Zondebok

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
De zondebok van William Holman Hunt

Een zondebok is iemand die beladen wordt met de schuld van een gebeurtenis, zodat over de eigenlijke schuldvraag niet meer hoeft te worden nagedacht.

Herkomst[bewerken | brontekst bewerken]

Sending out the scapegoat van William James Webb

Het begrip komt voort uit een voorschrift van de wet van Mozes (Bijbel - Leviticus 16). Op de Grote Verzoendag moest de hogepriester een ram als brandoffer en twee geitenbokken nemen. De ram was ter heiliging van de priester zelf. De ene bok is bestemd als offer voor God. Op de kop van het andere dier legt de priester zijn handen en belaadt het zo met de zonden van het volk. Daarna wordt de zondebok losgelaten en de woestijn in gestuurd naar Azazel.

Er is zeker enige gelijkenis met het vroegere verhaal van Ismaël en Israël, eveneens zien sommigen er een voorafschaduwing van Jezus Christus in. Dit zijn nieuwe interpretaties van latere datum dan de oorspronkelijke instellingen en gebeurtenissen.

Hoewel de herkomst dus teruggaat op het Oude Testament wordt het woord in de Nederlandse taal pas vanaf circa 1830 frequent gebruikt.[1]

Gebruik[bewerken | brontekst bewerken]

Binnen groepen is het voorkomen van een zondebok, die de ziektes en frustraties van het gezin (of de groep) op zich krijgt geprojecteerd, geen ongewoon fenomeen. De 'rol' van zondebok komt dan vaak toe aan de zwakkere in de groep. De kern van het zondebokmechanisme is dat, zelfs indien deze zwakkere uiteindelijk uit de groep zou worden gestoten, het groepsmechanisme vervolgens een nieuwe zondebok zal 'aanwijzen' en wel omdat het groepsmechanisme dit feitelijk vraagt/nodig heeft om de in het systeem aanwezige spanning af te voeren. Het betreffende systeem heeft geen andere, meer volwassen mechanismen ontwikkeld om deze spanningen af te voeren.

De filosoof René Girard heeft uitvoerig onderzoek gedaan naar het verschijnsel zondebok. Hij analyseerde de sociologische, psychologische, juridische, mythologische en religieuze betekenis van het begrip. Volgens Girard betaalt de zondebok de prijs van de wraakzucht der mensheid. Het is een oplossing die de samenleving structureert.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Scapegoats van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.