Witvleugelboseend
| Witvleugelboseend IUCN-status: Kritiek[1] (2024) | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | ||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||
| ||||||||||||
| Soort | ||||||||||||
| Asarcornis scutulata (Müller, 1842)[2] | ||||||||||||
 | ||||||||||||
Afbeeldingen op  Wikimedia Commons | ||||||||||||
Witvleugelboseend op  Wikispecies | ||||||||||||
| ||||||||||||
De witvleugelboseend (Asarcornis scutulata) is een vrij grote boseend. Het is een eend die leeft in rivieren die door ongestoord, tropisch bos lopen in Zuid- en Zuidoost-Azië. Het is een ernstig bedreigde diersoort.
Taxonomie
[bewerken | brontekst bewerken]Deze eend werd in 1842 door de in Nederlands-Indië werkzame Duitse dierkundige Salomon Müller geldig beschreven en geplaatst in het genus Anas (grondeleenden). Later werd de soort beschouwd als nauw verwant aan de muskuseend en in het geslacht Cairina geplaatst. Volgens in 1999 gepubliceerd DNA-onderzoek naar de taxonomie van de vogels is de soort meer verwant aan de duikeenden dan aan de grondeleenden en daarom in een apart geslacht Asarcornis geplaatst.[3]
Kenmerken
[bewerken | brontekst bewerken]De witvleugelboseend is een van de grootste soorten eend met een lengte van 66 tot 81 cm en een spanwijdte van 116 tot 153 cm. Mannetjes wegen 3 tot 3,9 kg, vrouwtjes 2 tot 3 kg. De vogel is overwegend zwart gekleurd met een witte kop en nek. Mannetjes hebben een opvallende vuilgele snavel, zwarte streepjes en stippels in het wit van de kop en witte ondervleugeldekveren. Deze witte vleugelpartijen zijn in vlucht goed te zien door het contrast met het zwart. Vrouwtjes en onvolwassen vogels zijn minder contrastrijk gekleurd. Onvolwassen vogels zijn bruin gekleurd.[4]
Verspreiding en leefgebied
[bewerken | brontekst bewerken]Historisch had de witvleugelboseend een groot verspreidingsgebied dat zich uitstrekte van het noordoosten van India en Bangladesh door vrijwel heel Zuidoost-Azië tot delen van Sumatra en Java. In grote delen van dat gebied is de soort nu vrijwel of geheel verdwenen. Belangrijke populaties resteren nog in noordoostelijk India (vooral in Assam en Arunachal Pradesh) en in het noorden van Myanmar, met name in het Hukaung Valley Wildlife Sanctuary en Htamanthi Wildlife Sanctuary. Lokaal komt de soort nog voor in westelijk Thailand (waar tevens een herintroductieproject loopt in het Phu Khieo Wildlife Sanctuary) en zeer schaars in Cambodja en op Sumatra (vooral in het Nationaal park Way Kambas en op het Kampar-schiereiland). In Laos, Vietnam en het schiereiland Maleisië wordt de soort vermoedelijk als uitgestorven beschouwd.[4]
De soort bewoont stilstaande of langzaam stromende natuurlijke en kunstmatige wetlands binnen of grenzend aan altijdgroen, bladverliezend of moerasbos, waarin grote bomen met holten essentieel zijn voor het roesten en broeden. Optimale leefgebieden liggen in het laagland (onder circa 400 m), maar de soort wordt incidenteel tot 1400 m gevonden.[4]
Voedsel en voortplanting
[bewerken | brontekst bewerken]De witvleugelboseend is overwegend solitair of in kleine groepjes te zien en is het meest actief in de schemering, wanneer hij heen en weer trekt tussen dagrustplaatsen en foerageergebieden. De soort is omnivoor en eet onder meer waterplanten, kleine vissen, waterslakken, spinnen en insecten. Het broedseizoen varieert binnen het verspreidingsgebied zodanig dat het uitkomen van de jongen samenvalt met het begin van het natte seizoen, wanneer voedsel in ruimere mate beschikbaar is. De legsels bevatten in het wild doorgaans 6 tot 13 eieren, die in een boomholte worden uitgebroed.[4]
Status
[bewerken | brontekst bewerken]De grootte van de wereldpopulatie van de witvleugelboseend werd in 2024 geschat op slechts 150 tot 450 volwassen individuen en gaat verder in aantal achteruit; de afname over de laatste drie generaties (circa 26 jaar) wordt op 70-90% geschat. De belangrijkste bedreigingen zijn de grootschalige ontbossing en omzetting van laaglandbos in oliepalmaanplanten (vooral op Sumatra), drainage en degradatie van moerasbossen, verstoring, en jacht en het rapen van eieren. Daarnaast zijn de toename van goudwinning in het Hukaung Valley en de verlies van grote nestbomen door illegale houtkap belangrijke factoren. Vrijwel de gehele resterende populatie bevindt zich in een sterk versnipperd netwerk van beschermde gebieden. De soort wordt vermeld op CITES-bijlage I. Om deze redenen staat de witvleugelboseend sinds 2024 als ernstig bedreigd (kritiek) op de Rode Lijst van de IUCN.[1][4]
- 1 2 (en) Witvleugelboseend op de IUCN Red List of Threatened Species.
- ↑ Verhandelingen over de Natuurlijke Geschiedenis der Nederlandsche Overzeesche Bezittingen door de leden natuurkundige commissie in Indie 5: 159.
- ↑ (en) Johnson, Kevin P. & Sorenson, Michael D., 1999: Phylogeny and biogeography of dabbling ducks (genus Anas): a comparison of molecular and morphological evidence. Auk 116(3): 792–805. PDF full text
- 1 2 3 4 5 (en) BirdLife International (2024). Species factsheet: White-winged Duck Asarcornis scutulata. Geraadpleegd op 24 mei 2026.