Zottegem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Zottegem
Stad in België Vlag van België
Vlag van Zottegem Wapen van Zottegem
Zottegem (België (hoofdbetekenis))
Zottegem
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Arrondissement Aalst
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
56.65 km² (2017)
74,8%
15,26%
9,93%
Coördinaten 50° 52' NB, 3° 49' OL
Bevolking (bron: AD Statistiek)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
26.373 (01/01/2018)
48,72%
51,28%
465,5 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2018)
17,81%
60,58%
21,61%
Buitenlanders 3,78% (01/01/2018)
Politiek en bestuur
Burgemeester Jenne De Potter (CD&V)
Bestuur CD&V, N-VA
Zetels
N-VA
CD&V
sp.a
Open Vld
Groen
29
8
7
7
5
2
Economie
Gemiddeld inkomen 21.124 euro/inw. (2016)
Werkloosheidsgraad 4,41% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode
9620
9620
9620
9620
9620
9620
9620
9620
9620
9620
9620
Deelgemeente
Zottegem
Elene
Erwetegem
Godveerdegem
Grotenberge
Leeuwergem
Oombergen
Sint-Goriks-Oudenhove
Sint-Maria-Oudenhove
Strijpen
Velzeke-Ruddershove
Zonenummer 09
NIS-code 41081
Politiezone Zottegem/Herzele/StLHoutem
Hulpverleningszone Vlaamse Ardennen
Website www.zottegem.be
Detailkaart
MnpZottegemLocation.png
Ligging binnen het arrondissement Aalst
in de provincie Oost-Vlaanderen
Foto's
Markt met stadhuis, Egmontstandbeeld en dekenij
Markt met stadhuis, Egmontstandbeeld en dekenij
Portaal  Portaalicoon   België

Zottegem is een gemeente en stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen.

Het ligt in de Vlaamse Ardennen, ten zuidoosten van Gent. In 2018 telde Zottegem 26.373 inwoners, die Zottegemnaars[1] of Zottegemmenaars[2] worden genoemd.

Geschiedenis[bewerken]

In de streek werden Romeinse en Gallo-Romeinse vondsten gedaan. De vicus Velzeke lag aan de Heirbaan Boulogne-Keulen en de heirbaan tussen Bavay en het noorden (Romeinse weg Bavay-Velzeke). Het was een centrum met onder andere silo's, hoeves, tempels en smelterijen. Zottegem ontstond later als een kleine Germaanse nederzetting op de linkeroever van de Bettelhovebeek.[3]

De oudste teruggevonden vermelding van de plaats dateert uit een charter van Rothardus uit 1083 als Sotengem, een kleine nederzetting ('Ten Dorpe') vlakbij de versterking van Rothardus. De naam komt van Sutto-inga-haim en betekent 'de hoeve van de sibbe van Sutto'; Sutto was een Germaanse naam en betekent 'de zoete'. Sinds de twaalfde eeuw wordt dus melding gemaakt van de heerlijkheid Zottegem en het Egmontkasteel, dat echter geen defensieve functie vervulde maar een versterkt mottekasteel was. Zottegem had tot de dertiende eeuw geen volledig zelfstandige parochie, maar hing af van de kerk van Strijpen. In de dertiende eeuw stimuleerden de Zottegemse kasteelheren het ontstaan van een nieuwe kleinstedelijke woonkern met bijbehorende parochiekerk (iets meer naar het zuiden, rond de huidige Markt en Heldenlaan). Het kleine centrum kwam vanaf de veertiende eeuw tot bloei en kreeg bepaalde fiscale, sociale en economische rechten (lakenhuis, eigen bestuur, rechtspraak en vanaf 1524 marktrecht (wekelijkse markt en twee jaarmarkten) verleend in een octrooi van Keizer Karel V).[3] [4] Die vryheydt Zottegem werd bestuurd door een amman (burgemeester) en zeven schepenen.

Tussen de dertiende en achttiende eeuw werd in en rondom Zottegem regelmatig gevochten. Het Egmontkasteel werd in 1381 even ingenomen tijdens de Gentse Opstand, maar de Gentenaren werden naderhand weer verdreven. In 1452 liet Graaf van Étampes Jan van Bourgondië tijdens de Gentse Opstand de burcht plunderen en werd Zottegem in brand gestoken, in 1453 werd het kasteel van Sint-Goriks-Oudenhove bezet. In de zestiende eeuw kwamen de heerlijkheid Zottegem en het Egmontkasteel in handen van Lamoraal van Egmont.

Zottegem in de eerste helft van de 17e eeuw (afbeelding uit Flandria Illustrata - 1641)

De woelige tweede helft van de zestiende eeuw werd gekenmerkt door het opkomende protestantisme en (na de Beeldenstorm) de opstand tegen de Spanjaarden. Na zijn terechtstelling door Alva op 5 juni 1568 werd Lamoraal van Egmont begraven in de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk. In 1580 werd Zottegem geplunderd door de Geuzen onder leiding van De La Noue. In 1658 werd het centrum in brand gestoken door de Fransen tijdens de Frans-Spaanse Oorlog. In 1667 sloeg de bevolking voor hen op de vlucht tijdens de Devolutieoorlog. In 1671 staken ze de Zottegemse pastorie in brand,in de aanloop naar de Hollandse Oorlog. In 1708 plunderden Franse troepen de Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk tijdens de Spaanse Successieoorlog. Tussen 1742 en 1748 vochten Engelse, Franse, Hannoverse en Hollandse troepen er tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog.[3]

Zottegem had zich ondertussen ontwikkeld tot een klein handels- en ambachtscentrum van regionaal belang. Het omliggende platteland (over)leefde vooral van aardappel- en vlasteelt, weverij en (rond Sint-Maria-Oudenhove) handschoennijverheid. Vanaf 1800 werd Zottegem een kantonhoofdplaats met een vredegerecht en een decanaat. Vanaf 1867 werd het station Zottegem in gebruik genomen, en verschoof de stadskern meer richting station.

Zottegem in 1853

Door de komst van de spoorweg nam de bevolking snel toe; nieuwe straten werden aangelegd (Musselystraat, Broeder Marèslaan, Van Aelbrouckstraat) of verlengd (Grotenbergestraat, Laurens Demetsstraat). Hierdoor ontstond een groter kleinhandels- en nijverheidscentrum met een tiental brouwerijen (Brouwerij De Klok, Brouwerij Crombé, Brouwerij De Meyer), kachelmakerijen en breigoedfabrieken (Sanitary, Cantaert, Schockaert-Smeets, Cousy, Moreels). Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het station opgeblazen (1918) en werden verschillende leden van een Zottegems spoorwegspionagenetwerk (Roels, Vanden Bossche) door het Duitse leger terechtgesteld. Bij de bevrijding na de Tweede Wereldoorlog op 3 september 1944 raakte een terugtrekkende Duitse colonne bij de Zottegemse 'Luchtbal' slaags met Engelse troepen; daarbij vielen verschillende burgerdoden. Vanaf de jaren 50 breidde de stad gestaag verder uit met nieuwe woonwijken. Tegenwoordig is Zottegem vooral een regionaal handels- en dienstencentrum (met winkels, scholen en ziekenhuis AZ Sint-Elisabeth Zottegem) met een relatief groot aantal pendelaars.[3]

Geografie[bewerken]

Zottegem ligt in het vrij heuvelachtige Vlaamse Ardennen-landschap dat varieert van 20 meter tot 102 meter hoogte met hellingen als De Vlamme, Langendries, Grotenberge, Kloosterbosstraat en Elverenberg-Vossenhol. De glooiende noordelijke helft van het grondgebied is iets vlakker dan het sterker heuvelende zuidelijke deel met Erwetegem, Sint-Goriks-Oudenhove, Sint-Maria-Oudenhove.

Door Zottegem stromen verscheidene waterlopen waaronder de Bettelhovebeek (Deinsbeek), de Molenbeek (monding in de Zwalm), Molenbeek-Ter Erpenbeek, de Molenbeek (monding nabij Wichelen) en de Munkbosbeek (Stampkotbeek). In het westen wordt Zottegem begrensd door de Zwalm in de Zwalmvallei. Zottegem grenst aan de gemeentes Gavere, Oosterzele, Sint-Lievens-Houtem, Herzele, Lierde, Brakel en Zwalm.

Kernen[bewerken]

Naast Zottegem zelf bestaat de gemeente uit de onderstaande deelgemeenten.

Velzeke-Ruddershove bestaat uit Velzeke en Ruddershove, die tot 1825 zelfstandige gemeenten waren. De wijk Bijloke telt 812 inwoners. De wijk ligt op de grens van Grotenberge, Leeuwergem en Strijpen, en sluit aan op de stadskern van Zottegem, net als de wijk Bevegem.

Nr. Naam Oppervlakte
(km²)
Bevolking
(31-12-2007)
Bevolkingsdichtheid
(inwoners/km²)
I Zottegem 1,62 4.843 2.990
II Elene 3,21 1.156 360
III Oombergen 1,90 594 313
IV Leeuwergem 2,73 1.316 482
V Grotenberge 4,66 1.278 274
VI Godveerdegem 3,27 966 295
VII Erwetegem 9,63 3.161 328
VIII Sint-Maria-Oudenhove 5,06 2.229 441
IX Sint-Goriks-Oudenhove 5,67 974 172
X Strijpen 6,00 4.180 697
XI Velzeke-Ruddershove 13,00 3.154 243

Demografische ontwikkeling[bewerken]

Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van onroerend erfgoed in Zottegem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Egmontstad[bewerken]

De stad staat bekend als de Egmontstad (en heeft een 'Egmontstedenband' met Egmond en Oud-Beijerland):

Andere bezienswaardigheden[bewerken]

Politiek[bewerken]

Structuur[bewerken]

De stad Zottegem ligt in het kieskanton Zottegem in het provinciedistrict Geraardsbergen, het kiesarrondissement Aalst-Oudenaarde en de kieskring Oost-Vlaanderen.

Zottegem Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Aalst Zottegem
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
Volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Oost-Vlaanderen Aalst-Oudenaarde Geraardsbergen Zottegem Zottegem
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van burgemeesters van Zottegem voor een overzicht van burgemeesters van Zottegem.

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 1976 was de CVP de grootste Zottegemse partij (en vormde een coalitie met de SP o.l.v. Frans Van de Meulebroucke), in 1982 VOP (Volksunie-Onafhankelijken-PVV) (dat een coalitie vormde met de SP o.l.v. Herman De Loor). Tussen 1988 en 2012 was de socialistische partij (SP/sp.a) de grootste in Zottegem.

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 1988 werd een coalitie CVP-VOP gevormd o.l.v. Edwin De Maesschalk; na de gemeenteraadsverkiezingen van 1994 ontstond een coalitie VLD-CVP o.l.v. Edwin De Maesschalk. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2000 en 2006 vormde sp.a een coalitie met CD&V o.l.v. Herman De Loor. Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 werd de N-VA de grootste partij, maar werd de coalitie tussen CD&V en sp.a voortgezet o.l.v. Jenne De Potter.

2019-2024[bewerken]

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 werd de N-VA opnieuw de grootste partij, waarop een coalitie werd gevormd tussen N-VA en CD&V. Vanaf 2019 tot 2024 is er een coalitie van N-VA en CD&V met een meerderheid van 15 op 29 zetels. Het burgemeesterschap wordt verdeeld tussen CD&V’er Jenne De Potter (2019-2021) en N-VA'er Matthias Diependaele (2022-2024).[7]

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[8] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[9] 14-10-2012[10] 14-10-2018[11]
Stemmen/Zetels % 27 % 29 % 29 % 29 % 27 % 27 % 29 % 29
CVP1/CD&V2 42,461 12 34,041 10 29,321 9 29,41 9 27,731 8 - 24,282 8 22,52 7
CD&V+N-VA - - - - - 26,55 7 - -
N-VA-ZAP - - - - - - 24,91 8 -
N-VA - - - - - - - 25,1 8
VU 7,31 1 - - 4,11 0 - - - -
PVV1/VLD2/Open Vld3 28,391 8 - - 23,192 7 19,962 5 21,352 6 15,693 5 183 5
SP1/sp.a2 21,831 6 27,851 8 37,981 12 39,591 13 37,151 12 32,922 10 22,22 7 -
sp.a-Voor Zottegem - - - - - - - 23,4 7
AGALEV1/Groen2 - - - 3,711 0 - 8,882 2 7,542 1 9,22 2
Vlaams Blok - - - - 4,94 0 - - -
VOP - 38,11 11 28,4 8 - - - - -
VERZET - - 4,29 0 - - - - -
ZAP - - - - 10,21 2 10,31 2 - -
LEEF! - - - - - - 1,71 0 -
LDD Plus - - - - - - 0,71 0 -
Vlaams Belang-Vlot - - - - - - 2,91 0 -
De Vrije Mening - - - - - - - 1,8 0
Totaal stemmen 17963 18293 18791 18930 18729 19100 19299 19747
Opkomst % 96,79 95,28 93,49 95,16 93,32 94,1
Blanco en ongeldig % 1,97 3,07 3,18 3,47 3,43 4,49 3,84 4,2

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes gedrukt. De grootste partij is in kleur.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Nabij het stadscentrum bevindt zich het station van Zottegem, op de kruising van spoorlijn 89 en 122.

Van noord naar zuid loopt door de gemeente de N42, de gewestweg Wetteren-Geraardsbergen-Lessen. In oost-westrichting loopt de N46, de gewestweg Aalst-Oudenaarde. Verder lopen ook de N454 (Ronse-Zottegem) en de N462 (Wetteren-Brakel) door Zottegem.

Industrie[bewerken]

De stad Zottegem beschikt over een regionaal bedrijventerrein langs beide zijden van de Europaweg (N42). Er liggen ook kmo-zones langs de Buke (N462), Sluizeken en Meerken.

Sport[bewerken]

Stedelijk sportcentrum 'Bevegemse Vijvers'

Voetbalclub KSV Sottegem speelde in zijn bestaan verscheidene seizoenen in de nationale reeksen en speelde tot 2018 in het stedelijk sportstadion Jules Matthijs. In de deelgemeenten zijn nog andere clubs aangesloten bij de Belgische Voetbalbond en actief in de provinciale reeksen, namelijk Eendracht Elene-Grotenberge, WK Sint-Goriks, EC Oudenhove, Racing Strijpen en FC Velzeke.

In de stad zijn ook nog andere sportclubs actief, waaronder basketbalclub BBC Helios Zottegem, tennisclub TC Zottegem, honkbalclub Bebops, zwemclub FIRST, volleybalclub MEZO, turnkring EWB, judoschool Zottegem, karateclub Shotokan, tafeltennisclub TTC Egmont, squashclub Future Sports en atletiekvereniging Zottegem Atletiek. In het jaar 2016 werd ook de nieuwe kernafdeling van Atletiekclub Geraardsbergen in Zottegem officieel opgericht. Het stedelijk sportcentrum de 'Bevegemse Vijvers' met zwembad en sportzalen bevindt zich in de wijk Bevegem. Met financiële steun van de provincie Oost-Vlaanderen werd er in 2006 een nieuw complex gebouwd met sportzalen, een feestzaal en een fuifzaal. Het zwembad werd gerenoveerd in 2009 en 2010.[12] Er liggen ook nog enkele voetbalterreinen, een Finse piste, een honkbalterrein en een fit-o-meter.

De stad is een vaste waarde in Vlaamse wielerwedstrijden als GP Stad Zottegem, (tot 2017) de Driedaagse van De Panne, Omloop Het Nieuwsblad, E3 Harelbeke en de Ronde van Vlaanderen. De kasseistroken van de Lippenhovestraat en de Paddestraat worden vaak in het parcours opgenomen.

Recreatie[bewerken]

Door de gemeente Zottegem lopen onder meer de fietsroutes 'Egmontroute', 'Kleine Flandrienroute' (bewegwijzerd) en de 'Ronde van Vlaanderenroute'[13] (bewegwijzerd), de bewegwijzerde 'Zoetegem'-menroute, bewegwijzerde Sport Vlaanderen-mountainbikeroutes, bewegwijzerde Sport Vlaanderen-looproutes door Domein Breivelde[14] en de bewegwijzerde autoroutes 'Vlaamse Ardennenroute' en 'Romeinse weg Velzeke-Bavay'. Het bewegwijzerde fietsknooppuntennetwerk 'Vlaamse Ardennen' en de bewegwijzerde wandelknooppuntennetwerken 'Vlaamse Ardennen - Zwalmvallei' en 'Vlaamse Ardennen - Bronbossen' lopen deels door Zottegem. Andere wandelpaden zijn het Mijnwerkerspad, het Jan de Lichtepad en de diverse bewegwijzerde paden in de natuurgebieden.

Natuurgebieden[bewerken]

In Zottegem liggen verschillende natuurgebieden; de meeste daarvan zijn Europees beschermd als Natura 2000-habitatrichtlijngebied (Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuid-Vlaamse bossen) en worden beheerd door de stad Zottegem, Natuurpunt of het Agentschap voor Natuur en Bos. Het gaat om wachtspaarbekken Bettelhovebeek, Middenloop Zwalm, Kloosterbos, Steenbergse bossen, Parkbos-Uilenbroek, Oombergse bossen en Cotthembos, Bertelbos, Munkbosbeekvallei.

Cultuur[bewerken]

Reus 'Miele'.

Zottegem heeft een cultureel centrum 'CC Zoetegem' in stadstheater Rhetorica. Er is een Stedelijke Academie voor Muziek, Woord en Dans (SAMWD) en een Stedelijke Academie voor Beeldende Kunst (SABK). De openbare stadsbibliotheek is gehuisvest in het Egmontkasteel. In het stadhuis bevindt zich het 'Centrum voor Streekgeschiedenis', een documentatiecentrum over regionale geschiedenis met een erfgoedbibliotheek.[15] De stad telt daarnaast verschillende culturele verenigingen, waaronder muziekverenigingen en fanfares, koren en toneelverenigingen.

Zottegem heeft enkele stadsreuzen (Cambrinus, Cambrina, Sotto, Johanna, Leo en Trees),[16] die samen met de acht 'wippelpaardjes'[17] een optocht vormen op de kermis op Pinksteren. Sinds 10 maart 2018 is volkszanger Emiel 'Miele' De Meyer (die in 1974 met 'Zottegem Blues' zowat de officieuze stadshymne schreef) ook vereeuwigd als reus.[18]

Tussen Sinterklaas en Driekoningen wordt bij lokale bakkers de 'koekelaring' gemaakt, een rechthoekig kruimig broodje met kaneel.[19]

Festivals en feesten[bewerken]

Jaarlijks wordt bij de Bevegemse Vijvers het muziekfestival Rock Zottegem georganiseerd.[20] Daarnaast zijn er verspreid over het jaar nog een aantal muziekfestivals, waaronder More Blues, Bombelbas, Dunk! Festival en Jazz@The Bib, Egmontrock en de Parkconcerten in het Egmontpark.

Sinds 1956 is er elk jaar een carnavalsoptocht in januari. Deze stoet kwam voort uit de 'Winterfeesten' en was oorspronkelijk bedoeld om het driekoningenzingen te stimuleren ('Driekoningencarnaval').[21] Er wordt elk jaar met Pinksteren en op Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaart ook een kermis gehouden.

Bekende personen[bewerken]

Geboren in Zottegem[bewerken]

Woonachtig te Zottegem[bewerken]

Externe link[bewerken]