Zondagsletter

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het begrip zondagsletter (Lat. Littera Dominicalis) is gerelateerd aan het volgende schema, waarbij aan de dagen van een gewoon jaar cyclisch de letters A, B, C, D, E, F en G worden toegekend, beginnend met A voor 1 januari, en met ook 29 februari erop, en 1 maart op dezelfde rij (D):[1]

ZL Januari Februari Maart ZL
A 1 8 15 22 29 5 12 19 26 5 12 19 26 A
B 2 9 16 23 30 6 13 20 27 6 13 20 27 B
C 3 10 17 24 31 7 14 21 28 7 14 21 28 C
D 4 11 18 25 1 8 15 22 29 1 8 15 22 29 D
E 5 12 19 26 2 9 16 23 2 9 16 23 30 E
F 6 13 20 27 3 10 17 24 3 10 17 24 31 F
G 7 14 21 28 4 11 18 25 4 11 18 25 G
April Mei Juni
A 2 9 16 23 30 7 14 21 28 4 11 18 25 A
B 3 10 17 24 1 8 15 22 29 5 12 19 26 B
C 4 11 18 25 2 9 16 23 30 6 13 20 27 C
D 5 12 19 26 3 10 17 24 31 7 14 21 28 D
E 6 13 20 27 4 11 18 25 1 8 15 22 29 E
F 7 14 21 28 5 12 19 26 2 9 16 23 30 F
G 1 8 15 22 29 6 13 20 27 3 10 17 24 G
Juli Augustus September
A 2 9 16 23 30 6 13 20 27 3 10 17 24 A
B 3 10 17 24 31 7 14 21 28 4 11 18 25 B
C 4 11 18 25 1 8 15 22 29 5 12 19 26 C
D 5 12 19 26 2 9 16 23 30 6 13 20 27 D
E 6 13 20 27 3 10 17 24 31 7 14 21 28 E
F 7 14 21 28 4 11 18 25 1 8 15 22 29 F
G 1 8 15 22 29 5 12 19 26 2 9 16 23 30 G
Oktober November December
A 1 8 15 22 29 5 12 19 26 3 10 17 24 31 A
B 2 9 16 23 30 6 13 20 27 4 11 18 25 B
C 3 10 17 24 31 7 14 21 28 5 12 19 26 C
D 4 11 18 25 1 8 15 22 29 6 13 20 27 D
E 5 12 19 26 2 9 16 23 30 7 14 21 28 E
F 6 13 20 27 3 10 17 24 1 8 15 22 29 F
G 7 14 21 28 4 11 18 25 2 9 16 23 30 G

Het bovenstaande lijkt op een gewone jaarkalender, maar er zijn verschillen:

  • Er is er maar één, in plaats van 14 versies.
  • De rijen corresponderen niet elk met een vaste weekdag, dit is per jaar verschilend, en is bij een schrikkeljaar ook verschilend voor januari en februari enerzijds, en de rest van het jaar anderzijds.
  • Zoals gezegd, 29 februari staat erop, op dezelfde rij als 1 maart (rij D). Het is dus, nog afgezien van het feit dat er letters staan in plaats van weekdagen, van geen enkel jaar in zijn geheel de echte jaarkalender. Als je de 29 februari wegdenkt wel, voor gewone jaren, maar dan vaak met de week beginnend met een ongebruikelijke dag, bijvoorbeeld voor 2015 met donderdag.

De zondagsletter van een gewoon jaar is de letter van de eerste zondag van dat jaar, en daarmee ook de letter van elke andere zondag van dat jaar.

Voor een schrikkeljaar bestaat de zondagsletter uit twee letters:

  • die van de eerste zondag van dat jaar, en daarmee ook de letter van elke andere zondag in januari en februari (A, B, C, D, E, F of G)
  • die van de eerste zondag van maart van dat jaar, en daarmee ook de letter van elke andere zondag vanaf maart; deze letter komt cyclisch direct vóór de eerste; samen is het dan AG, BA, CB, DC, ED, FE of GF

De zondagsletter van opeenvolgende jaren is, in een cyclus van 28 jaar, beginnend met onder meer 1940, 1968 en 1996: GF, E, D, C, BA, G, F, E, DC, B, A, G, FE, D, C, B, AG, F, E, D, CB, A, G, F, ED, C, B, A.[2] De letters lopen als het ware terug per 1 januari en in een schrikkeljaar ook per 1 maart.

De zondagsletter geeft aan welke kalender voor dat jaar gebruikt moet worden. Zo heeft het jaar 2018 de zondagsletter G, omdat 1 januari een maandag was en 7 januari, met de letter G, dus de eerste zondag. Het jaar 2004 was een schrikkeljaar dat begon met een donderdag, zodat 4 januari, met een letter D, de eerste zondag was. De zondagsletter voor 2004 is dus de combinatie DC.

Het gaat in wezen slechts om de vraag of het een gewoon jaar of een schrikkeljaar betreft en op wat voor dag 1 januari valt. Daarmee zijn 14 kalenders mogelijk, die alle in de praktijk voorkomen. De zondagsletter geeft voor een bepaald kalenderjaar in beknopte vorm aan welke van deze 14 kalenders van toepassing is. Dit kan men berekenen of opzoeken in een tabel.

Deze wijze van definiëren gaat terug op het gebruik van eeuwigdurende kalenders. Logischerwijs is er ook een direct verband tussen de aanvang van de weken volgens de iso-weeknummering en de zondagsletters. Daarnaast wordt de zondagsletter ook gebruikt bij de bepaling van de paasdatum, omdat paaszondag – de naam zegt het al – op een zondag valt.

zondags-
letter
datum
1e zondag
kalender van ... frequentie
gregoriaans
A 1 januari een gewoon jaar dat op zondag begint 43
AG 1 een schrikkeljaar dat op zondag begint 15
B 2 een gewoon jaar dat op zaterdag begint 43
BA 2 een schrikkeljaar dat op zaterdag begint 13
C 3 een gewoon jaar dat op vrijdag begint 43
CB 3 een schrikkeljaar dat op vrijdag begint 15
D 4 een gewoon jaar dat op donderdag begint 44
DC 4 een schrikkeljaar dat op donderdag begint 13
E 5 een gewoon jaar dat op woensdag begint 43
ED 5 een schrikkeljaar dat op woensdag begint 14
F 6 een gewoon jaar dat op dinsdag begint 44
FE 6 een schrikkeljaar dat op dinsdag begint 14
G 7 een gewoon jaar dat op maandag begint 43
GF 7 een schrikkeljaar dat op maandag begint 13
totaal 400

Zie ook[bewerken]