Windmotoren in Friesland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

In Friesland staan verschillende windmolens van het type windmotor, ook Amerikaanse windmotor genoemd, om ze te onderscheiden van traditionele Nederlandse windmolens.

Geschiedenis[bewerken]

Windmotor Weidum 1, een rijksmonument
Vervallen windmotor bij Oldeouwer

Vanaf het begin van de jaren twintig werden in toenemende mate Amerikaanse windmotoren voor het bemalen van polders ingezet. Traditionele windmolens werden bijna niet meer gebouwd en de bestaande molens raakten in verval. Na circa 1930 echter kwam een einde aan het tijdperk van windbemaling, toen windmolens, zowel de traditionele als de windmotor, werden opgevolgd door elektrische gemalen. Ook windmotoren raakten vervolgens in onbruik. Van de enkele honderden die in Friesland zijn gebouwd, resteren nog ongeveer vijftig. De meeste daarvan verkeren in slechte staat, al heeft ruim een dozijn ervan de status van rijksmonument. Slechts een gering aantal is nog bedrijfsvaardig.

Evenals traditionele molens worden ook windmotoren soms gerestaureerd en weer bedrijfsvaardig gemaakt. Enkele zijn elders opnieuw ingezet.

Architectuur[bewerken]

Een groot verschil met een traditionele molen is het feit dat een Amerikaanse windmotor een of twee windvanen heeft, waarmee hij zichzelf op de wind kan richten. Hij hoeft dus niet door een molenaar in de wind te worden gedraaid. De grotere windmotor heeft twintig tot dertig bladen, een betonnen onderbouw en een platform. De meesten zijn van het merk Herkules Metallicus van de Vereinigte Windturbine Werke AG te Dresden en werden in Nederland geïmporteerd door R.S. Stokvis.[1] De middelgrote windmotor heeft tien tot twintig bladen. Ze zijn meestal uitgevoerd met een platform en van het merk Record. Het kleinere type heeft vier bladen. Veel van deze kleine en middelgrote windmolens werden geproduceerd door de windmotorenfabriek Gebr. Bakker te IJlst. Ook Lubbert van der Laan uit Garyp was een belangrijke producent van de Amerikaanse windmolen. Na de oorlog werd het bedrijf uitgeoefend door zijn zonen Jelle en Tije.

Windmotoren[bewerken]

Naam/benaming Plaats Bouwjaar Bladen Vlucht Merk/type Rijks-
monument
Foto
Greate Wierum Lutkewierum 1922 30 11 m Herkules ja 2103 Lutkewierum.JPG
Heechhiem Deinum 1936 18 4,0 m Record nee 0636 Deinum.JPG
Kleiterpstermolen Oosterwierum 1920 30 11 m Herkules ja Oosterwierum Kleiterpstermolen 2010.JPG
De Skarmolen It Heidenskip 1920 30 10 m Herkules ja It Heidenskip - Skarmolen.jpg
De Sulveren Roas Oosterlittens 1920 (ca.) 18 onbekend onbekend nee 3366 Oosterlittens.JPG
Voorheen Molen Schokker Nijetrijne onbekend 21 6,0 m Record nee Nijetrijne Windmotor Schokker.JPG
Windmotor Aegum Aegum onbekend onbekend onbekend onbekend nee Aegum Windmotor Poldermolen.JPG
Windmotor Baijum Baijum 1935 (ca.) 18 onbekend Mous ja Baijum Windmotor.JPG
Windmotor Barfjild Oudega
(Smallingerland)
onbekend 18 3,0 m Adema nee Oudega Windmotor Barfjild.JPG
Windmotor Birdaard Birdaard onbekend onbekend 4,5 m onbekend nee Windmotor birdaard IMG 4446.JPG
Windmotor Blesdijke Blesdijke 2005 18 5,0 m Record-16
(gedeeltelijk)
nee Blesdijke Windmotor.JPG
Windmotor Britswerd Britswerd 1925 (ca.) 18 onbekend Record nee Britswerd Windmotor 2010.JPG
Windmotor Broek Broek 1915 18 3,60 m Van der Laan nee Windmotor broek 4.jpg
Windmotor Cornjum Cornjum onbekend 18 2,4 m onbekend nee Cornjum Windmotor.JPG
Windmotor Edens Edens 1925 (ca.) 18 onbekend Record nee Edens Windmotor.JPG
Windmotor Eernewoude 1 Eernewoude onbekend 18 5,0 m Adema nee Windmotor Earnewald.jpg
Windmotor Eernewoude 2 Eernewoude onbekend 18 onbekend onbekend nee Eernewoude Windmotor Hooidamsloot.JPG
Windmotor Eernewoude 3 Eernewoude onbekend 18 4,5 m onbekend nee Eernewoude Windmotor Mindertsfean.JPG
Windmotor Eernewoude 4 Eernewoude onbekend 18 5,0 m Adema nee Eernewoude Windmotor Saiterpetten.JPG
Windmotor Ferwerd Ferwerd onbekend onbekend 2,0 m onbekend nee Ferwerd Windmotor.JPG
Windmotor Garijp Garijp onbekend 18 onbekend onbekend nee Garijp - Windmotor.jpg
Windmotor Goingarijp Goingarijp 2007 18 onbekend Slager nee Windmotor goingarijp 10.jpg
Windmotor Hartwerd Hartwerd 1925 (ca.) 18 4,5 m Record ja Hartwerd Windmotor.JPG
Windmotor De Hoeve De Hoeve onbekend 12 3,5 m onbekend nee 8336 De Hoeve.JPG
Windmotor IJsbrechtum IJsbrechtum onbekend 12 eerste helft 20e eeuw onbekend ja Windmotor Ysbrechtum 15.JPG
Windmotor Itens Itens 1925 (ca.) 18 onbekend Mous ja Itens Windmotor.JPG
Windmotor Jorwerd Jorwerd 1925 (ca.) 18 4,5 m Record nee Windmotor Jorwerd 05.JPG
Windmotor Jousterp Jousterp
(Tjerkwerd)
1924 30 10 m Herkules ja Windmotor Jousterp 07.JPG
Windmotor De Knijpe De Knijpe onbekend 18 4,23m Van der Laan nee 8525 De Knipe.JPG
Windmotor Koudum 1 Koudum 1925 30 12 m Herkules ja Windmotor Koudum 05c.JPG
Windmotor Koudum 2 Koudum onbekend onbekend onbekend onbekend nee Koudum - Windmotor Koudum 2 - nov 2009.jpg
Windmotor Lindevallei Wolvega onbekend onbekend 5,0 m onbekend nee Wolvega Windmotor Lindevallei.JPG
Windmotor De Meenthe Wolvega onbekend onbekend 3,5 m onbekend nee Wolvega Windmotor De Meenthe 2005.JPG
Windmotor Mirns Mirns 1920 (ca.) 12 4,5 m onbekend nee Windmotor Mirns 12c.JPG
Windmotor Nieuwebrug Nieuwebrug 1925 (ca.) 12 3,5 m onbekend nee Nieuwebrug-windmotor.jpg
Windmotor Nijeholtpade Nijeholtpade onbekend onbekend onbekend onbekend nee 9479 Nijeholtpade.JPG
Windmotor Nijetrijne 1 Nijetrijne onbekend 12 3,5 m onbekend nee Nijetrijne - Windmotor nr 1.jpg
Windmotor Nijetrijne 2 Nijetrijne onbekend 12 3,5 m onbekend nee Nijetrijne - Windmotor nr 2.jpg
Windmotor Nijetrijne 3 Nijetrijne onbekend 12 2,5 m onbekend nee Nijetrijne Windmotor.JPG
Windmotor Nijetrijne 4 Nijetrijne onbekend 12 3,5 m Bakker nee 8544 Rottige Meente.JPG
Windmotor Nijetrijne 6 Nijetrijne onbekend 12 2,5 m onbekend nee Nijetrijne - Windmotor nr 6.jpg
Windmotor Nijetrijne 7 Nijetrijne onbekend 18 4,0 m onbekend nee Nijetrijne - Windmotor nr 7.jpg
Windmotor Nijetrijne 8 Nijetrijne onbekend 12 onbekend onbekend nee Nijetrijne Windmotor Rottige Meente.JPG
Windmotor Nijetrijne 9 Nijetrijne onbekend 18 onbekend onbekend nee Nijetrijne Windmotor Lindedijk.JPG
Windmotor Oldeberkoop Oldeberkoop onbekend 12 3,5 m onbekend nee 8496 Oldeberkoop.JPG
Windmotor Oldeholtpade Oldeholtpade onbekend 12 2,5 m onbekend nee 9490 Oldeholtpade.JPG
Windmotor Oldelamer 1 Oldelamer onbekend 12 4,5 m Bakker nee Oldelamer Windmotor 9018.JPG
Windmotor Oldelamer 2 Oldelamer onbekend 12 3,5 m onbekend nee Oldelamer Windmotor 9039.JPG
Windmotor Oldelamer 3 Oldelamer onbekend 18 3,5 m onbekend nee Oldelamer Windmotor 9038.JPG
Windmotor Oldelamer 4 Oldelamer onbekend 12 3,5 m Bakker nee Oldelamer Windmotor 1156.JPG
Windmotor Oldelamer 5 Oldelamer onbekend onbekend onbekend onbekend nee Oldelamer Windmotorrest 2598.JPG
Windmotor Oldelamer 6 Oldelamer onbekend 12 3,5 m onbekend nee Oldelamer Windmotor 9028.JPG
Windmotor Oosternijkerk Oosternijkerk onbekend 18 3,5 m onbekend nee Oosternijkerk Windmotor 2008.JPG
Windmotor Oudega Oudega
(Smallingerland)
onbekend 18 4,5 m Herkules nee Oudega Jan Durkspolder.JPG
Windmotor Rinsumageest Rinsumageest 1920 (ca.) 12 3,5 m Record nee Windmotor rinsumageest IMG 4439.jpg
Windmotor Ruigahuizen Ruigahuizen 1920 (ca.) 18 4,5 m onbekend nee Ruigahuizen - windmotor.jpg
Windmotor Scharsterbrug Scharsterbrug onbekend 18 4,5 m Mous nee Windmotor Scharsterbrug 03.JPG
Windmotor Sijbrandahuis Sijbrandahuis onbekend 12 2,5 m onbekend nee Sijbrandahuis Windmotor 4212.JPG
Windmotor Sint Nicolaasga Sint Nicolaasga onbekend 18 4,5 m Record nee Windmotor Sint-Nicolaasga 16.JPG
Windmotor Spanga Spanga onbekend onbekend 4,5 m onbekend nee Spanga Windmotor.JPG
Windmotor Stroobos Stroobos 1923 30 10 m Herkules ja 4388 Stroobos.JPG
Windmotor Terhorne 1 Terhorne onbekend 18 4,5 m onbekend nee 3995 Terherne.JPG
Windmotor Terhorne 2 Terhorne onbekend 8 onbekend onbekend nee 4010 Terherne.JPG
Windmotor Teroele Teroele tussen 1920 en 1925 onbekend 5,0 m onbekend nee Windmotor Teroele 17.JPG
Windmotor Tijnje Tijnje onbekend 8 2,5 m onbekend nee Tijnje Windmotor 2007.JPG
Windmotor Tirns Tirns 1922 30 11 m Herkules ja 0004 Tirns.JPG
Windmotor Uitwellingerga 1 Uitwellingerga 1929 21 6,0 m Herkules ja Windmotor Uitwellingerga zuid 14.JPG
Windmotor Uitwellingerga 2 Uitwellingerga 1920 12 5,5 m Herkules ja Windmotor Uitwellingerga noord 01.JPG
Windmotor De Veenhoop De Veenhoop 1921 30 11 m Herkules ja Windmotor Herkules De Veenhoop 09c.JPG
Windmotor De Veenhoop 2 De Veenhoop 2003 18 nee De Veenhoop Windmotor 2009.JPG
Windmotor Waskemeer Waskemeer onbekend 18 nee Waskemeer Windmotor 2010.JPG
Windmotor Weidum 1 Weidum 1920 30 12 m Herkules ja Windmotor Weidum 27.JPG
Windmotor Weidum 2 Weidum onbekend 6 onbekend Record-8 nee 5379 Weidum.JPG
Windmotor Wirdum Wirdum 19?? - 2009 18  ? Record-18 ja Windmotorwirdum.jpg

Kaart[bewerken]

Externe link[bewerken]