Winnenden

**Winnenden**
Stad in Duitsland
	;
Situering
Deelstaat	Baden-Württemberg
Landkreis	Rems-Murr-Kreis
Regierungsbezirk	Stuttgart
Coördinaten	48° 53′ NB, 09° 24′ OL
Algemeen
Oppervlakte	28,05 km²
Inwoners ; (31-12-2020)	28.334 ; (1.010 inw./km²)
Hoogte	292 m
Burgemeester	Hartmut Holzwarth (CDU)
Overig
Postcodes	71349–71364
Netnummer	07195
Kenteken	WN, BK
Stad	Kernstad en 7 stadsdelen
Gemeentenr.	08 1 19 085
Website	Officiële website
Locatie van Winnenden in Rems-Murr-Kreis
Foto's
	Kasteel Winnental
Portaal	Duitsland

Winnenden is een plaats in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg, gelegen in de Rems-Murr-Kreis. De stad telde op de peildatum van de meest recente statistiek 28.334 inwoners.^[1]

Geografie en infrastructuur

Winnenden heeft een oppervlakte van 28,05 km² en ligt in het zuidwesten van Duitsland, op bijna 20 kilometer ten noordoosten van Stuttgart. Het ligt aan de zuidwestkant van een groep, tot 500 m hoge heuvelruggen; de dalen van de door de gemeente stromende beken liggen op circa 250 à 300 meter boven de zeespiegel. Het oude centrum van Winnenden zelf ligt ook op een heuvel.

Plaatsen in de gemeente

De gemeente bestaat uit 9 kernen:

Winnenden zelf, dat uit twee delen bestaat:
- De Kernstadt in engere zin
- Schelmenholz, ten zuidwesten van de binnenstad;
Zeven Stadtteile:
- Baach, ten oosten van het centrum, met in 2021 800 à 900 inwoners
- Birkmannsweiler, ten zuidoosten van het centrum, met in 2021 ruim 2.700 inwoners
- Breuningsweiler, ten zuidoosten van het centrum en van Birkmannsweiler, met in 2021 800 à 900 inwoners
- Bürg, ten oosten van het centrum, met in 2021 ruim 600 inwoners, met de burchtruïne van de Burg Altwinnenden
- Hanweiler, ten zuidwesten van het centrum, met in 2021 circa 600 inwoners; rondom dit dorp liggen veel wijngaarden
- Hertmannsweiler, ten noordoosten van het centrum, met in 2021 2.000 à 2.100 inwoners; eveneens een centrum van wijnbouw
- Höfen, niet ver ten oosten van het centrum, met in 2021 ruim 1.200 inwoners.

Aangrenzende gemeenten

De volgende steden en dorpen liggen, beginnend in het noorden en met de klok mee rond de stad Winnenden:
Backnang, Allmersbach im Tal, Berglen, Remshalden, Korb, Schwaikheim (aan de westkant) en Leutenbach.

Verkeer en vervoer

Kaart Rondweg (Ortsumfahrung) Winnenden in de Bundesstraße 14
De noordkant van de Tunnel Leutenbach in de B14
Station
Trajectkaart van de Murrbahn
Trajectkaart van de S-Bahn van Stuttgart. Zie in oranje: lijn S3, noordoostwaarts.

Door het westen van het gemeentegebied loopt de deels vierbaans Bundesstraße 14, waarin slechts weinig ongelijkvloerse kruisingen liggen. Tussen Winnenden en het direct ten noorden daarvan gelegen Leutenbach loopt een ruim één kilometer lange tunnel, de in 2009 in gebruik genomen Tunnel Leutenbach.

Winnenden heeft sinds 1876 een station aan de Murrbahn. Dat is de spoorlijn, die van Waiblingen naar Schwäbisch Hall, Ortsteil Hessental v.v. loopt. Deze lijn is geïntegreerd in het net van de S-Bahn van Stuttgart als lijn S3. Het station staat ten noorden van het stadscentrum.

De stad heeft een beperkt aantal stads- en streekbuslijnen, waarvan de belangrijkste halte bij het spoorwegstation te vinden is.

Zoals overal in de deelstaat Baden-Württemberg, zijn er ook in Winnenden fietsroutes van het RadNETZ aanwezig. Onderscheiden worden Alltagsroutes, vooral bedoeld voor woon-werk- of woon-schoolverkeer, en Freizeitroutes, die vooral voor lange, toeristische fietstochten zijn uitgezet.

Economie

In Winnenden bevindt zich de hoofdvestiging van Kärcher SE & Co. KG. Deze wereldwijd opererende onderneming is onder andere bekend vanwege haar hogedrukreinigers. Het is niet hetzelfde bedrijf als Kärcher Municipal, dat o.a. freesmachines voor de landbouw maakt, maar wel organisatorisch hieraan verwant. Beide bedrijven hebben dezelfde eigenaars en voeren hetzelfde logo.

Het Hongkongse concern Techtronic Industries (TTI) heeft in Winnenden een filiaal, dat voorheen een fabriek van AEG was. Er werden o.a. boormachines gemaakt. Tegenwoordig maakt men er nog boorhamers^[2] voor doe-het-zelvers, en er is een researchafdeling en een groot kantoor te Winnenden gebleven. De meeste andere voormalige AEG-boormachines e.d. worden nu door andere, Chinese, concerngenoten geproduceerd.

Een kleine, maar bijzondere onderneming te Winnenden produceert gymnastiektoestellen, zoals bokken en evenwichtsbalken.

De meeste bedrijven zetelen, samen met veel lokaal midden- en kleinbedrijf, op industrieterreinen aan de west- en zuidwestkant van de stad.

Geschiedenis

Winnenden in 1686
Birkmannsweiler in 1686

In 2009-10 is in Hertmannsweiler archeologisch onderzoek verricht. Daarbij zijn bewoningssporen ontdekt, die toegeschreven worden aan dragers van de Rössencultuur (Jonge Steentijd, circa 4500 v. Chr.). Later werden er ook potscherven gevonden, met datering rond 6500 v. Chr..
Op de locatie van Winnenden heeft in de 9e eeuw een soort dwangnederzetting voor Slavische krijgsgevangenen van keizer Lodewijk de Vrome gestaan; aan de hierheen gedeporteerde Wenden dankt de huidige stad waarschijnlijk haar naam. De plaats Winnenden is vermoedelijk ontstaan in de 12e eeuw. Gottfried von Schauenburg-Winnenden wordt in een akte van 1181 vermeld als getuige in een oorkonde van keizer Frederik de Eerste. Frederik was eigenaar van kasteel "Windin". "Windin" gaat rond 1200 in de handen van Hendrik Neuffen over; het kasteel verwierf voor een eromheen te stichten nederzetting nog in de 13e eeuw stadsrecht. En in 1277 wordt een heer Koenraad van Weinsberg de eigenaar. Op 10 oktober 1325 werden het kasteel en de stad Winnenden aan de staat Württemberg verkocht. Het stadsslot, dat sinds 1291 genoemd wordt, komt echter pas in 1665 onder de zeggenschap van Württemberg.
In het begin van de 16e eeuw werd Winnenden ingenomen tijdens de Duitse Boerenoorlog. In 1537 werd de stad als gevolg van de Reformatie evangelisch-luthers. De meeste christenen, en bijna alle kerkgebouwen in en om de stad, zijn tot op de huidige dag evangelisch-luthers.
Een besmettelijke, op de pest lijkende ziekte kostte in 1616 ongeveer de helft van de bevolking het leven. Tijdens de Dertigjarige Oorlog werd in 1638 en 1643 de stad geplunderd. Keizerlijke, Franse en Zweedse troepen bezetten toen tijdelijk Winnenden.
In 1693 is het tijdens de Negenjarige Oorlog weer raak: Franse troepen steken de stad in brand. Verschillende gebouwen binnen de stadsmuren branden af. In dat jaar heerste in Winnenden ook een tyfusepidemie.
In 1808, 1938 en 1971-73 vonden verschillende gemeentelijke herindelingen plaats.
Met de voltooiing van de Murrtalspoorweg kreeg de stad in 1876 een railverbinding met het Württemberger spoorwegnet.
De in 1901 geboren ondernemer Alfred Kärcher richtte in 1935 de onderneming Kärcher SE & Co. KG op, die in 1939 naar Winnenden verhuisde, en zeer belangrijk werd voor de economische ontwikkeling van de stad. De heer Kärcher overleed in 1959 te Winnenden.
Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, in april 1945, liep Winnenden door gevechtshandelingen veel materiële schade op. Gedurende die oorlog had Winnenden dezelfde ontwikkeling meegemaakt als veel andere stadjes in de regio. In de nazi-periode (1933-1945) was er vanaf 1938 een zware Jodenvervolging geweest. De plaatselijke industrie werkte voor de Wehrmacht en produceerde legermaterialen, met inzet van, vaak onmenselijk behandelde, gevangenen uit o.a. concentratiekampen.

Schietincident in 2009

Winnenden kwam op 11 maart 2009 wereldwijd in het nieuws nadat een zeventienjarige oud-scholier van de Albertville-Realschule twaalf mensen in klaslokalen doodschoot. Buiten school bracht hij nog drie voorbijgangers om. Hij werd op de vlucht door de politie in zijn been geschoten, kon niet meer verder lopen en pleegde zelfmoord door een kogel in zijn hoofd te schieten.^[3]^[4]

Bezienswaardigheden en recreatie

De schilderachtige, historische binnenstad met verscheidene oude vakwerkhuizen
Het brandweermuseum, bij het station, geopend op zaterdag- en zondagochtend en na afspraak; er zijn veel historische brandweervoertuigen te zien.
Kasteel Winnental (in gebruik als psychiatrisch ziekenhuis): in enkele vertrekken worden van tijd tot tijd concerten en exposities gehouden.
De bergfried (ronde toren) van de voormalige Burg Altwinnenden is een dienstruimte van een hotel, dat hieromheen staat.
In 2006 is in de stad het Markthaus gebouwd, een klein overdekt winkelcentrum in de binnenstad.

Kerkgebouwen

Zeer bezienswaardig is de evangelisch-lutherse Jacobuskerk te Winnenden (9e-14e eeuw), met binnen een altaarstuk uit 1520, gewijd aan Sint Jacobus de Meerdere. De kerk ligt aan een oude pelgrimsroute naar Santiago de Compostella. Ook het 18e-eeuwse orgel is kunsthistorisch interessant.
Een kleinere evangelisch-lutherse kerk is de Sint-Bernhards- of Stadskerk te Winnenden, die in ieder geval reeds in 1444 bestond. De kerk liep talrijke keren brand- of oorlogsschade op, o.a. in 1693 en op 20 april 1945, door een geallieerde aanval op de stad, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog. Sinds circa 1982 worden in deze kerk alleen nog kleinschalige vieringen gehouden.
De protestantse parochiekerk te Birkmannsweiler is van oorsprong een kapel die in de 19e eeuw werd herbouwd. De houten preekstoel dateert uit de jaren 1520-30.
De evangelisch-lutherse kerk te Breuningsweiler werd gebouwd in 1922-23.
De kerk te Hertmannsweiler werd in 1733 op de plaats van een oudere kerk gebouwd en vervolgens in 1876 uitgebreid.

Recreatie en breedtesport

Het "Wunnebad" biedt binnen- en buitenzwembaden met een oppervlakte van 2000 m², een wildwater-gedeelte, en een sauna.

Afbeeldingen

Jacobuskerk te Winnenden (9e-14e eeuw)
Sint-Bernhardskerk
Jacobusaltaar in deze kerk
Stadstoren en -poort Schwaikheimer Torturm
Brandweermuseum, exterieur
Brandweermuseum, voertuigen
Kerk van het kasteel (Schlosskirche)
Ziekenhuis Rems-Murr-Klinikum
Ruïne met bergfried Burg Altwinnenden, Bürg

Bevolkingsontwikkeling

De bevolkingscijfers zijn schattingen

Jaar	Inwoners
1803	2.442
1823	2.776
1843	3.239
1855	3.000
1861	3.037
1 december 1871	3.168
1 december 1880 ¹	3.617
1 december 1890 ¹	3.530
1 december 1900 ¹	3.730
1 december 1910 ¹	4.414
16 juni 1925 ¹	4.723
16 juni 1933 ¹	5.134

Jaar	Inwoners
17 mei 1939 ¹	5.783
1946	8.021
13 september 1950 ¹	8.917
6 juni 1961 ¹	11.685
27 mei 1970 ¹	14.243
31 december 1975	22.261
31 december 1980	22.334
27 mei 1987 ¹	22.044
31 december 1990	23.995
31 december 1995	26.144
31 december 2000	27.269
31 december 2005	27.758

¹ Gegevens van een volkstelling

Politiek

Gemeenteraad

De gemeenteraad kende na de verkiezing van juni 2024 de volgende partijen:

CDU, 6 zetels
de lokale Freie Wählervereinigung, 8 zetels
SPD, 3 zetels
FDP, 3 zetels
een lokale afsplitsing van Groen Alternatieve Lijst, 4 zetels
overige lokale partijen, 2 zetels.

Totaal: 26 zetels.

Het langszittende raadslid was Walter Schmirler die 38 jaar raadslid was namens de CDU.

Burgemeester

In 1930 kreeg Winnenden zijn eerste Burgemeester en sinds Winnenden in 1973 Große Kreisstadt wordt, is er een Oberbürgermeister. Deze wordt voor 8 jaar direct door de kiezers gekozen. Hij is voorzitter van de gemeenteraad. Zijn plaatsvervanger heeft de titel "burgemeester."

Stedenbanden

Winnenden is sinds 1969 partnerstad van de stad Albertville in de Franse Alpen.

De tweede partnerstad van Winnenden is het Spaanse Santo Domingo de la Calzada, waarmee in 1993 een daartoe strekkende overeenkomst werd gesloten.

De derde partnerstad, sedert 2021, is Wals-Siezenheim in Oostenrijk.

Openbare voorzieningen

Onderwijs

Winnenden heeft onder andere twee gymnasia (het Lessing en het Georg-Büchner-Gymnasium), twee Real-scholen (een schooltype voor middelbaar onderwijs in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en Liechtenstein (De Realschule Albertville en de Geschwister-Scholl-Realschule), twee Hauptschulen^[5] (o.a. de Robert-Boehringer-Schule), een school voor speciaal onderwijs (de Haselsteiner Schule) en zeker zeven basisscholen.

Ziekenhuis voor Psychiatrie en Neurologie

Op 1 maart 1834 werd in het kasteel Winnental een zenuwsanatorium gevestigd onder leiding van de vooraanstaande arts dr. Albert Zeller. Zeller beïnvloedde met zijn werk in Winnenthal de ontwikkeling van de psychiatrie in Duitsland.

De dichter Nikolaus Lenau was er in behandeling, evenals de arts en natuurkundige Robert Maier.
In 1940 werden, in het kader van de Aktion T4, 396 patiënten door de nazi's naar Euthanasiecentrum Grafeneck afgevoerd en vermoord.
In 1971 ontstond uit het voormalige sanatorium een modern psychiatrisch ziekenhuis (Landeskrankenhaus (PLK).
In 1996 veranderde de juridische status van het ziekenhuis in een publieke instelling en werd het PLK omgedoopt in Centrum voor Psychiatrie (NDE).
Tegenwoordig is het een modern ziekenhuis voor psychiatrie en neurologie met in 2024 bijna 600 bedden en 1.100 medewerkers.

Rems-Murr-Klinikum

Aan de zuidelijke rand van Winnenden is in 2014 het nieuwe streekziekenhuis Rems-Murr-Klinikum geopend. De universiteit van Tübingen beschouwt het als een van haar academische ziekenhuizen. Het ziekenhuis heeft circa 600 bedden en is vanwege de werkgelegenheid voor de economie van de stad van betekenis.

Sport

Sportvereinigung Winnenden (SV Winnenden 1848 e.V.) is de grootste sportvereniging van Winnenden met, omstreeks 2015, 2800 leden en 15 afdelingen.

Geboren in de gemeente Winnenden

Aegidius of Gilles Hunnius de Oude (1550-1603), luthers theoloog
Polycarpus Leyser de Oude (1552-1610), luthers theoloog
Johann Albrecht Bengel (1687-1752), luthers theoloog, vertegenwoordiger van het piëtisme; geldt in de Zuid-Duitse lutherse kerkgeschiedenis als een van de de belangrijkste theologen en godsdienstdocenten (in het klooster van Denkendorf, van 1713-1741) in de 18e eeuw. In de Duitstalige Wikipedia is een zeer uitvoerige biografie van hem opgenomen.
Johann Adam Groß senior en junior, (1697-1757 respectievelijk 1728-1794), architecten van kerken, pastorieën e.d. in de regio
Christoph Gottlob Müller (1785-1858), protestants-christelijk geestelijke, vertegenwoordiger van het methodisme
Johann Gottlieb Christaller (1827-1895), missionaris in West-Afrika en taalkundige, die de taal Twi heeft onderzocht, en de Bijbel in die taal vertaalde
Robert Boehringer (1884-1974), tot circa 1933 industrieel (chemische industrie; zijn vader Albert had in 1885 de geneesmiddelenfabriek Boehringer Ingelheim te Ingelheim am Rhein opgericht) en vanaf 1933 in Zwitserland verblijvend, met Stefan George bevriend dichter; ereburger van Winnenden
Björn Steiger (1960-1969), als jongetje kort vóór zijn negende verjaardag omgekomen bij een auto-ongeluk, omdat er pas een uur na de aanrijding een ambulance arriveerde. Hij is de naamgever van de, door zijn ouders opgerichte en lange tijd geleide, Björn-Steiger-Stiftung, die ten doel heeft, in noodsituaties snel hulpdiensten te laten komen. Aan deze stichting is te danken, dat het telefonische alarmnummer 112 in Duitsland bestaat, evenals de daarmee bereikbare alarmcentrales.

Externe link (Duitstalig)

www.feuerwehrmuseum-winnenden.de Website Brandweermuseum

Bronnen, noten en/of referenties

Dit artikel of een eerdere versie ervan is een (gedeeltelijke) vertaling van het artikel Winnenden op de Duitstalige Wikipedia, dat onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie de bewerkingsgeschiedenis aldaar.

1 2 (de) Statistisches Landesamt Baden-Württemberg – Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht am 31. Dezember 2020 (CSV-bestand)
↑ Ook van het merk Milwaukee, dat van hetzelfde concern is.
↑ Bloedbad op Duitse school: 16 doden, NOS Nieuws, 11 maart 2009
↑ (de) Hatte es der Amokläufer nur auf Frauen abgesehen?, Bild, 11 maart 2009
↑ Dit zijn middelbare scholen voor leerlingen, die het onderwijsniveau van andersoortig voortgezet onderwijs niet aankunnen of daarvoor, vanwege gezins- of taalproblemen, een langere leertijd nodig hebben. Ze bestaan slechts in enkele deelstaten.

Zie de categorie Winnenden van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

[inw_statistiek-1] 1 2 (de) Statistisches Landesamt Baden-Württemberg – Bevölkerung nach Nationalität und Geschlecht am 31. Dezember 2020 (CSV-bestand)

[2] Ook van het merk Milwaukee, dat van hetzelfde concern is.

[3] Bloedbad op Duitse school: 16 doden, NOS Nieuws, 11 maart 2009

[4] (de) Hatte es der Amokläufer nur auf Frauen abgesehen?, Bild, 11 maart 2009

[5] Dit zijn middelbare scholen voor leerlingen, die het onderwijsniveau van andersoortig voortgezet onderwijs niet aankunnen of daarvoor, vanwege gezins- of taalproblemen, een langere leertijd nodig hebben. Ze bestaan slechts in enkele deelstaten.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]