Zyklon B

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Zyklon-B)
Ga naar: navigatie, zoeken
Blikken met Zyklon B

Zyklon B was een pesticide dat door nazi-Duitsland gebruikt werd in diverse gaskamers tijdens de Holocaust.

Werking[bewerken]

De substantie bestaat uit pellets of schijfjes houtpulp of diatomeeënaarde die geïmpregneerd zijn met waterstofcyanide (blauwzuur), een stabilisator en een waarschuwende geurstof ethylbroomacetaat. Blauwzuur is een zeer vluchtige vloeistof met een kookpunt van 25,6°C. Het ruikt enigszins naar amandelen, maar niet sterk genoeg om erop te kunnen vertrouwen dat het geroken wordt voor het fataal is.

De pellets geven, zodra ze aan de open lucht blootgesteld worden, het blauwzuur af als damp. Blauwzuur verdampt ongeveer even gemakkelijk als di-ethylether. De functie van de pellets bestaat eruit het gif hanteerbaar en makkelijker doseerbaar te maken.

Slachtoffers van dit gas voelen in eerste instantie niets. Blauwzuur blokkeert de ademhalingsketen in de cel waardoor het metabolisme in enkele minuten stopt. Het effect treedt dus bij grote doses zo snel op dat mensen vaak nauwelijks de kans hebben om symptomen te ontwikkelen, maar zwaktegevoel, misselijkheid en braken komen bij iets langzamer optredende vergiftigingen wel voor.

Gebruik als pesticide[bewerken]

Het was voor de oorlog al jaren leverbaar als bestrijdingsmiddel, te gebruiken tegen veel soorten ongedierte in onder meer woningen en schepen[1] en werd toegepast door de te ontsmetten ruimten zo luchtdicht mogelijk af te sluiten en dan het product in iedere ruimte te verspreiden waarna het personeel (dat gasmaskers droeg) het object zo snel mogelijk verliet.

Gebruik op mensen[bewerken]

Initieel werd Zyklon B in de concentratiekampen gebruikt voor ontluizen en ter bestrijding van tyfus. In september 1941 werden in Auschwitz I de eerste experimenten uitgevoerd met het doden van mensen met behulp van het vergif. Zyklon B werd daarvoor geleverd door de Duitse bedrijven Degesch (Deutsche Gesellschaft für Schädlingsbekämpfung GmbH) en Tesch & Stabenow, onder licentie van octrooihouder IG Farben. Volgens de Duitse wet moest aan Zyklon B een waarschuwende geurstof worden toegevoegd, maar de nazi's bevolen Degesch, in strijd met deze wet, Zyklon B te produceren zonder de waarschuwingsstof.

Het pesticide werd door de nazi's gebruikt in de gaskamers van vernietigingskampen Auschwitz-Birkenau, Majdanek, Treblinka en Bełżec. Daarnaast werd het eveneens gebruikt in de concentratiekampen Ravensbrück, Sachsenhausen, Mauthausen, Neuengamme en Stutthof. In Dachau werd ook een gaskamer gebouwd speciaal voor het gebruik van Zyklon B, deze is om onbekende redenen nooit in gebruik genomen.

In Sobibór en Chełmno werd geen Zyklon B gebruikt, daar werden de gevangenen vergast door middel van koolstofmonoxide. Deze methode werd eerder ook toegepast in Treblinka en Bełżec.

Gedenkplaat met betrekking tot juridische vervolging van diverse directieleden van de firma Tesch & Stabenow

Berechting[bewerken]

Na de oorlog werden twee directeuren van Tesch & Stabenow door een Brits oorlogstribunaal berecht en geëxecuteerd voor hun aandeel in het leveren van de stof.

Gebruik van het woord Zyklon is nog altijd een bron van woede voor sommige Joodse groeperingen. In 2002 moesten zowel Bosch Siemens Hausgeräte als Umbro pogingen laten varen om de term als handelsmerk te gebruiken voor hun producten. De pesticide wordt tegenwoordig geproduceerd onder de handelsnaam Cyanosil.[2]

Naam[bewerken]

De naam Zyklon is afgeleid van het Duitse woord voor cycloon (tropische wervelstorm). De reden achter de naam Zyklon B is onduidelijk. Er bestond al een middel Zyklon A. Zyklon A was een pesticide maar dan met methylcyanoformaat als werkzame component in tegenstelling tot Zyklon B dat blauwzuur als werkzame component had. Er is een theorie die stelt dat Zyklon B juist door dit blauwzuur (waterstofcyanide) aan zijn naam komt: Zyklon B (van het Duitse Blausäure; letterlijk blauwzuur). Productie van methylcyanoformaat en daardoor Zyklon A werd onder het Verdrag van Versailles verboden omdat het kon dienen als een reagens bij de productie van strijdgassen.