Zonhoven

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zonhoven
Gemeente in België Vlag van België
Vlag van Zonhoven Wapen van Zonhoven
(Details) (Details)
Zonhoven
Zonhoven
Geografie
Gewest Vlag België België
Provincie Limburg
Arrondissement Hasselt
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
39,34 km² (2011)
66,76%
18,92%
14,32%
Coördinaten 50° 59' NB, 5° 22' OL
Bevolking (Bron: AD Statistiek)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
21.269 (01/01/2017)
49,40%
50,60%
540,65 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2013)
20,22%
65,01%
14,78%
Buitenlanders 3,16% (01/01/2013)
Politiek en bestuur
Burgemeester Johny De Raeve (Open VLD)
Bestuur Open VLD, CD&V
Zetels
Open VLD
sp.a-Groen
CD&V
N-VA
Vlaams Belang
Voluit Zonhoven
27
13
5
4
4
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen 16.854 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 6,12% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
3520
Deelgemeente
Zonhoven
Zonenummer 011 - 089
NIS-code 71066
Politiezone Limburg Regio Hoofdstad
Website www.zonhoven.be
Detailkaart
Zonhoven Limburg Belgium Map.png
Ligging binnen het arrondissement Hasselt
in de provincie Limburg
Foto's
Kerk van Zonhoven met links de oude toren.
Kerk van Zonhoven met links de oude toren.
Portaal  Portaalicoon   België

Zonhoven is een gemeente in de Belgische provincie Limburg. De gemeente ligt ten noorden van provinciehoofdstad Hasselt en grenst verder aan Houthalen-Helchteren, Genk en Heusden-Zolder. Alle vier de buurtgemeentes van Zonhoven zijn groter qua inwoneraantal en oppervlakte. Zonhoven is een verstedelijkte woon- en werkgemeente en een stedelijke randgemeente van Hasselt. De gemeente behoort tot het kieskanton Hasselt en het gerechtelijk kanton Houthalen-Helchteren.

Anno 2017 telt de gemeente 21.269 inwoners op een oppervlakte van 39,34 km² en is daarmee naar inwonertal de dertiende gemeente van de provincie Limburg.[1] Het centrum telt zo'n 11.000 inwoners. De overige bevolking woont verspreid over drie andere plaatsen: Halveweg, Terdonk en Termolen. Zonhoven heeft geen deelgemeenten.

De geschiedenis van Zonhoven begint in de prehistorie. Archeologische vondsten bij De Holsteen getuigen hiervan. Tijdens de middeleeuwen behoorde Zonhoven samen met haar buurtdorpen tot het Land van Vogelsanck. Sinds de komst van industrie in de 20e eeuw kent de gemeente een grote bevolkingstoename: op vijftig jaar tijd verdrievoudigde de Zonhovense bevolking.

Toponymie[bewerken]

Zonhoven wordt voor het eerst vermeld als Sonuwe in 1280.[2] In de 15e eeuw komen de namen Zonouwen en Zonewe voor[3], maar pas in het midden van de 16e eeuw vindt men de eerste vermelding van de naam Zonhoven terug. Later werd ook Sonhoven als plaatsnaam gebruikt.

De plaatsnaam Zonhoven betekent "waterrijk, laaggelegen (moeras)land dicht bij of aan de waterloop de Son".

De aanwezigheid van het prefix zon duidt op de Son, een oude benaming voor de Zonderikbeek, een beek die door Zonhoven stroomt maar door het merendeel van de inwoners de Roosterbeek wordt genoemd. In tegenstelling tot de algemene opvatting slaat het eerste gedeelte in de plaatsnaam Zonhoven dus niet op de zon, maar op een beek. Als gevolg van dit misverstand hebben verschillende ondernemingen, scholen en sportclubs de voorvoegsels zon of sun in hun naam verwerkt, en de zon of een zonnewijzer in hun logo afgebeeld, ook al stemt dit niet overeen met de etymologische verklaring van de naam Zonhoven. Voorbeelden zijn het, basisschool De Zonnewijzer, het bier Zonderik, café 't Zonnehof en sportclub Sunville Tigers en zelfs de vlag van Zonhoven waarin de zon is verwerkt.

Het element hoven betekent "alluviaal land". Het achtervoegsel verwijst naar de vallei van de Zonderikbeek die gedeeltelijk het landschap van de gemeente vormt. Het tweede lid is later omgevormd tot -ouwe en nog later tot -hoven. In het verleden werd aangenomen dat het hoven verwees naar hof, wat "hofstede" of "boerderij" betekent. Bijgevolg was een mogelijke verklaring voor de naam Zonhoven "de hoeve van de familie Zon"[4], maar deze betekenis is inmiddels verworpen. Om de plaatsnaam te verklaren diende men te luisteren naar de lokale uitspraak /sōnəvə/ en niet te kijken naar de schrijftaalvorm Zonhoven.[5]

Geschiedenis[bewerken]

Prehistorie[bewerken]

Het grondgebied van de gemeente Zonhoven was reeds zeer vroeg bewoond. Getuige daarvan zijn de vele archeologische vondsten zoals polijststenen, stenen gebruiksvoorwerpen en voorhistorische wapens van de periode 11.000 v.Chr. tot 5.000 v.Chr., die uniek zijn voor Vlaanderen. Op het natuurgebied de Teut werden meermaals archeologische opgravingen met succes voltooid bij De Holsteen. Dit is de verzamelnaam voor acht grote, prehistorische zandstenen die pas in 1862 ontdekt werden. In de onmiddellijke omgeving van de stenen werden heel wat oude voorwerpen gevonden waaronder stekers, schrabbers en pijlpunten. Een van de stenen is de enige vaste polijststeen in Vlaanderen. Hij levert het bewijs dat de omgeving al heel vroeg bezocht werd door mensen.[6] Voor een selectie van vondsten en informatie over het prehistorische verleden en de archeologische opgravingen van Zonhoven kan men in het bezoekerscentrum van het oud-gemeentehuis terecht.

Land van Vogelsanck[bewerken]

Zonhoven behoorde vanaf de 11e eeuw tot het graafschap Loon. Aanvankelijk hoorden slechts de dorpen Zolder, Bolderberg, Stokrooie en Viversel bij het Land van Vogelsanck, een nieuwe heerlijkheid gesticht door Gerard van Loon. Het jachtgoed werd uitgebreid met Zonhoven, Houthalen en het gebied Houweiken. Deze heerlijkheid stond onder rechtstreeks gezag van de graven van Loon. De heerlijkheid kwam later als bruidsschat toe aan Mathilde van Loon en Godfried van Heinsberg. Hun zoon Diederik deed een aanspraak op het graafschap Loon. Hij schonk het Land van Vogelsanck aan Arnold van Rummen, die het op zijn beurt vanwege geldgebrek verkocht aan Jan van Hamal. In de dorpen werden schepenbanken geïnstalleerd door Hendrik van Bastenaken. Hij vaardigde de eerste privileges en schepenbankreglementen uit. Ze werden allemaal onderworpen aan het Oppergerecht te Vliermaal. De dorpen die deel uitmaakten van het Land van Vogelsanck vormden een eenheid, maar behielden in grote mate hun zelfstandigheid. Zonhoven zou tot aan het Franse bewind deel blijven uitmaken van de heerlijkheid, die een vrije baronie werd omstreeks 1600. Vanaf toen werden op de munten niet langer meer de namen van de dorpen geschreven, maar voortaan stond er de naam Vogelsanck.[7]

Zonhoven telde in 1491 tien gehuchten: Berkenen, Dorp, Engstegen, Heuven, Kolveren, Oppelsen, Teneikenen, Terdonk, Termolen en Waard. Dit zijn de tien oudste nederzettingen binnen de gemeente. Elk van de gehuchten werd vertegenwoordigd door een tienman.[5]

In 1795, bij het ontstaan van de gemeenten, ontstonden uit het Land van Vogelsanck de gemeenten Zolder, Zonhoven en Houthalen. Houweiken werd samengevoegd met het noordelijk deel van Heusden onder deze laatste naam. Waterschei ging deel uitmaken van de gemeente Genk en Nieuwdorp werd een onderdeel van de gemeente Peer. De familie de Villenfagne behield het kasteel en ruim 1.000 hectare van het domein. Nu nog is het kasteel eigendom van de familie en beslaat het privédomein nog steeds 450 ha, waaronder een Zonhovens deel.[7]

Grenstwisten[bewerken]

Grenspaal in 1666 geplaatst met de tekst "Zonhovenaren niet verder onder lijfstraf".

In 1330 schonk Lodewijk IV van Loon de heidegronden gelegen tussen Zonhoven en Hasselt aan deze laatste met de bepaling dat de grens ging tot waar men gewoon was te weiden met de beesten. Deze vage bepaling zorgde ervoor dat er meerdere honderden jaren felle grenstwisten bleven bestaan tussen de twee gemeenten. Zonhoven was van oordeel dat de heidegronden nooit de graaf toebehoord hadden en dat hij ze dus niet kon schenken. Het kwam hierbij soms tot een hevige strijd met zware vernielingen die leidden tot langdurige en dure processen, gevoerd voor allerhande rechtscolleges. De heidegronden hadden immers een grote economische waarde en beide gemeenten werden veroordeeld tot boetes, arrestaties en teruggaven van land.[8]

Na nieuwe schermutselingen beval Maximiliaan Hendrik van Beieren, de prins-bisschop van Luik, op 23 juli 1666 de oprichting van 21 arduinen grenspalen om zo de grens definitief en duidelijk af te bakenen, maar dit bleek niet te helpen. Grenspalen werden uitgerukt en opnieuw werden er langdurige processen gevoerd. De prins-bisschop zag zich zelfs verplicht om een militair detachement te zenden om de gemoederen te bedaren. In 1761 werden opnieuw zware vernielingen aangebracht door een groep van ongeveer 600 Zonhovenaren omdat Hasselt stukken grond had verkocht uit het betwiste gebied.[8][9][10]

In 1811 kwam het uiteindelijk tot een minnelijke schikking: de betwiste gronden bleven administratief bij Hasselt horen, maar de gemeente Zonhoven werd eigenaar van de gronden. In 1822 werden nog een aantal gebieden geruild tussen de gemeenten en om de bereikbaarheid van de Zonhovense eigendommen op Hasselts grondgebied te garanderen, verbond Hasselt er zich toe om een weg aan te leggen langs de oostgrens ervan (de huidige Zavelvennestraat).[8] Deze toestand bestaat anno 2017 nog steeds: zo zijn de gronden van het Vliegveld Kiewit en omgeving, die administratief tot Hasselt behoren, nog steeds eigendom van de gemeente Zonhoven.[11]

Verdrag van Zonhoven[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Verdrag van Zonhoven.

Het Verdrag van Zonhoven is een verdrag tussen Nederland en België gesloten op 18 november 1833 in huis De Franse Kroon. Het verdrag is historisch van belang, omdat het tot stand kwam nog voor koning Willem I van Nederland het Koninkrijk België erkend had. Het Verdrag van Zonhoven regelde de communicatie met Maastricht. Het Verdrag van Londen uit 1839 omvatte de aanvaarding van de 24 artikelen, die besloten dat een deel van Limburg bij Nederland bleef.

18e en 19e eeuw[bewerken]

In de 18e eeuw was er weefindustrie te Zonhoven en bloeide de landbouw vooral in het oosten van de gemeente waar vlas en hennep werden geteeld. De geplande aanleg van de weg Hasselt-Eindhoven, die oorspronkelijk door de hennepvelden zou lopen, zorgde voor een hevige weerstand bij de bevolking. Op 15 december 1764 werd overeengekomen met het prinsbisdom Luik dat de weg verplaatst zou worden naar de dorpskom en dat Zonhoven alle kosten van de bestrating op zich zou nemen.

Tijdens de Franse Revolutie werd Zonhoven overspoeld door soldaten van de Nationale Garde. Er werd tevens dienstplicht ingevoerd en de bewoners moesten zich schuilen in schansen die over de volledige gemeente verspreid waren. Enkele voorbeelden zijn de Brelaarschans, Kolverenschans en Vrankenschans. De priester Pieter Daniëls bood verzet tegen de Fransen, maar werd gevangengenomen in het huis De Franse Kroon waar hij tijdens een ontsnappingspoging gedood werd. Zelfs in de moderne geschiedenis van Zonhoven wordt de "Franse periode" herinnerd. Aan De Franse Kroon werd een standbeeld van priester Daniëls geplaatst en tientallen straatnamen verwijzen naar deze periode.[4]

In de 19e eeuw ging de weefindustrie sterk achteruit en ook de landbouw kwam niet van de grond. Dit had tot gevolg dat het inwoneraantal lange tijd bleef stagneren.

Recente geschiedenis[bewerken]

Het keerpunt kwam er in het begin van de 20e eeuw wanneer in Zonhoven plaatselijke nijverheid ontstaat: een ijzermijn en een sigarenfabriek met elk meer dan 100 werknemers. In de eerste helft van 1870 alleen al werd er 18.000 ton ijzererts vanuit Zonhoven richting Duitsland afgevoerd, voornamelijk naar Neuss en Duisburg. Hierdoor werd de gemeente een belangrijke plaats voor de Vlaamse ijzerertswinning. Het inwoneraantal begon stilaan te groeien.[12] De grote ommekeer kwam er met start van de steenkoolmijnen in de Zonhovense buurtgemeenten. Vele inwoners vonden werk in de mijnen van Houthalen, Zolder en Winterslag. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen er in snel tempo vele kleine industriële bedrijven bij. De bevolking groeide dan ook zeer snel aan, want op vijftig jaar tijd (tussen 1930 en 1980) verdrievoudigde de bevolking.

Ter gelegenheid van de gemeentelijke herverdeling in 1977 werden er enkele grenswijzigingen uitgevoerd met de buurgemeenten Zolder en Houthalen. Deze grenswijzigingen hielden verband met de eerdere aanleg van de autosnelweg E314 waardoor er gebieden afgesneden werden. In totaal verkreeg Zonhoven 8,35 km² met 520 inwoners van deze buurgemeenten.

Op 8 maart 2014 kwamen zeven jongeren uit Leopoldsburg om het leven toen zij met hun wagen inreden op een Duitse tankwagen op de E314 op het grondgebied van Zonhoven.[13]

Geografie[bewerken]

Topografie[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Heusden-Zolder   Houthalen-Helchteren   Houthalen-Helchteren
Genk 
 Heusden-Zolder
Hasselt 
Brosen windrose nl.svg  Genk 
 Hasselt   Hasselt   Genk 

Zonhoven is centraal in de provincie Limburg gelegen en is een verstedelijkte randgemeente van de bipool Hasselt-Genk. De gemeente kent vier buurgemeenten. In het noorden vormt de A2-E314 de scheidingslijn met Houthalen-Helchteren. In het oosten en zuidoosten loopt de grens met Genk. De grens loopt achter het natuurgebied de Teut, dat in Zonhoven ligt, maar voor het Provinciaal Domein Bokrijk, dat op Genks grondgebied ligt. In het zuiden loopt de grens met Hasselt deels gelijk met de Slangbeek en de Slangbeekweg. Ten slotte ligt de gemeente Heusden-Zolder ten westen en noordwesten van Zonhoven. Hier loopt de grens dwars door het Vijvergebied Midden-Limburg richting het Kasteel Vogelsanck, dat zich in Heusden-Zolder bevindt. De gemeente Zonhoven heeft een oppervlakte van 39,34 km² en is aanzienlijk kleiner dan haar vier buurgemeenten.

De dichtstbijgelegen kernen van Zonhoven zijn Houthalen en Meulenberg in het noorden, Genk in het oosten, Kiewit in het zuiden, Bolderberg in het westen en Zolder in het noordwesten.

De gemeente Zonhoven ligt in het midden van de provincie. Het zwaartepunt van de provincie (coördinaten: X: 225,436, Y: 187,304) ligt ten oosten van het Zonhovense woongebied, niet ver van Termolen. Op het geografisch middelpunt van de provincie werd in de Molenheide nabij de grens met Genk ongeveer ter hoogte van 50° 59' 5" NB 5° 26' O.L. een wachttoren gebouwd.[14]

Geologie en landschap[bewerken]

De Platwijers vanuit de uitkijktoren.

Zonhoven behoort tot de Kempen. Het noordoostelijke deel van de gemeente behoort tot het Limburgs Hoogplateau en bevat het hoogste punt van de gemeente (78 meter). Dit hoogste punt bevindt zich in het natuurgebied de Teut en wordt aangeduid met een steen. Op de Teut liggen enkele kleine en middelgrote vijvers die in de winter populair zijn bij schaatsers. Het zuidelijke gedeelte van de Teut wordt Molenheide genoemd en is een typisch voorbeeld om het landschap van Zonhoven en de Kempen te illustreren. De ondergrond bestaat uit zand en er zijn niveauverschillen van tientallen meters.

Het niveau daalt in zuidwestelijke richting met circa 30-35 meter tot in het vijvergebied dat tot de Demervallei behoort. De Platwijers is een natuurreservaat van ongeveer 100 hectare groot. Dit gebied bestaat uit vele visvijvers die deel uitmaken van het Vijvergebied Midden-Limburg, het grootste vijvergebied van België. De schuin hellende zandbodem wordt doorsneden door drie valleien: die van de Laambeek in het noorden, de Zonderikbeek in het midden en de Slangbeek in het zuiden van de gemeente. De Laambeek en Slangbeek vormen voor enkele kilometers de gemeentegrenzen van Zonhoven met respectievelijk Houthalen-Helchteren en Hasselt. De Zonderikbeek staat in Zonhoven veeleer bekend als de Roosterbeek. Deze beek ontspringt op de Teut, stroomt dwars door het centrum van Zonhoven en vormt de grens tussen de gehuchten Halveweg en Terdonk. De drie waterlopen monden alle in de Demer uit en maken deel uit van het stroomgebied van de Schelde.

Kernen[bewerken]

Zonhoven heeft geen deelgemeenten en is de dertiende grootste gemeente in het Vlaams Gewest zonder deelgemeenten. Er zijn echter vier kernen binnen de gemeentegrenzen. Centraal in de gemeente ligt de grote bebouwde kom van het centrum, die plaats biedt aan veel winkels en horeca en waar de meeste evenementen van de gemeente georganiseerd worden. Als gevolg van lintbebouwing zijn de overige plaatsen zo goed als volledig aan elkaar gegroeid. Deze gehuchten zijn Halveweg, Terdonk en Termolen. Deze eerste twee liggen in het westen van de gemeente en worden gescheiden van de rest van door de gewestweg N74, die dwars door Zonhoven loopt en de gemeente in twee delen verdeeld. Termolen is ten oosten van het dorpscentrum gelegen. Deze vier plaatsen vormen eveneens de basis voor vier gelijknamige parochies van het bisdom Hasselt.

Naast deze kernen kunnen nog de plaatsen Berkenen, Kolveren, Teneikenen en Waard genoemd worden. In tegenstelling tot de vier andere gehuchten vormen zij geen parochies, maar slechts kleine buurtschappen. Waard ligt in het noordoosten van Zonhoven, aan de grens met het natuurgebied Teut en ten noorden van het gelijknamige bedrijventerrein. Ten westen van Waard ligt Berkenen. Aan de andere kant van de N74 liggen de plaatsen Teneikenen en Kolveren, die omgeven worden door enkele natuurgebieden.

De huidige gemeentegrens werd in 1977 vastgelegd door een gemeentelijke herindeling, nadat delen van buurgemeenten Heusden-Zolder en Houthalen-Helchteren aan het Zonhovense grondgebied toegevoegd werden. Naast deze gronden werden in 1977 ook 520 extra inwoners bij de gemeente Zonhoven gerekend.

# Naam Oppervlakte
(km²)
Bevolking
(01/01/2014)
Dichtheid
(inw./km²)
I Centrum 12,79 11.222 877
II Termolen 13,68 3.944 288
III Halveweg 8,46 3.320 392
IV Terdonk 4,41 2.645 600

Natuurgebieden[bewerken]

Het natuurreservaat Teut.
De weidelandschappen van het Welleke in Zonhoven.

Zonhoven wordt grotendeels omgeven door natuur, voornamelijk in de vorm van vijver- en heidegebieden. Meer dan 40 procent van de gemeenteoppervlakte is beschermd of erkend als natuurreservaat.[15]

De gemeente telt meerdere natuurreservaten en beschermde landschappen. De bekendste daarvan is de Teut met een oppervlakte van ongeveer 2.000 hectare. Dit gebied wordt door de A2-E314 gescheiden van Tenhaagdoornheide in Houthalen, dat ten noorden van de autosnelweg ligt. Een voetgangerstunnel onder de snelweg verbindt beide gebieden voor wandelaars. Beide natuurgebieden vormen samen het grootste heidegebied van de provincie. De Teut werd als natuurreservaat opgericht en beschermd in 1976, met uitbreiding in 1979. Het natuurgebied wordt gevormd door de valleien van de Roosterbeek en de Laambeek, met ertussen de meest westelijke uitloper van het Kempens Plateau (geodetisch merkpunt 75,57 meter boven de zeespiegel). Men vindt er vennen, heidevelden en dennenbossen met een typische plantengroei en talrijke broedvogels. De wandelpaden zijn vrij toegankelijk en er zijn verschillende wandelroutes en mountainbikepaden uitgestippeld. Op de Teut bevond zich in het verleden een militair domein. Het Limburgse mijnverleden is op de Teut duidelijk aanwezig. Ten tijde van de Kempense mijnzetels werden op de Teut vele naaldbomen geplant, die nog steeds grote delen van de Teut uitmaken. Het toeristische fietspad over de Teut loopt bovendien over het traject van een oud kolenspoor. Camping Holsteenbron bevindt zich op de Teut, niet ver van De Holsteen. Dit is één van de twee campings op Zonhovens grondgebied.

Naast de Teut kent Zonhoven nog andere, weliswaar kleinere natuurgebieden. Het natuurreservaat Platwijers (101 hectare) werd eveneens opgericht en beschermd in 1976 en bestaat hoofdzakelijk uit visvijvers en weilanden. Het is een geschikte pleister- en broedplaats voor watervogels. Bepaalde delen ervan zijn afgesloten voor wandelaars, maar de aangelegde wandelpaden zijn vrij toegankelijk en er zijn wandelroutes uitgestippeld. Camping Heidestrand, de tweede camping van Zonhoven, is gelegen aan de Sint-Jansvijver in de Platwijers. In 2015 opende een uitkijktoren aan de Platwijers.[16] Ter Donk en Wijvenheide zijn twee reservaten in het zuidoosten van Zonhoven die beheerd worden door de natuurgroep Natuurpunt. Ze maken samen met de Platwijers deel uit van het Vijvergebied Midden-Limburg, het grootste aaneengesloten vijvergebied van België, dat zelf deel uitmaakt van de landschappelijke eenheid De Wijers in de Lage Kempen (in totaal zowat 1.175 vijvers met een wateroppervlakte van 700 hectare).

Verder kent Zonhoven het Welleke, een beschermd landschap met een oppervlakte van 4 hectare dat opgericht en beschermd werd in 1981. Dit reservaat omvat de Wellekevijver en weidelandschappen, maar is niet toegankelijk. Ten slotte zijn er de Kolveren (30 hectare), behorend tot de Laambeekvallei en gelegen in het noorden van Zonhoven, en het natuurgebied Slangebeekbron en Ballewijer, bestaande uit twee onderscheiden vijvers. Dit gebied is beperkt toegankelijk doordat de vijvers zich te midden van woonwijken bevinden.

Demografie[bewerken]

Zonhoven heeft per 1 januari 2017 21.269 inwoners en is daarmee naar inwonertal de dertiende gemeente van de provincie Limburg. In België is Zonhoven naar inwonertal de 140e gemeente.

Samenstelling[bewerken]

In 2017 zag de leeftijdsopbouw er als volgt uit; 19,4% was 19 jaar of jonger. De groep 20- tot en met 59-jarigen vormde 53,4% van de totale bevolking. 25,3% van de inwoners was 60 jaar of ouder. Deze percentages sluiten dicht aan bij de Limburgse gemiddelden, al zijn er meer ouderen en minder jongeren woonachtig in Zonhoven. In 2017 bedroeg de geslachtsverhouding van de Zonhovense bevolking 49,4% mannen tegenover 50,6% vrouwen. Het aantal huishoudens lag datzelfde jaar op 8.578, dit kwam neer op 2,46 personen per huishouden.[17]

In 2016 was 3,9% van de inwoners niet in het bezit van de Belgische nationaliteit tegenover 9,7% in de provincie Limburg. Van deze groep waren 192 personen, oftewel 23,2% van het totaal aantal niet-Belgen, in het bezit van de Nederlandse nationaliteit. Deze cijfers geven echter geen informatie over de afkomst van de inwoners. Volgens cijfers uit 2016 was 15,2% van de Zonhovense bevolking van niet-Belgische herkomst tegenover 25,5% voor de provincie Limburg.[17]

Demografische ontwikkeling[bewerken]

Doorheen de 19e eeuw bleef het bevolkingsaantal van de gemeente Zonhoven constant, met uitzondering van enkele kleine stijgingen en dalingen. Het inwoneraantal bereikte de kaap van 3.000 niet voor 1900, maar sindsdien is de bevolking van Zonhoven enorm gegroeid. Op vijftig jaar tijd (tussen 1930 en 1980) verdrievoudigde de bevolking. Dit is mede te danken door de komst van industriële bedrijven in de 20e eeuw. In tegenstelling tot veel Belgische gemeenten is Zonhoven in de jaren '70 niet gefuseerd met andere gemeenten, maar in 1977 verkreeg Zonhoven wel 520 inwoners van haar buurgemeenten Zolder en Houthalen. Ook hierna zou de bevolking van Zonhoven in stijgende lijn blijven toenemen. In 2006 bereikte de gemeente de kaap van 20.000 inwoners.[18]

  • Bron: NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1977= inwoneraantal per 1 januari
  • 1977: aanhechting van gebiedsdelen van Houthalen en Zolder (+8,35 km² met 520 inwoners)

Cultuur[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Zonhoven voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Religieuze bouwwerken
Wapenschild van Augustina van Hamme, abdis van Herkenrode, en haar spreuk Regique Deoque (Voor Koning en God), boven de ingang van de Sint-Quintinuskerk.

De classicistische Sint-Quintinuskerk is de hoofdkerk van Zonhoven. De kerk werd gebouwd tussen 1785 en 1788 in opdracht van Augustina van Hamme, abdis van Herkenrode. Haar wapenschild staat boven de ingang. De toren, die niet ten laste was van de tiendheffers, maar van de parochiegemeenschap (de gemeente), bleef in zijn oude vorm staan. De kerk is in haar geheel beschermd sinds 1983. De voorgevel werd reeds in 1949 beschermd. Het interieur is eveneens classicistisch. De vroeggotische kerktoren stamt uit de eerste helft van de 14e eeuw en bevindt langs de kerk. Er is een doorgang van enkele meters tussen de toren en de eigenlijke kerk. De toren is beschermd sinds 1949. In de toren hangt een klok uit 1443 en bevindt zich een romaanse doopvont uit de 12e eeuw in de doopkapel onderaan de toren. In de kerk staat het Robustelly-orgel[19] waarvan het oudste gedeelte gebouwd werd in 1664. Met 2446 pijpen en 40 registers is dit orgel het tweede grootste van de provincie. In het orgel zijn nog enkele originele registers te vinden. Dit orgel is afkomstig van de abdij van Val-Saint-Lambert en werd na de opheffing van de abdij in 1820 heropgebouwd in de kerk.

Naast de hoofdkerk van Zonhoven zijn er nog drie andere parochiekerken. De Sint-Jozefskerk in Halveweg werd opnieuw gebouwd in 1971 nadat de oude kerk in 1968 verwoest werd door een hevige brand. De Maagd der Armenkerk in Termolen werd opgetrokken in modern-gotische stijl. De Sint-Eligiuskerk in Terdonk is de nieuwste van de vier kerken in Zonhoven en dateert uit de tweede helft van de jaren '70.

De gotische Kapel van Teneikenen in het buurtschap Teneikenen werd gebouwd omstreeks 1483 met uitbreidingen in 1510 en omstreeks 1900. De kapel werd volledig gerestaureerd in 1980 en is sinds 1974 een beschermd monument. De kapel was vroeger een bekend bedevaartsoord.

In Zonhoven staan tientallen veldkapelletjes. Een bekende kapel is de Kapel van de Heuven, gebouwd in 1790. De kapel werd na voltooiing van de Sint-Quintinuskerk gebouwd als aandenken aan de misvieringen die in de noodkerk ter plaatse werden opgedragen. De kapel en haar omgeving werden in 1978 beschermd.

Overige bezienswaardigheden
  • Het oud-gemeentehuis, gelegen naast de kerk. Het gebouw heeft een dubbele bordestrap en driehoekig fronton met als reliëfversiering een vergulde zon en het jaartal 1788. Het gebouw is beschermd sinds 1983 en doet nu dienst als bezoekerscentrum en toeristisch informatiekantoor.
  • Het huis De Franse Kroon, gebouwd in 1782. In dit huis werd priester-dichter Pieter Daniëls door de Fransen gevangen gehouden in 1799. Hij probeerde te ontsnappen maar werd neergeschoten. In 1833 werd hier het Verdrag van Zonhoven afgesloten. Het huis is beschermd sinds 1987.
  • De Holsteen, een verzamelnaam voor de acht enorme zandstenen uit de prehistorie. De meest noordelijke steen werd gebruikt voor het polijsten van stenen of benen messen en pijlen. Het is de enige vaste prehistorische polijststeen van Vlaanderen.
  • De Vrankenschans, een 17e-eeuwse verdediging. Hiervan zijn de aarden wal en het omliggende grachtensysteem bewaard gebleven en beschermd sinds 1981.
  • De Paalsteen, een arduinen grenspaal in 1666 geplaatst door Maximiliaan Hendrik van Beieren naar aanleiding van de grenstwisten tussen Zonhoven en Hasselt. Deze staat als enige nog op zijn oorspronkelijke plaats. Een tweede exemplaar staat achter de Sint-Quintinuskerk en het oud-gemeentehuis en een derde exemplaar bevindt zich in het Openluchtmuseum Bokrijk.
  • Twee watermolens: de Bookmolen en een naamloze molen.
  • De Rosmolen van De Hoev is een replica uit 2014 van een rosmolen.

Evenementen[bewerken]

Jaarlijks vinden er diverse evenementen plaats in Zonhoven. Er is het jaarlijkse carnaval met een traditionele stoet op de zondag voor de start van de vasten. De grootste carnavalsvereniging van Zonhoven heet De Zonneridders.[20] Zo'n vijf keer per jaar wordt in Zonhoven een kermis georganiseerd en jaarlijks vinden een jaarmarkt en kroegentocht in Zonhoven plaats. Op pinkstermaandag vindt het evenement Tuning Treffen plaats, een tentoonstelling van getunede auto's in de straten van het centrum.

Hiernaast kent Zonhoven enkele evenementen die uniek zijn aan de gemeente. Jaarlijks terugkerend op 11 november is het vuurfestival Hololool, de Zonhovense variant van het Sint-Maartensfeest. Rond een reuzegrote vuurstapel zijn dan talrijke eet- en drinkstandjes vertegenwoordigd, terwijl enkele muziekgroepen en straatanimaties zorgen voor de nodige sfeer en gezelligheid. Er is een vuur in het park Den Dijk in het centrum, maar ook in Teneikenen, niet ver van de Kapel van Teneikenen, wordt een vuur aangestoken. Dit evenement gaat gepaard met een vuurwerkspektakel.[21] Een ander jaarlijks evenement is Zonhoven groet .... Ter gelegenheid hiervan wordt een welbepaald land of streek in de kijker gezet. Inwoners van Zonhoven kunnen kennis maken met het land in kwestie door middel van eten, kunst en muziekoptredens. Twee grote jaarlijks terugkerende zomerevenementen zijn Zonhoven Live en Zonhoven Trapt Door met lokale en nationale muziekartiesten in het centrum van Zonhoven.

Het grootste sportevenement dat jaarlijks plaats heeft in Zonhoven is de Cyclocross Zonhoven op de Teut. Deze veldrit is onderdeel van de Superprestige veldrijden[22] In de maand september wordt tweejaarlijks het Europees kampioenschap prehistorisch speerwerpen en boogschieten in Zonhoven georganiseerd. Dit wordt georganiseerd in de omgeving van De Holsteen. De deelnemers dienen gebruik te maken van zelfgemaakte speren en bogen.[23]

Religie[bewerken]

Zonhoven was vanaf de 9e eeuw een dochterparochie van Hasselt met een eigen bijkerk, die omwille van de grote afstand het dooprecht verkreeg. De patroonheilige van Zonhoven was Sint-Quintinus, net dezelfde als deze van de Hasseltse hoofdkerk. Zonhoven werd een zelfstandige parochie in het begin van de 12e eeuw. Deze parochie viel onder de bescherming en invloed van de abdij van Herkenrode, tot aan de sluiting van de abdij door de Fransen in 1797. De pastoor van Zonhoven en de abdis van Herkenrode hadden ieder de helft van de tienden waardoor zij instonden voor het onderhoud en herstel van de kerk (niet van de toren). De abdis van Herkenrode had het patronaatsrecht van de Hasseltse hoofdkerk en dus ook van haar filiaalkerk in Zonhoven. Zij had daardoor het recht een kandidaat voor te stellen voor het ambt van pastoor, wat in feite neerkwam op het benoemen van de pastoor.

De beschermheilige van Zonhoven is dus Sint-Quintinus. De Sint-Quintinuskerk in het centrum is aan hem gewijd.

Tot diep in de 20e eeuw bestreek het grondgebied van de parochie Zonhoven de hele gemeente. Door de forse toename van de bevolking in de 20e eeuw ontwikkelden zich te Zonhoven drie nieuwe parochies: Halveweg in 1938, Termolen in 1950 en Terdonk in 1965. Zij hebben elk een parochiekerk. Tezamen vormen de vier parochies de kerkfederatie Zonhoven, die op haar beurt onderdeel is van het dekenaat Hasselt en het bisdom Hasselt.

Dialect[bewerken]

Het dialect dat in de gemeente gesproken wordt, is Zonhovens. Het behoort tot de West-Limburgse dialecten en staat onder sterke invloed van het Hasselts.[24][25]

Economie[bewerken]

Zonhoven is door haar ligging uitgegroeid tot een verstedelijkte randgemeente van de bipool Hasselt-Genk. De landbouw is er zo goed als verdwenen. Er zijn nog hooguit een tiental gezinnen met landbouw als hoofdberoep. Per 1 januari 2016 telde de gemeente Zonhoven 1.845 belastingplichtige ondernemingen die vooral werkzaam zijn in de dienstensector zoals winkels, horeca, zakelijke dienstverleners en publieke instellingen.[26] Verder is Zonhoven een lokaal verzorgingscentrum met handel, scholen, een cultureel centrum en een grote evenementenhal. Binnen de gemeentegrenzen zijn er ten slotte twee campings en twee hotels in de directe omgeving van de natuurgebieden, één op de Teut en één op de Platwijers.

Bedrijvigheid[bewerken]

Zonhoven is voornamelijk een woongemeente, maar er is ook industriële ontwikkeling sinds de 20e eeuw. Er is één groot bedrijventerrein, De Waerde genaamd. Dit bedrijventerrein is gelegen ten zuiden van het buurtschap Waarde en telt meer dan 70 kleine en middelgrote bedrijven. In 2010 opende de kmo-zone Molenheide ten oosten van het gehucht Termolen, niet ver van de gemeentegrens met Genk. Op dit bedrijventerrein kunnen 24 ondernemingen terecht.[27] Daarnaast zijn er nog enkele grote bedrijven (metaalnijverheid, voedingsindustrie) die verspreid liggen over de gemeente. Bekende voorbeelden zijn drankenproducent Konings, zuivelproducent Limelco en radiatorenfabrikant Radson.

Winkels en markten[bewerken]

Het grootste deel van de winkels in het centrum is gelegen aan de Dorpstraat, de Heuvenstraat en de Heuveneindeweg, drie straten die de lange straat in de dorpskern vormen. Er is een wekelijkse markt op en rond het Kerkplein op zondagochtenden. In de maand juli wordt meestal ook een braderie georganiseerd. Tezamen met een kermis heeft in het voorjaar traditioneel een jaarmarkt plaats waaraan lokale handelaren deelnemen.

Werk en inkomen[bewerken]

In 2014 bood de gemeente 7.057 arbeidsplaatsen en had een potentiële beroepsbevolking van 12.965 personen. De jobratio bedroeg bijgevolg 54,4%. De werkzaamheidsgraad van de Zonhovense bevolking bedroeg in datzelfde jaar 71,4%. Van de mannelijke bevolking was 75,5% werkzaam, bij de vrouwelijke bevolking was 67,3% werkzaam. In 2015 was 7,4% van de totale beroepsbevolking werkloos. Bij jongeren (-25) liep de werkloosheidsgraad op tot 18,6% tegenover 16,9% in Vlaanderen.[26]

Het gemiddeld besteedbaar inkomen per huishouden bedroeg in 2013 €31.841, dit bedrag ligt niet ver onder het Vlaams gemiddelde van €32.275. Het gemiddeld besteedbaar inkomen per persoon met 52 weken inkomen bedroeg €17.807, het Vlaams gemiddelde bedroeg hier €18.163.[26]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Wegen[bewerken]

De N72 ter hoogte van Zonhoven.
Gewestwegen

Vier gewestwegen lopen over het grondgebied van de gemeente. Hun routes zijn als volgt:

N72 naar Heusden-Zolder; aansluiting met E314
N74 naar Hasselt en Nederlandse grens
N715 naar Houthalen-Helchteren; aansluiting met E314
N726 naar Bokrijk (Genk) en Houthalen-Oost; aansluiting met E314

De gemeente wordt in twee delen gesneden door de N74 die loopt van Hasselt tot aan de grens met Nederland in het noorden van de provincie en bekend staat als de Limburgse Noord-Zuidverbinding. De gehuchten Halveweg en Terdonk liggen ten oosten van deze gewestweg en worden met de rest van de gemeente afgesloten. Sinds de jaren '70 werden meermaals plannen voorgesteld om het segment Helchteren-Zonhoven van de N74 om te bouwen tot autosnelweg. Deze plannen werden nooit concreet uitgevoerd. In het voorjaar van 2013 werd ter hoogte van het kruispunt van de N74 met de Engstegenseweg in het centrum van Zonhoven een brug aangelegd. De Engstegenseweg werd hierbij verlaagd en de gewestweg verhoogd. Op deze manier kruisen het lokaal en het doorgaand verkeer elkaar niet, is het kruispunt veiliger en kan het doorgaand verkeer sneller vooruit. Tevens is de brug voorzien van geluidswanden, maar niet van fietspaden.[28][29]

De N72 loopt van Zonhoven tot Leopoldsburg. De weg begint aan het kruispunt met de N74 in het zuiden van de gemeente, loopt door Terdonk en Halveweg en passeert spoorlijn 15. De weg gaat verder richting Zolder. Niet ver van de gemeentegrens ligt afrit 28 van de A2-E314. In 2016 startten werkzaamheden aan het kruispunt van de N72 en de N74 in Zonhoven, ook wel bekend als de vertakking.[30] Ruim een jaar later werden de werken voltooid.

De N715 is een gewestweg tussen enerzijds Houthalen en anderzijds Lommel. De weg begint echter op het grondgebied van Zonhoven bij het kruispunt van de N74 met de N715a. Deze laatste en de N715b vormen samen een verbindingsweg door het centrum van Zonhoven. De route van deze twee wegen gaat over de Houthalenseweg, Dorpstraat, Heuvenstraat en Heuveneindeweg.

Ook de N726 loopt over Zonhovens grondgebied. Deze weg verbindt Bokrijk met Houthalen-Oost en vormt voor een honderdtal meter de grens tussen Zonhoven en Genk in het oosten.

Autosnelwegen

Zonhoven is vanuit het noorden bereikbaar via de A2-E314 Leuven-Aken. Afritten 29 en 30 van de autosnelweg bevinden zich op het grondgebied van Zonhoven. In Zonhoven werd langs deze autosnelweg een verzorgingsplaats geopend richting Genk/Aken, niet ver van het natuurgebied Kolveren. Aan de overzijde van de A2-E314 werd richting Leuven een verzorgingsplaats in Zolder geopend. Ten zuidwesten van Zonhoven, aan de andere zijde van de gemeentegrenzen met Hasselt en Heusden-Zolder en achter het Albertkanaal, loopt de A13-E313 Antwerpen-Luik.

Openbaar vervoer[bewerken]

Trein

Zonhoven is sinds 1866 aangesloten op het Belgische spoorwegennet. Het station Zonhoven langs spoorlijn 15 werd dat jaar opgericht. Het bedrijf Foraky vestigde zich bij het station. Drankenproducent Konings is nog steeds aan de spoorweg gelegen. Vanaf 1931 werd het station een spoorweghalte, maar in 1957 werd de stopplaats gesloten voor het reizigersverkeer. In de jaren '60 werd het station afgebroken en vanaf 1970 de perrons. Het oude station was gelegen in Terdonk, ten oosten van het dorpscentrum, en verbond Zonhoven met de Kempische plaatsen Mol, Geel, Herentals, Lier en ten slotte Antwerpen, maar ook met de gemeenten in Noord-Limburg en Eindhoven in Nederland.

De NMBS liet in 2009 een haalbaarheidsstudie uitvoeren om in Zonhoven opnieuw een spoorweghalte te openen. Hieruit bleek dat er voldoende reizigerspotentieel is en werd aan Infrabel de opdracht gegeven om de benodigde infrastructuur te bestuderen.[31] Het nieuwe station Zonhoven werd geopend op 9 december 2012 in Halveweg en ligt ongeveer een halve kilometer ten noorden van de oude spoorweghalte. Na 55 jaar stopt er terug een trein in Zonhoven. Aan het station is een bijhorend parkeerterrein met fietsenstalling gelegen. De nieuwe halte is gelegen op de spoorlijn tussen Hasselt en Antwerpen.[32]

Daarnaast had Zonhoven tussen mei 1904 en 1922 een station in het buurtschap Kolveren en was er tussen 1937 en 1940 het station Zonhoven-Badplaats: een kleine spoorweghalte aan Sint-Pieter, op dat moment de grootste badplaats van Limburg. Eerst verdween het station, vervolgens de badplaats.[33]

Tram

In het verleden was Zonhoven bereikbaar per tram. In 1899 werd een stoomtramlijn aangelegd tussen Hasselt en Leopoldsburg, die ook in het Zonhovense gehucht Terdonk stopte. Deze tramlijn werd uitgebaat door de Limburgsche Stoom Tramweg Maatschappij, maar na 1919 was de NMVB-afdeling Limburg verantwoordelijk voor de lijn. In 1932 werd de lijn geëlektrificeerd. Tijdens en na de Tweede Wereldoorlog werd er een tweede stoomtramlijn in Zonhoven aangelegd. Deze zou Terdonk via het centrum van Zonhoven met Houthalen, Zolder, Heusden en Koersel verbinden. Deze lijn werd door de Duitse bezetter aangelegd en eveneens geëlektrificeerd vanwege de hoge nood aan steenkool. Beide lijnen zijn in mei 1955 opgeheven.[34]

Bus

Zonhoven is bereikbaar met de bus via een tiental streeklijnen die geëxploiteerd worden door vervoermaatschappij De Lijn. De meeste van deze lijnen verbinden het ten zuiden van Zonhoven gelegen Hasselt met de gemeenten in het noorden van de provincie Limburg. Verder is er ook nog de belbus van Zonhoven.[35]

Vliegverkeer[bewerken]

Ten zuiden van het dorpscentrum van Zonhoven is het Vliegveld Kiewit gelegen. Alhoewel het vliegveld volledig op het grondgebied van Hasselt ligt, zijn de gronden eigendom van de gemeente Zonhoven. Dit is nog een gevolg van de middeleeuwse grenstwisten tussen de twee gemeenten. De gemeente Zonhoven heeft de gronden in erfpacht gegeven aan de motorvliegclub vzw Aero Kiewit. De huidige erfpachtovereenkomst loopt nog tot 2045.[11]

Fietsen[bewerken]

Oude kolenspoor op de Teut.

Het Limburgs fietsroutenetwerk doorkruist ook de gemeente Zonhoven. Het oude kolenspoor op de Teut maakt sinds een aantal jaar deel uit van het fietsroutenetwerk door Limburg. Verder is er binnen Zonhoven een fietsroute van 41 km uitgestippeld, de Schansenroute. Deze route komt langs de meeste bezienswaardigheden van de gemeente en wordt ook wel de "klassieke kerktorenroute" genoemd. De start- en aankomstplaats liggen immers bij de Sint-Quintinuskerk in het dorpscentrum.[36] Daarnaast is er de Heideroute, een mountainbikeroute, die verbonden werd met de bestaande routes in Genk, Heusden-Zolder en Houthalen-Helchteren. Het geheel van lussen en inrijroutes is permanent bewegwijzerd en van start- connectieborden voorzien. In Zonhoven is er voor 36 km mountainbikepaden uitgestippeld.[37]

Onderwijs[bewerken]

De gemeente Zonhoven telt zes scholen voor basisonderwijs, waaronder één Freinetschool. Elk van de vier parochies is voorzien van kleuter- en basisonderwijs: De Horizon in Terdonk, De Lettermolen in Termolen, De St@rtbaan in Halveweg en De Zonnewijzer in het centrum. Daarnaast vertegenwoordigen basisschool Windekind en Freinetschool De Toverfluit het gemeenschapsonderwijs met elk een kleuter- en lagere school. Zij zijn eveneens in het centrum gelegen.

Secundair onderwijs kan aan twee scholen gevolgd worden: de Vrije Middenschool (eerste graad) en het Sint-Jan Berchmansinstituut (tweede en derde graad). Beide scholen liggen op wandelafstand van elkaar in het centrum en behoren tot de Scholengemeenschap Sint-Quintinus. Tezamen volgen ongeveer 1.000 leerlingen onderwijs aan beide middelbare scholen.

Sport[bewerken]

Er zijn in Zonhoven verschillende sportverenigingen actief. Voetbalclubs zijn in Zonhoven het best vertegenwoordigd. Er zijn vier clubs die aangesloten zijn bij de KBVB die alle in de provinciale afdelingen spelen: Flandria Termolen, FC Melosport Zonhoven, KFC Halveweg Zonhoven en Zonhoven VV. Deze laatste speelde in de jaren '70 drie seizoenen mee in de Derde klasse. Bij Halveweg was Luc Nilis in de jeugdploegen actief, voordat hij professioneel voetballer zou worden. Naast deze vier bij de KBVB aangesloten clubs zijn er in Zonhoven ook nog andere amateurploegen zoals Tuinwijk VV, Weerstand Zonhoven en FC Wanhoop.

Zonhoven is in de voetbalwereld vooral bekend voor damesvoetbalploegen. Zo speelde DV Zonhoven lange tijd in de Tweede Klasse op landelijk niveau, totdat ze in 2012 met DV Lanaken fuseerden tot DVL Zonhoven.[38] In 2015 vestigde de fusieclub zich in Genk onder de naam Ladies Genk.[39] Anno 2017 speelt de club in de Super League, de hoogste vrouwenvoetbalafdeling.

Op het openluchtsportcentrum Basvelden zijn onder andere voetbalclub Zonhoven VV, ruiterclub Zonnehoef, de Zonhovense Atletiek Club, tennisclub TC Basveld en honk- en softbalclub Sunville Tigers gevestigd. Deze laatste is actief op het hoogste niveau in België. Momenteel beschikt de Basvelden over zeven voetbalvelden, acht tennisvelden met tennishal, enkele beachvolleybalterreinen, twee honkbalvelden, een manege met overdekte rijpiste, een skatepark, twee basketbalvelden, een atletiekbaan, een petanquebaan en een Finse piste van 2.700 meter. Het is het grootste sportcentrum van de gemeente. In Halveweg is ook een sportcentrum met voetbal- en tennisvelden beschikbaar voor sportverenigingen. De grootste indoorsportaccommodatie in Zonhoven is evenementenhal Den Dijk in het dorpscentrum. Hier zijn onder andere twee volleybalclubs actief: damesclub Topsport Davozon en herenclub VC Helios. Deze laatste speelde lange tijd mee in de Liga B van het mannenvolleybal. Naast deze grote evenementenhal zijn er ook een sporthal in Terdonk en een sporthal bij basisschool Windekind in het centrum gelegen. Beide sporthallen stellen zich ten dienste van indoorsporten en zaalevenementen.

Zonhoven is vooral bekend van de Cyclocross Zonhoven of de GP Telenet. Deze veldrit wordt sinds 1958 georganiseerd wordt en wordt traditioneel gezien verreden in en rond de put of de kuil op natuurgebied Teut. Sinds 2010 behoort de veldrit tot de Superprestige veldrijden met als gevolg dat vele veldrijders uit de wereldtop in Zonhoven aan de start verschijnen. Sven Nys is met vijf zeges in Zonhoven de recordhouder bij de mannen. Sanne Cant won de laatste vier edities bij de vrouwen.

In 1966 werd de eerste Belgische wandelclub in Zonhoven opgericht, die de naam O.K.50 Zonhoven draagt.

Bekende sporters uit Zonhoven afkomstig zijn atleten Rik Ceulemans en Marleen Renders, mountainbiker Roel Paulissen en voetballer Roger Nilis. Deze laatste is de vader van profvoetballer Luc Nilis.

Politiek en bestuur[bewerken]

Structuur[bewerken]

De gemeente Zonhoven ligt in het kieskanton Hasselt (dewelke hetzelfde is als het provinciedistrict Hasselt), het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg). Voorts hoort Zonhoven bij het gerechtelijk arrondissement Hasselt, bij het bestuurlijk arrondissement Hasselt en bij het gerechtelijk kanton Houthalen-Helchteren.

Zonhoven Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen Vlag Limburg Limburg Hasselt Zonhoven
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
Volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Limburg Hasselt-Tongeren-Maaseik Hasselt Hasselt Zonhoven
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-

Gemeentebestuur[bewerken]

College van burgemeester en schepenen[bewerken]

Het college van burgemeester en schepenen van Zonhoven telt één burgemeester en zeven schepenen.[40] Voor de periode 2013-2018 wordt het schepencollege gevormd door een coalitie tussen de Open VLD van burgemeester Johny De Raeve en de CD&V van eerste schepen Kristien Smets. Ook de nieuwe lokale partij Voluit Zonhoven heeft één zetel in het college en wordt vertegenwoordigd door Eric Vos.

Kristien Smets verving per 1 januari 2015 eerste schepen Jef Hulsmans.[41] Lieve Vandeput (CD&V) verving per 1 januari 2016 vijfde schepen Christine Bernaert (Open VLD).

College van burgemeester en schepenen
Functie Naam Partij Bevoegdheden
Burgemeester Johny De Raeve Open VLD
Schepen Jules Achten Open VLD Ruimtelijke ordening, woonbeleid en contractbeheer
Ria Hendrickx Open VLD OCMW en sociale zaken
Bram De Raeve Open VLD Jeugd, sport en financiën
Henri Schraepen Open VLD Senioren, kermissen, feestelijkheden en markten
Kristien Smets CD&V Communicatie, toerisme, gezondheidsbeleid, kinderopvang, ontwikkelingssamenwerking en masterplan
Lieve Vandeput CD&V Cultuur, lokale handel en economie en KMO
Eric Vos Voluit Zonhoven Milieu en duurzaamheid, mobiliteit en ICT
Gemeentesecretaris Bart Telen Verslaggeving, coördinatie en voorbereiding

Gemeenteraad[bewerken]

De huidige gemeenteraad werd verkozen bij de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2012. De Zonhovense gemeenteraad bestaat uit 27 zetels[42]. De drie coalitiepartijen bezitten samen 17 van de 27 zetels in de gemeenteraad. De overige twaalf zetels worden ingenomen door het kartel van sp.a-Groen met vijf zetels, de N-VA met vier zetels en door onafhankelijk gemeenteraadslid Patrick Wissels. Hij werd verkozen voor Vlaams Belang. De partij Jong & Dynamisch haalde geen zetels.

Lokale partijen

De Zonhovense politiek wordt gekenmerkt door kartelvorming. De PVV en de VU kwamen in 1976 en 1982 samen op onder de kieslijst KARTEL. In 1994 kwam de VU dan weer samen op met de CVP onder de kieslijst ZONEVE. Sinds 2006 komen sp.a en Groen op onder een gezamenlijk kartel.

Sinds 1982 is PVV/VLD/Open VLD de grootste partij in Zonhoven en zetelt ze in de gemeenteraad. In 1988 besloten de andere partijen in de gemeenteraad, de CVP, de VU en de SP, samen te werken en een coalitie te vormen tegen de liberalen van de PVV. In 1994 en 2000 behaalde VLD een absolute meerderheid in de Zonhovense gemeenteraad. In 2006 bestond het politiek bestuur van Zonhoven uit een coalitie van VLD, die haar absolute meerderheid verloor, en CD&V. Sinds 1 januari 2008 is Johny De Raeve (VLD) de nieuwe burgemeester, nadat Marilou Vanden Poel-Welkenhuysen na de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 nog een jaar burgemeester was. Ook in 2012 was zijn partij de grootste in Zonhoven.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 deden ook twee lokale partijen mee. Voluit Zonhoven onder leiding van Eric Vos stapte mee in de coalitie tussen Open VLD en CD&V en heeft één zetel in de gemeenteraad. Een andere lokale partij, Jong & Dynamisch, behaalde geen zetels. Deze partij werd opgericht door Olivier Goessens en legt de nadruk op aandacht voor jeugd. De kandidaten die voor deze partij opkwamen, waren alle onder de leeftijd van 26 jaar.[43]

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976
Partij of kartel 10-10-1976[44] 10-10-1982[44] 9-10-1988[44] 9-10-1994[44] 8-10-2000[44] 8-10-2006[45] 14-10-2012[46]
Stemmen / Zetels % 23 % 25 % 25 % 25 % 25 % 25 % 27
CVP1 / ZONEVE2 / CD&V3 44,231 11 31,31 8 22,531 6 21,052 6 17,291 4 19,823 5 11,053 3
KARTEL1 / PVV2 / VLD3 / Open Vld4 38,991 9 44,791 12 37,432 11 48,363 15 47,63 14 38,683 10 33,384 11
SP1 / sp.a-Groen2 15,851 3 23,911 5 21,411 5 15,71 4 20,191 5 26,962 7 20,762 6
Vlaams Blok1 / Vlaams Belang2 - - - 5,681 0 9,451 2 14,532 3 6,572 1
N-VA - - - - - - 19,27 5
Voluit Zonhoven - - - - - - 6,63 1
Jong & Dynamisch - - - - - - 2,33 0
AGALEV - - 4,22 0 5,15 0 5,47 0 - -
VU - - 14,4 3 - - - -
Anderen(*) 0,93 - - 4,04 - - -
Totaal stemmen 9524 10840 11948 12762 13677 14781 15107
Opkomst % 96,83 95,83 94,74 95,73 92,73
Blanco en ongeldig % 3,08 5,65 4,48 3,78 4,79 4,25 3,50

De zetels van de gevormde meerderheid staan vetjes afgedrukt.
De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.
(*) 1976: CSD 1994: AOV, Hét, ZZZ

Lijst van burgemeesters[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie de lijst van burgemeesters van Zonhoven.

Zustergemeente[bewerken]

Zonhoven heeft slechts met één plaats een jumelage. Dit is Gayndah in Australië.[47] Deze plaats in de Australische staat Queensland is de eerste en tot op heden enige zustergemeente van de Limburgse gemeente. De jumelage kwam doordat Zonhovenaar Godfried Vaes en Australiër Mike Goebel elkaar ontmoetten in Papoea-Nieuw-Guinea. De vriendschap werd hechter en op 13 maart 1989 werd in Gayndah de samenwerking bekendgemaakt. Op 7 juli gebeurde deze bekendmaking in Zonhoven. Momenteel is Gayndah de enige plaats in Australië met een zustergemeente of partnerstad in België. In Gayndah is een park vernoemd naar Zonhoven.

Wapen en vlag[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Wapen van Zonhoven.
Vlag van Zonhoven.

Het huidige wapen van Zonhoven werd aangenomen in 1882. In de geschiedenis van de gemeente werden nog andere wapens gebruikt. Een eerste wapen, daterend uit de 15e eeuw, laat een helm en de patroonheilige Sint-Quintinus zien. In 1593 werd dit vervangen door een leeuw. Eind 18de eeuw werd het wapenschild van de adellijke familie De Villenfagne de Vogelsanck, op dat moment de heren van het Land van Vogelsanck, afgebeeld op het wapen. Ten tijde van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden werd het huidige wapen per Koninklijk Besluit op 6 februari 1822 verleend aan Zonhoven. Omdat het wapen in deze tijd werd verleend, kan gesproken worden van de rijkskleuren: blauw en goud. Op 29 mei 1838 werd het wapen een tweede maal toegekend aan Zonhoven.[48]

De blazoenering van het wapen luidt als volgt: "Van lazuur beladen met een zon van goud".[49]

1rightarrow blue.svg Zie Vlag van Zonhoven.
Wapen van Zonhoven.

De vlag van Zonhoven is gebaseerd op het wapen van de gemeente. Het heeft een blauwe achtergrond met daarop een zon met een gezicht. De zon op de vlag verwijst echter niet naar de zon als ster, maar naar de Son, dat afkomstig is van Sonuwe, een oude benaming van de Zonderikbeek die door de gemeente stroomt.

Bekende inwoners[bewerken]

Actrice Leah Thys op de Thuisdag in 2010.
Voormalig politica Ingrid Lieten.

Onderstaand personen zijn geboren of woonachtig te Zonhoven:

Externe links[bewerken]