 1756
Geboorteplaats Amsterdam
Overlijdensdatum 18 december 1831
Overlijdensplaats Haarlem
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Opleiding gevolgd aan Universiteit LeidenBewerken op Wikidata
Beroep schrijver, advocaat, historicus
Werk
Bekende werken Van het LetterschriftBewerken op Wikidata
Lid van Koninklijke Nederlandse Akademie van WetenschappenBewerken op Wikidata
Werken in collectie CODA Museum,[1] Stadskasteel Zaltbommel,[2] NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies,[3] Geldersch Landschap en Kasteelen,[4] Nieuwe Instituut[5]Bewerken op Wikidata
Dbnl-profiel
RKD-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Willem Bilderdijk (Amsterdam, 7 september 1756 – Haarlem, 18 december 1831) was een Nederlands geschiedkundige, taalkundige, dichter en advocaat.

Jeugd en studie

[bewerken | brontekst bewerken]

Bilderdijk werd op 7 september 1756 geboren als zoon van de arts dr. Izaäk Bilderdijk en Sibilla Duyzenddaalders. De dag na zijn geboorte werden de ruiten van het huis van zijn vader aan de Westermarkt ingegooid. Bilderdijk zou dit beschouwen als de eerste aanslag in zijn leven. Zijn vader werd het jaar na zijn geboorte benoemd tot belastingcontroleur, zijn medische praktijk was verlopen vanwege zijn orangistische sympathieën.[6] Door toedoen van Anna van Hannover kreeg zijn vader deze baan toebedeeld. Al vroeg werd Bilderdijk gekweld door "gonzingen in het hoofd van vermoeidheid van denken ontstaan" die hem het leven ondraaglijk maakten. Melancholie en doodsverlangen zouden hem zijn leven lang blijven achtervolgen. In zijn zesde levensjaar werd hij getroffen door een ongeluk aan een voet, waardoor ontsteking van het beenvlies optrad. Medische fouten zorgden ervoor dat hij binnen moest blijven, afgesloten van de buitenwereld en zijn leeftijdgenoten. Ruim tien jaar bracht hij grotendeels binnenskamers door, waar hij zich aan de studie, tekenen en schrijven wijdde. Hier legde hij de basis voor zijn fabelachtige kennis van zaken. Hij dankte zijn vaardigheden als tekenaar en etser aan het onderwijs van Johannes van Dreght, die gedurende tien jaar zijn leraar is geweest.

Dichtkunst

[bewerken | brontekst bewerken]

In 1776 bekroonde het Leidse dichtgenootschap 'Kunst wordt door Arbeid Verkreegen' zijn vers over de 'Invloed van de dichtkunst op het staetsbestuur' met de gouden medaille. Zijn ambitie om zich geheel aan de dichtkunst te wijden, werd door zijn strenge vader, arts en later belastinginspecteur, niet gesteund. In hetzelfde jaar begon hij met tegenzin als boekhouder op het kantoor van zijn vader te werken. In 1780 kon hij, inmiddels bekend als dichter en in contact met Rhijnvis Feith, beginnen aan zijn studie rechten aan de Universiteit Leiden. Twee jaar later rondde hij deze studie af en vestigde hij zich als advocaat te Den Haag. In 1781 zag zijn bundel met licht erotische verzen, Mijn Verlustiging, met de door hem zelf geëtste vignetten, het licht.

Advocaat

[bewerken | brontekst bewerken]
Rebusbrief van Bilderdijk aan zijn schoonzus (1791)
(Collectie Letterkundig Museum)

In 1785 trad hij in het huwelijk met Catharina Rebecca Woesthoven (1763-1828). Stammend uit een familie die prinsgezind was en zelf ook een vurig orangist, verdedigde hij als advocaat vooral de prinsgezinden, onder anderen de legendarische Rotterdamse volksvrouw Catharina Mulder, alias Kaat Mossel. Tevens verleende hij herhaaldelijk advies aan stadhouder Willem V.[7] Maar zonder zijn eigen overtuiging te loochenen, verdedigde hij ook vervolgde patriotten.

In de zomer van 1787, toen de burgeroorlog tussen prinsgezinden en patriotten op zijn hoogtepunt was, werd Bilderdijk naar Wezel gezonden, waar het Pruisische leger een inval voorbereidde. Zijn opdracht was het "om de manifesten van Brunswijk in het Nederlands te vertalen en de hertog bij diens opmars wegwijs te maken in de middeleeuwse lappendeken die de Republiek en ieder land afzonderlijk was."[8]

Inval Franse leger

[bewerken | brontekst bewerken]

In 1795, met de inval van de Franse legers en de vlucht van stadhouder Willem V naar Engeland, werd hij als advocaat gedwongen de verworvenheden van de Franse Revolutie te erkennen. Hij weigerde en werd gedwongen het land te verlaten. Het inmiddels sterk bekoelde huwelijksleven, het diepe leed van drie jonggestorven kinderen en de vele schuldeisers die hem achtervolgden, deden hem besluiten naar de stad Groningen af te reizen.

Brunswijk

[bewerken | brontekst bewerken]

In 1795 ontmoette hij in Londen de negentienjarige dochter van de schilder Hendrik Willem Schweickhardt, Katharina Wilhelmina Schweickhardt op wie hij verliefd werd. Nadat haar vader hem de toegang tot zijn woning had ontzegd, ontstond een vurige correspondentie tussen de twee geliefden. Hoewel de echtscheiding tussen Bilderdijk en zijn vrouw pas vele jaren later een feit werd, beschouwde hij Katharina Wilhelmina in 1797 als zijn nieuwe vrouw. In de zomer vertrok hij naar Brunswijk, waar hij door het geven van lessen in een groot aantal vakken in zijn onderhoud voorzag. Katharina Wilhelmina was hem gevolgd, maar woonde op enkele uren afstand van Brunswijk. Ook in ballingschap werd hij getroffen door ellende. Van de vijf kinderen die Katharina hem in Duitsland schonk, stierven er vier op jeugdige leeftijd. Pas in 1802, nadat hij officieel van Catharina Rebecca Woesthoven was gescheiden, voegde hij zich bij zijn geliefde. Ze bleven nog vier jaar in Brunswijk. Hij zag kans naast zijn lessen een tiental bundels verzen te publiceren. In 1806 kon de 50-jarige Bilderdijk naar zijn vaderland terugkeren. Het hoogleraarsambt dat voor hem scheen weggelegd, ging aan hem voorbij. Hij gaf Nederlandse les aan Lodewijk Napoleon en werkte aan de totstandkoming van een Koninklijke Bibliotheek.

Eendracht maakt macht

[bewerken | brontekst bewerken]
Bilderdijk (door Dirk Sluyter)

Men schrijft het motto van de Orde van de Unie, "Eendracht maakt macht" toe aan Bilderdijk, een fanatiek voorstander van een moderne eenheidsstaat, die de koning Nederlands leerde en voor de tekst op de keerzijde "Doe wel en zie niet om" het beroemde ezelsbruggetje "D'ou elle ainsi ni d'homme" bedacht. Het betekent zoiets als: "Als het geen vrouw was, moet het een man geweest zijn".

Na de Leidse buskruitramp in 1807, waarbij Bilderdijks huis onbewoonbaar was geworden, trok het gezin naar Den Haag en vervolgens naar Amsterdam.

Ondanks de gunsten die Lodewijk Napoleon hem verleende, voelde Bilderdijk zich nog altijd ziek en ongelukkig. Het gezin was bovendien getroffen door vele miskramen. Hij wilde niets liever dan hoogleraar worden, maar zijn moeilijke karakter had hem niet geliefd gemaakt. Tot overmaat van ramp verloor hij met het vertrek van Lodewijk Napoleon in 1810 ook een deel van zijn inkomsten. Ondanks de productieve periode waarin hij veel werk verrichtte, leefde hij van brood en gerstewater en zocht hij zijn toevlucht in het gebruik van opium.

Inmiddels was het enthousiasme voor de Fransen omgeslagen in haat. Gelukkig beschouwde de nieuwe monarch Willem I Bilderdijk nog steeds als een trouwe volgeling van het Oranjehuis. Hij verleende hem een jaargeld, maar kon hem niet aan het begeerde professoraat helpen.

Leiden

[bewerken | brontekst bewerken]
Plaquette Rapenburg, Leiden. "Hier woonde Willem Bilderdijk, 1819-1823"
Het huis van Bilderdijk aan de Grote Markt in Haarlem, dat later tot café-restaurant Brinkmann behoorde (foto uit 1964)

In 1817 vertrok Bilderdijk naar Leiden, waar hij tien jaar onder beroerde omstandigheden zou verblijven. Als privaatdocent gaf hij les in de vaderlandse geschiedenis, waardoor hij grote politieke en religieuze invloed uitoefende. Zijn voornaamste leerling Isaäc da Costa publiceerde in 1823 het geruchtmakende en geheel in Bilderdijkiaanse trant geschreven 'De Bezwaren tegen den Geest der Eeuw'. Ook diens medestudenten Jacob van Lennep en Dirk van Hogendorp waren danig onder de indruk van de ideeën van Bilderdijk.

Religie

[bewerken | brontekst bewerken]

In die tijd was Bilderdijk orthodox protestant, hij was aanhanger van de predestinatieleer en geloofde dat het gezag van het land door God was aangesteld; dit gold zowel voor de stadhouders als voor koning Lodewijk Napoleon en voor koning Willem I.

Vanwege Bilderdijks naam als dichter nam ook Jacob van Lennep, vanaf 1821, deel aan zijn privé-colleges. Via deze colleges echter werd hij dusdanig fanatiek in zijn geloof dat zijn vader zich danig zorgen maakte en aan een bevriende adviseur van koning Willem I vroeg of Bilderdijk kon worden overgeplaatst. David Jacob van Lennep schreef: Twee of drie bezoeken bij hem (Bilderdijk, red.) hebben mijn zoon reeds tot een proseliet van hem gemaakt, en schoon ik op zijne jaren liever zie, dat hij in dit, dan in het tegenovergesteld excès valle, zoo behagen mij echter geene excessen, hoe ook genaamd.. Na afloop van zijn studie, omstreeks 1828, nam Van Lennep afstand hiervan en speelde de religie bij hem een kleinere rol.[9]

Bilderdijks reactionaire denkbeelden leidden tot heftige polemieken, die hem vijanden opleverden. Een van zijn belangrijkste tegenstanders was de katholieke apologeet en historicus Joachim le Sage ten Broek, die hem regelmatig aanviel op zijn godsdienstige overtuigingen en hem in een openbare brief uitnodigde terug te keren naar de katholieke Kerk.

Haarlem

[bewerken | brontekst bewerken]
Graf van Bilderdijk in Haarlem

Verbitterd vertrok hij in 1827 uit Leiden, waar hij ruim vijfentwintig dichtbundels en talloze verhandelingen en vertalingen had geschreven, naar Haarlem. Daar stierf in 1830 zijn geliefde vrouw en bleef hij achter met zijn zoon Lodewijk. Bilderdijk gebruikte in deze jaren geregeld het pseudoniem 'Graaf van Teisterbant'. Op 18 december 1831 stierf de dichter in zijn huis aan de Grote Markt in Haarlem op 75-jarige leeftijd. Als laatste werd hij begraven in de Grote of Sint-Bavokerk.

Betekenis van Bilderdijk

[bewerken | brontekst bewerken]

De blijvende betekenis van Bilderdijk voor de Nederlandse cultuur ligt vooral in zijn werk als privaatdocent vaderlandse geschiedenis in Leiden. Hier verzamelde hij een groep jonge mannen om zich heen, die later belangrijk zijn geweest in het zogenoemde Réveil, een internationale opleving in de christelijke wereld aan het begin van de 19e eeuw. Bilderdijk kan als de geestelijke vader van het Nederlandse Réveil worden aangemerkt. Tot de personen die zijn privaatcolleges bezochten, behoorden onder meer: Isaäc da Costa, Abraham Capadose, Willem van Hogendorp, Dirk van Hogendorp, Willem de Clercq en Guillaume Groen van Prinsterer. Door de dissertaties en de activiteiten van deze mensen heeft Bilderdijk een stempel gezet op het geestesleven van de 19e eeuw. Mede door hun toedoen werd de overheersing van het Liberalisme gebroken. De historicus Jan Romein rekent hem tot de erflaters van onze beschaving.

De collectie van het Bilderdijk Museum bevat niet alleen handschriften van Bilderdijk (brieven en kladaantekeningen), maar ook bijzondere attributen, waaronder afgietsels van Bilderdijks rechterhand. De collectie kan geraadpleegd worden in de Universiteitsbibliotheek Leiden.

Bibliografie

[bewerken | brontekst bewerken]
  • 1772 - Prijsvaarzen, behelzende: kenschets onzer voorvaderen, in de eerste tijden van het gemeenebest (Digitale versie)
  • 1776 - Prijsvaerzen, behelzende den Invloed der dichtkunst op het staetsbestuur, en De waere liefde tot het Vaderland, door Willem Bilderdijk en J.C. de Lannoy (Digitale versie)
  • 1776 - Dichtkundig onderzoek van 's heeren Jacob Cats. Cupido verloren en uitgeroepen (Digitale versie)
  • 1779 - Edipus, koning van Thebe; treurspel: het oirsprongklijk van Sofokles nagevolgd. Waar bij gevoegd is eene voorafspraak over het toneelspel der ouden en hedendaagschen, benevens aanteekeningen, dit treurspel betreffende. Door Willem Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1779 - Mijn verlustiging (Digitale versie)
  • 1780 - Brief van den navolger van Sofokles Edipus (Digitale versie)
  • 1780 - Antwoord op de vraag van de Maatschappy der Nederlandsche letterkunde te Leyden, hebben de dichtkunst en welsprekendheid verband met de wijsbegeerte; en welk nut brengt dezelve aan de eene en andere toe? (Digitale versie)
  • 1780 - Galante dichtluimen (Digitale versie)
  • 1782 - Propositie door de heeren gedeputeerdens der stad Leyden op den 31. July 1782. ter vergadering van haar ed. gr. mog. gedaan in deszelfs gewigt en aanbelang overwogen en door eenige historische en politieque ophelderingen verrykt (Digitale versie)
  • 1782 - Specimen academicvm inavgvrale, exhibens theses aliqvot selectas, ex diversis jvris capitibvs depromtas : qvas ... ex avctoritate ... Edvardi Sandifort ... pro gradv doctoratvs .... Bevat tevens: Ter bevorderingsfeest van den Heere Willem Bilderdijk, tot Meester in de beide rechten; lierzang; getek.: Bussingh; en: Aen den Weledelen Heere Willem Bilderdijk, ter gelegenheid zijner bevordering tot Doctor in de beide rechten; getek.: J.H. van der Palm, Theol. Stud (Digitale versie)
  • 1782 - Theses aliquot selectas ex diversis juris capitibrus deprointas. Proefschrift (Digitale versie)
  • 1784 - Aan den magistraat der stad Delft (Digitale versie)
  • 1785 - Aan de wel edele heeren leden des Genootschaps: Kunst wordt door arbeid verkreegen; ter gelegenheid mijner verkiezing' tot medelid (Digitale versie)
  • 1785 - Hartetael, van eenen waren, ouwerwetschen vaderlander: by gelegenheit der onlangs uitgekomene medalje; verbeeldende ... Willem den Vyfden ... Onder de zinspreuk: semper idem (Digitale versie)
  • 1785 - Bloemtjens (Digitale versie)
  • 1786 - Olinde en Theodoor: romance (Digitale versie)
  • 1786 - Elius: romance (Digitale versie)
  • 1787? - Geboortegroet voor Zyne Doorluchtige Hoogheid, den heere Erfprinse van Oranje en Nassauw, enz. enz. enz. MDCCXIIIC (Digitale versie)
  • 1787 - Lycidas, ter verjaarfeest van Hare Koningklyke Hoogheid: MDCCLXXXVII (Digitale versie)
  • 1787 - Ter gedachtenis van mijn tweede dochtertjen, na XV weken levens, overleden den XX van Wintermaand MDCCLXXXVI. Gedichten, ondertekend resp.: B. ; B.; C.R.B.; B. 1786. (= Willem Bilderdijk en zijn echtgenote Catharina Rebecca Bilderdijk geb. Woesthoven, het overleden kind is Wilhelmina Photina Elisabeth (Digitale versie)
  • 1788 - Vertoogen van Salomo
  • 1789 - Bij't lijk van mijn zoontjen, na drie weken levens overleden, den laatsten van grasmaand MDCCLXXXIX (Digitale versie)
  • 1790 - De eerste herderszang uit de dichtlievende tijdkortingen, beoordeeld (Digitale versie)
  • 1793 - Aan Nederland; ter gedachtenis van den dapperen hopman Kropff, na eene hardnekkige verdediging van de vesting de Klundert, doorschoten (Digitale versie)
  • 1793 - De alleenheersching: aan het volk van Denemarken (Digitale versie)
  • 1794 - Ter verjaarfeest van mijne egade, MDCCXCIIII (Digitale versie)
  • 1795 - Ter geboorte van Z. D. H. den jonggeboren Heere Prinse van Oranje en Nassau (Digitale versie)
  • 1796 - Lofzang aan Delos (Digitale versie)
  • 1797 - Catalogus librorum, in omni fere scientiarum genere præstantissimorum, quibus ... usus fuit Guilielmus Bilderdyk ... : quorum publica fiet auctio, Hagae Comitum in aedibus, Aemilii van Daalen Wetters, XXIV mensis Julii & sequentibus diebus MDCCXCVII (Digitale versie)
  • 1799 - Mengelpoëzij, bevattende vertellingen en romances van W. Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1799 - Lijkgedachtenis van zijne doorluchtigste hoogheid, prins Willem George Fredrik van Oranje en Nassau (Digitale versie)
  • 1800 - Oden en gedichten (Digitale versie)
  • 1803 - Het buitenleven, in vier zangen (gevolgd naar l'Homme des Champs, ou les Géorgiques Francoises van den Abbé Delille) (Digitale versie)
  • 1803-1807 Poëzy
  • 1804-1808 Mengelingen
  • 1805 - Vaderlandsche Oranjezucht (Digitale versie)
  • 1805 - Fingal : in zes zangen naar Ossiaan gevolgd
    • Eerste deel (Digitale versie)
    • Tweede deel. Oorspr. titel: Fingal, an ancient epic poem, in six books. - 1762. Mystificatie, in werkelijkheid in het Engels geschreven door James MacPherson en slechts zeer gedeeltelijk gebaseerd op overgeleverd Gaelic materiaal (Digitale versie)
  • 1805 - Verhandeling over de geslachten der naamwoorden in de Nederduitsche taal (Digitale versie)
  • ca. 1806 - Nieuwe mengelingen door Willem Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1806 - Napoleon. Ode (Digitale versie)
  • 1807 - De ziekte der geleerden (Digitale versie)
  • 1808 - De mensch. Popes Essay on men gevolgd (Digitale versie)
  • 1808 - Willem van Holland. Treurspel (Digitale versie)
  • 1808 - Odilde (Digitale versie)
  • 1808 - Kormak. Treurspel (Digitale versie)
  • 1808 - Leydens ramp door Willem Bilderdijk en Matthys Siegenbeek. Hierin ook: Historisch tafereel van Leydens ramp ; Levensschetsen van de hoogleeraaren Kluit en Luzac door Matthys Siegenbeek (Digitale versie)
  • 1808 - Floris de Vijfde treurspel (Digitale versie)
  • 1809 - Verspreide gedichten van Mr. Wm. Bilderdijk
  • 1809 - 's Konings komst tot den throon. Feestviering (Digitale versie)
  • 1810 - Wetboek Napoleon, vert. naar de officiële uitg. door W. Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1811 - Code pénal. Edition officielle = Wetboek van het strafregt. Officieele uitgave. Vertaler. Franse en Nederlandse tekst op tegenoverliggende pagina's (Digitale versie)
  • 1811 - Code de procédure civile. Edition officielle = Wetboek der civiele regtsvordering. Officieele uitgave]. Vertaler. Franse en Nederlandse tekst op tegenoverliggende pagina's (Digitale versie)
  • 1811 - Winterbloemen van mr. W. Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1812 - De echt (Digitale versie)
  • 1813 - Geologie, of verhandeling over de vorming en vervorming der aarde (Digitale versie)
  • 1813-1814 - Hollands verlossing, door Willem Bilderdijk en vrouwe Katharina Wilhelmina Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1814 - De hoop. Uitgesproken in het departement der Hollandsche Maatschappy van kunsten en wetenschappen, te Amsterdam 1814 (Digitale versie)
  • 1814 - Affodillen
  • 1815 - Vaderlandsche uitboezemingen, door Willem Bilderdijk, en vrouwe Katharina Wilhelmina Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1816 - Een protestant aan zijne medeprotestanten. : Ter gelegenheid van de afschetsing der voortreffelijkheid van den katholyken kerkleer, door J. G. le Sage ten Broek (= Willem Bilderdijk) (Digitale versie)
  • 1817 - Nieuwe uitspruitsels (Digitale versie)
  • 1817 - De dieren, dichtstuk (Digitale versie)
  • 1818 - Witven rood
  • 1818 - Korte ontwikkeling der gronden van het natuurrecht (Digitale versie)
  • 1819 - Nieuwe dichtschakeering
  • 1819 - Ter nagedachtenis van Julius Willem Bilderdijk, op zijnen zeetocht overleden den XXVIn. van Oogstmaand 1818 door Willem Bilderdijk en Katharina Wilhelmina Bilderdijk-Schweickhardt (Digitale versie)
  • 1820 - Gulielmi a Teisterbant (dict. Bilderdyk) Jcti Observationum et emendationum liber unus -alter (Digitale versie)
  • 1820 - Van het letterschrift (Digitale versie)
  • 1820 - Zedelijke gispingen (Digitale versie)
  • 1820-1823 - Taal- en dichtkundige verscheidenheden
  • ca. 1820 - Voorafspraak, of Inleiding van mr. W. Bilderdijk's lessen over de Historie van Holland (Digitale versie)
  • 1821 - Echte stukken betreffende de uitzetting van Mr. Willem Bilderdijk, in maart 1795 (Digitale versie)
  • 1821 - Sprokkelingen (Digitale versie)
  • 1821 - Geslachtlijst der Nederduitsche naamwoorden, op stellige taalgronden gevestigd
  • 1821 - Verhandelingen, ziel-, zede-, en rechtsleer betreffende (Digitale versie)
  • 1821 - Korte ontwikkeling der gronden van het natuurrecht (Digitale versie)
  • 1822-1823 - Krekelzangen (Digitale versie)
  • 1823 - Bydragen tot de tooneelpoëzy (Digitale versie)
  • 1823 - Spreuken (Digitale versie)
  • 1823 - De bezwaren tegen den geest der eeuw van Mr. I. da Costa (Digitale versie)
  • 1824-1825 - Nieuwe taal- en dichtkundige verscheidenheden
  • 1824 - Rotsgalmen
  • 1826 - Nederlandsche spraakleer (Digitale versie)
  • 1826 - Navonkeling
  • 1826 - Oprakeling. Later dichtstukjens van Mr. Willem Bilderdijk (Digitale versie)
  • 1827 - Nieuwe oprakeling (Digitale versie)
  • 1827 - De voet in 't graf. Jongste gedichten(Digitale versie)
  • 1828 - Vermaking (Digitale versie)
  • 1828 - De ware liefde tot het vaderland (Digitale versie)
  • 1828 - Naklank. Gedichten (Digitale versie)
  • 1828 - Korte aanmerkingen op Huydecopers Proeve van taal- en dichtkunde (Digitale versie)
  • 1828 - Avondschemering (Digitale versie)
  • 1829 - Proeve eener navolging van Ovidius Gedaantverwisselingen (Digitale versie)
  • 1829 - Schemerschijn. Nieuwe gedichten (Digitale versie)
  • 1829 - Nieuwe vermaking (Digitale versie)
  • 1830 - Nasprokkeling (Digitale versie)
  • 1831 - Beginsels der woordvorsching (Digitale versie)
  • De tekst In het heden ligt het verleden, in het nu wat komen gaat op een glasplaat in het gebouw van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort.
  • (en) De ondergang der Eerste Wareld (1809/1810) op Project Gutenberg
  • Voor een compleet overzicht, zie: Willem Bilderdijk bij de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl)

Spreuk

[bewerken | brontekst bewerken]
Het allerdierbaarst goed
Is vrede van 't gemoed
In voor- en tegenspoed.

Literatuur

[bewerken | brontekst bewerken]
  • Hattum, Marinus van (2020). Hoor , mijn zoon! Willem Bilderdijk's vermaningen aan zijn zoon Lodewijk Willem ISBN 978-90-77246-90-0
  • Honings, Rick & Marinus van Hattum (2019). Mijn tranen stromen nog. Willem Bilderdijk & Katharina Wilhelmina Schweickhardt over de dood van hun kinderen ISBN 978-90-77246-87-0
  • Hattum, Marinus van (2016). Vale! Afscheidsgedichten van Willem Bilderdijk ISBN 978-90-77246-76-4
  • Hattum, Marinus van (2015). Den IIIden van Hooimaand. Willem Bilderdijk's verjaarsgedichten voor Katharina Wilhelmina Schweickhardt 1796-1829 ISBN 978-90-77246-70-2
  • Leliefeld, Gerard (2015) "Over het leven van een zonderling genie: Mr. Willem Bilderdijk (1814-1831)", Berlicum.
  • Leliefeld, Gerard (2014) "Over het leven van een zonderling genie: Mr. Willem Bilderdijk (1799-1813)", Berlicum.
  • Honings, Rick en Zonneveld, Peter van (2013), De gefnuikte arend; het leven van Willem Bilderdijk (1756-1831), Amsterdam.
  • Leliefeld, Gerard (2012) "Bilderdijk en de Verlichting", Berlicum.
  • Leliefeld, Gerard (2012) "Over het leven van een zonderling genie: Mr. Willem Bilderdijk (1788-1798)", Berlicum.
  • Hattum, Marinus van (2012). Het dichterlijk tafereel der stad Leyden. In den avond en nacht van den 12n van Louwmaand 1807, door Mr. R.H. Arntzenius, aan een' oud' Liefhebber der Dichtkunst voorgelezen ISBN 978-90-77246-50-4
  • Leliefeld, Gerard (2011) "Over het leven van een zonderling genie: Mr. Willem Bilderdijk (1756-1787)", Berlicum.
  • Engelfriet, Lambertus (2010) "De missie van een genie. De spirituele wereld van orangist Willem Bilderdijk", Amsterdam.
  • Noordegraaf, Jan (2008) Een man van het woord. Taalkundigen over en tegenover Bilderdijk in: Een eeuw rare kostgangers. Vereniging Het Bilderdijkmuseum 1908-2008. Onder redactie van Marinus van Hattum e.a. Amstelveen, 277-283.
  • Hattum, Marinus van (2007). Mr. W. Bilderdijk's briefwisseling 1798-1806 ISBN 978-90-6194-047-0
  • Piet Gerbrandy en Marinus van Hattum (red.) (2000). Wie leert 't krekeltjen zijn lied? De poëtische oorspronkelijkheid van Willem Bilderdijk. Negen beschouwingen over gedichten van Bilderdijk ISBN 90-5452-065-5
  • Noordegraaf, Jan (1999) Willem Bilderdijk (1756-1831) and the science of language: A Dutch linguist between two worlds in: David Cram a.o. (eds.), History of Linguistics: 1996: v. 2: From Classical to Contemporary Linguistics, 194-203. Amsterdam.
  • Eijnatten, Joris van (1998) Hogere sferen: de ideeënwereld van Willem Bilderdijk (1756-1831) – Hilversum.
  • Mathijsen, Marita (1997). Liefde en ballingschap. Brieven 1795-1797 ISBN 90-295-0294-0
  • Noordegraaf, Jan (1997) Adam, Babel, Bilderdijk in: Voorlopig verleden. Taalkundige plaatsbepalingen, 1797-1960 pag 42-62 – Münster.
  • Engelfriet, Lambertus (1995) "Bilderdijk en het Jodendom. Bilderdijks waardering van het joodse denken in confrontatie met zijn tijd", diss., Zoetermeer.
  • Zwaag, Wieger van der (1991) "Willem Bilderdijk. Vader van het Réveil", Houten.
  • Marle, Jaap van (1990) Iets over woordvorming en woordschepping bij Bilderdijk in: Het Bilderdijkmuseum pag. 2-9.
  • Noordegraaf, Jan (1989) De droom der rede: Willem Bilderdijk en de taalkundige traditie in: Bilderdijks boekenwijsheid pag. 83-96 – Amsterdam.
  • Deugd, Cornelis de (1966) "Het metafysisch grondpatroon van het romantische literaire denken. De fenomenologie van een geestesgesteldheid", diss.,Groningen.
  • Bosch, Jan (1955), "Mr. W. Bilderdijk's briefwisseling, I, (1772-1794), diss., Wageningen.
  • Smit, Johan (1929) "Bilderdijk et la France", diss., Amsterdam.
  • Kluyver, Albert (1906) Bilderdijk en de taalwetenschap in: Onze Eeuw 6.4:1-26.
  • Winkel, Jan te (1906) Bilderdijk als taalgeleerde in: Mr. Willem Bilderdijk pag.109-136 – Amsterdam/Pretoria.
  • Andriesse, Johannes Cornelis ten Brummeler (1873) Mr. W. Bilderdijk's eerste huwelijk, naar zijne briefwisseling met vrouw en dochter (1784-1807), medegedeeld door zijn aangehuwden kleinzoon – Leiden.
  • Bavinck, Herman (1906) "Bilderdijk als denker en dichter", Kampen.
  • Kuyper, Abraham (1906) "Bilderdijk in zijn nationale betekenis", Amsterdam.

Werken van Bilderdijk

[bewerken | brontekst bewerken]
Op andere Wikimedia-projecten

Overgenomen van "https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Willem_Bilderdijk&oldid=70283545"