Zhao Ziyang

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zhao Ziyang (1985)

Zhao Ziyang (vereenvoudigd Chinees: 赵紫阳, traditioneel Chinees: 趙紫陽, pinyin: Zhào Zǐyáng, Kantonees: Chiew Chie-Yeung) (Anyang, 17 oktober 1919 - Peking, 17 januari 2005) was een Chinees politiek leider uit Henan.

Vroege loopbaan[bewerken]

Zhao begon zijn - communistische - loopbaan toen hij zich in 1938 bij deze politieke beweging aansloot. Na de communistische machtsovername in 1949 steeg hij steeds verder op de politieke ladder. Zo werd hij in 1965 partijchef van de provincie Guangdong. Omdat hij hervormingen in de landbouwsector had doorgevoerd werd ook hij slachtoffer van de Culturele Revolutie van eind jaren zestig. Als gevolg hiervan werd hij als monteur in een fabriek te werk gesteld.

Dit betekende echter niet het einde van Zhao's politieke carrière. Al tijdens de Culturele Revolutie werd hij gerehabiliteerd. Zo werd hij in 1975 partijsecretaris van de provincie Sichuan waar hij de toon zette voor de latere nationale economische hervormingen door stappen in de richting van het kapitalisme te zetten wat deze provincie geen windeieren legde. Hierdoor werd hij een van de populairste politici in China.

Secretaris-generaal en premier[bewerken]

Zhao als premier op bezoek bij de Amerikaanse president Reagan (1984)

Een en ander resulteerde erin dat hij door partijleider Deng Xiaoping in 1980 tot premier van China werd gemaakt en het in 1987 zelfs bracht tot secretaris-generaal van de Chinese communistische partij. Dit ambt bekleedde hij van 11 november 1987 tot 23 juni 1989. In deze functie trachtte hij de overheersing van de communistische partij aan banden te leggen. Samen met Deng Xiaoping wist hij ook de Chinese economie een geweldige impuls te geven door allerlei economische maatregelen te nemen zoals het instellen van zones waar buitenlandse investeringen plaats mochten vinden en door het stimuleren van de kustprovincies om de rol van economisch voortrekker te laten spelen.

Studentenprotest[bewerken]

In juni 1989 werd hij uit zijn politieke functie ontheven omdat het regime vond dat zijn houding ten opzichte van het studentenprotest op het Plein van de Hemelse Vrede (het Tiananmenprotest) in de hoofdstad Peking te toegevend was. Op het hoogtepunt van de acties had hij op 19 mei 1989 met een megafoon in de hand de betogers toegesproken met de woorden dat hij 'te laat' was gekomen. Hij uitte toen op niemand kritiek en verklaarde zijn woorden niet nader, maar velen interpreteren ze als wilde hij zeggen dat hij 'te laat' was gekomen om de actievoerders te kunnen redden en als wilde hij hen aanraden het plein te verlaten voordat het te laat was. De volgende dag (20 mei 1989) werd de staat van beleg afgekondigd en op 4 juni openden soldaten het vuur op de demonstranten. Zhao Ziyang werd hierna door het regime tot het einde van zijn leven onder huisarrest geplaatst.

Overlijden[bewerken]

Daar Zhao Ziyang in ongenade was gevallen en daardoor geheel van het politieke toneel was verdwenen werd zijn dood nauwelijks door de staatsmedia vermeld.

Memoires[bewerken]

Tijdens zijn huisarrest heeft Zhao in het geheim zijn memoires op dertig banden ingesproken. Deze banden gaf hij aan verschillende vrienden mee, en werden later weer bij elkaar gebracht en getranscribeerd. Uiteindelijk werden de memoires voor het eerst in 2009 in het Engels gepubliceerd, onder de titel Prisoner of the State. The secret journals of premier Zhao Ziyang. In de memoires vertelt Zhao over zijn politieke carrière vanaf eind jaren '70, maar gaat het vooral over de laatste drie jaar tot aan de gebeurtenissen in 1989. Niet alleen vertelt Zhao over de gebeurtenissen uit die periode, maar ook geeft hij een kijkje achter de schermen van de top van de Chinese communistische partij. Uit zijn memoires blijkt dat er in die top voortdurend onenigheid is over de te varen politieke koers. Hu Yaobang en Zhao zijn voorstanders van (economische) hervormingen, terwijl conservatieve figuren als Li Peng hier juist tegen zijn. Dit culmineert uiteindelijk in onenigheid over de aanpak van het studentenprotest in 1989, waarbij de conservatieven uiteindelijk hun zin krijgen, en het protest met geweld wordt onderdrukt.