Zetdwang

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

In het schaken, dammen en andere bordspelen is er sprake van zetdwang als de stelling op het bord zodanig is dat de speler die aan zet is, bij iedere mogelijke zet zijn positie zal verslechteren. Als het toegestaan zou zijn vrijwillig een beurt over te slaan (passen), dan zou de speler dat doen. Een zet niet uitvoeren is echter bij de meeste spelen niet toegestaan, dus de speler zal de minst ongunstige van de mogelijke zetten moeten kiezen.

Bij schaken wordt in plaats van zetdwang vaker tempodwang of de uit het Duits ontleende maar internationaal overgenomen term zugzwang gebruikt.

Vaak komt het voor dat de ene speler de mogelijkheid heeft onbelangrijke zetten te doen, terwijl de ander die niet heeft. De eerste speler kan dan, als hij aan zet is, een tempozet doen, met als enig resultaat dat de tegenstander aan zet is en in zetdwang wordt gebracht.

1 l Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png Chess l40.png Chess d40.png
6 Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l
11 l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png
16 Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l
21 l Chess d40.png l Chess d40.png l CD l Chess d40.png l Chess d40.png
26 Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l
31 l Chess d40.png l Chess d40.png l CL l Chess d40.png l Chess d40.png
36 Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l
41 l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png l Chess d40.png
46 Chess d40.png {{{l}}} Chess d40.png {{{l}}} Chess d40.png {{{l}}} Chess d40.png {{{l}}} Chess d40.png {{{l}}}
Zetdwang bij dammen:
de speler die aan zet is verliest.
8 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
7 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
6 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
5 Chess d45.svg Chess l45.svg kl pd Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
4 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg pl kd Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
3 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
2 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
1 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
a b c d e f g h
Een soortgelijke situatie bij schaken, soms trébuchet genoemd. De speler die aan zet is, moet de dekking van zijn pion opgeven, waardoor de tegenstander wint.
8 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
7 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
6 Chess l45.svg kl Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
5 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg pd Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
4 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg pl Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
3 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg kd Chess d45.svg Chess l45.svg
2 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
1 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
a b c d e f g h
Na het voor de hand liggende 1. Kc5? ontstaat de trébuchet en wint zwart. Er is echter geen zetdwang, wit kan ook de tempozet 1. Kc6 spelen en daarna 2. Kc5. Dan zijn de rollen omgekeerd.
8 kd bd kl Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
7 pd pd Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
6 Chess l45.svg pl Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
5 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
4 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
3 Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
2 Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg
1 rl Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg Chess d45.svg Chess l45.svg
a b c d e f g h
Schaakprobleem (tweezet), toegeschreven aan Paul Morphy. Na 1.Ta6 is zwart in zetdwang.

Go[bewerken | brontekst bewerken]

Bij go is het geoorloofd te passen. Dat komt voor aan het einde van de partij, aangezien een partij reglementair wordt beëindigd als beide spelers achter elkaar passen. Meestal zal na een pas van de ene speler ook een pas van de andere speler volgen. Bij go worden winst en verlies echter bepaald door punten te tellen, waarbij de telling doorgaans zo is geregeld dat er geen gelijke stand kan optreden - een partij die op deze wijze eindigt is dus meestal geen remise (jigo).

Als er geen enkele zet mogelijk is[bewerken | brontekst bewerken]

Als een spel zetdwang heeft, bepalen de spelregels wat er moet gebeuren als een speler geen enkele reglementaire zet kan doen. Bij schaken is het remise door pat. Bij dammen heeft de speler verloren. Bij reversi gaat het spel verder, maar slaat de speler een beurt over. Het laatste betekent niet dat reversi geen zetdwang kent: wie een reglementaire zet kan doen, mag niet passen.