Conservative Party (Verenigd Koninkrijk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Conservative Party)
Ga naar: navigatie, zoeken
Conservatieve Partij
David Cameron, huidig premier van het Verenigd Koninkrijk
David Cameron, huidig premier van het Verenigd Koninkrijk
Functiehouders
Partijleider David Cameron
Mandaten
Lagerhuis
Hogerhuis
Europees Parlement
Lokale overheid
Politie commissarissen
Algemene gegevens
Opgericht 1830
Actief in Verenigd Koninkrijk
Hoofdkantoor Londen
Richting Centrumrechts
Ideologie Conservatisme
Kleuren Blauw
Europese fractie Europese Conservatieven en Reformisten
Website conservatives.com
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Verenigd Koninkrijk

De Conservative Party (Nederlands: Conservatieve Partij; Welsh: Y Blaid Geidwadol), officieel: Conservative and Unionist Party is de conservatieve partij in het Verenigd Koninkrijk. Het is de grootste partij van het land, en het meest succesvol in eerdere verkiezingen. Het is tevens de op één na oudste partij van de wereld, na de Democratische Partij in de Verenigde Staten. De huidige leider van de partij, en premier van het Verenigd Koninkrijk, is David Cameron.

De partij maakt deel uit van de fractie van de Europese Conservatieven en Reformisten in het Europees Parlement.

Geschiedenis[bewerken]

1820 - 1880[bewerken]

Robert Peel, premier van het Verenigd Koninkrijk (1834-1835 en 1841-1846)
Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury

De moderne Conservatieve Partij ontstond in de jaren dertig van de 19e eeuw, maar haar voorgangers hebben wortels die teruggaan tot de 17e eeuw. In die tijd waren er weinig politieke allianties en de parlementsleden opereerden veel zelfstandiger. Vanaf 1780 waren de Whigs onder leiding van William Pitt de Jongere de dominante groep in de politiek. Zij gingen steeds meer samenwerken met de Tories. In de late jaren twintig van de 19e eeuw brak een discussie over politieke hervormingen hen op. Een regering geleid door Arthur Wellesley, de Hertog van Wellington, viel uit elkaar. Robert Peel vormde daarna een nieuwe coalitie. In 1834 presenteerde hij het Tamworth Manifesto, waarin de basisprincipes van het conservatisme werden verwoord.

Een regering onder leiding van Peel kwam in 1846 ten val vanwege een conflict over de Graanwetten. Tijdens de Grote Hongersnood had Peel in eerste instantie niet door hoe groot het probleem was. Maar toen de omvang duidelijk werd, trok hij de Graanwetten tégen de landeigenaren in. Deze wet ondersteunde landbouwinkomsten door graanimport te limiteren. Door deze wet in te trekken, ging hij radicaal in tegen het Tory-protectionisme. Hij hoopte meer eten vrij te maken voor de Ierse bevolking. Zijn eigen partij ondersteunde deze beslissing niet, maar de motie werd goedgekeurd met de steun van de Whigs. De daaropvolgende motie werd direct afgewezen en Peel trad af als premier. Na zijn dood zouden veel van zijn volgers zich in 1859, samen met Whigs en Radicalen, verenigen in de Liberale Partij.

De crisis had grote gevolgen gehad voor de slagkracht van de Conservatieve Partij. Onder leiding van Edward Smith-Stanley en Benjamin Disraeli herstelde zij zich langzaam. Smith-Stanley zou in de jaren vijftig en zestig verschillende minderheidskabinetten leiden, maar pas in 1874 verkreeg de Conservatieve Partij weer een meerderheid. Een combinatie van Disraelis' patriottistische geluid en beloften voor sociale hervormingen zorgden er voor dat de Conservatieve Partij genoeg aanhang kreeg onder de werkende klasse en Disraeli werd premier. In 1880 moest hij aftreden vanwege een verkiezingsnederlaag.

1880 - 1918[bewerken]

Vanaf 1886 wist de Conservatieve Partij voor langere tijd stabiele regeringen te vormen, aanvankelijk met passieve steun van de Liberale Unionisten en vanaf 1895 samen in een coalitie met hen. Aanvankelijk was Lord Salisbury de premier, maar in 1902 trok hij zich terug en droeg het premierschap over aan zijn neef Arthur Balfour. Het kwam in 1904 tot een breuk binnen de Conservatieve Partij vanwege het beleid van Joseph Chamberlain, minister van Koloniën. Deze was zelf lid van de Liberale Unionisten. Chamberlain was een voorstander van protectionisme. Dit leverde hem veel kritiek op. Verschillende parlementsleden van de Liberale Unionisten en de Conservatieve Partij maakten de overstap naar de Liberale Partij. Onder hen was Winston Churchill. De situatie werd verergerd door de uitbraak van de Boerenoorlog, die op weinig steun onder de bevolking kon rekenen. Bij de parlementsverkiezingen in 1906 leden beide partijen een grote nederlaag en er kwam een liberale regering. De Conservatieve Partij wist een groot deel van haar verlies goed te maken bij de parlementsverkiezingen in januari 1910 en december 1910. Hierdoor waren de liberalen gedwongen voor hun regering de steun te vragen van Ierse Nationalisten. De steun van de regering nam echter verder af door de uitbraak van de Eerste Wereldoorlog, en een aantal fouten die daarbij in het begin werden gemaakt. De Conservatieve Partij keerde terug in de regering, aanvankelijk nog samen met de Liberalen, maar in 1918 als dominante partij in de regering van Lloyd George.

1918 - 1945[bewerken]

Stanley Baldwin, premier van het Verenigd Koninkrijk (1923-1924, 1924-1929 en 1935-1937)
Winston Churchill, premier van het Verenigd Koninkrijk (1940-1945 en 1951-1955)

Voor de jaren daarna leek het mogelijk dat de Liberalen en Conservatieven samen zouden opgaan in een nieuwe partij, maar de Liberalen weigerde hun identiteit op te geven en daardoor verdween het momentum. Meningsverschillen over de relatie met de Sovjet-Unie, de omgang met vakbonden en de Ierse kwestie zorgden ervoor dat steeds meer Conservatieven wilden breken met de regering. Partijleider Bonar Law moest in 1921 aftreden omdat er bij hem kanker geconstateerd was en hij werd opgevolgd door Austen Chamberlain. Deze had zijn partij niet onder controle en in oktober 1922 trokken de Conservatieven hun steun in voor de regering van Lloyd George. Chamberlain trad af en werd opgevolgd door Bonar Law, die was overgehaald zijn terugkeer te maken in de politiek. In mei 1923 trad hij definitief af als gevolg van zijn ziekte en kort daarna overleed hij. Zijn opvolger was de relatief onbekende Stanley Baldwin. De partij bereikte een nieuw hoogtepunt onder zijn leiderschap. Hij streefde sociale hervormingen na en gaf leiding aan verschillende stabiele kabinetten. In 1931 wist Baldwin – als laatste tot op heden - bij de verkiezingen zelfs een absolute meerderheid te behalen.

In 1937 werd Baldwin opgevolgd door Neville Chamberlain. Deze zou de geschiedenis ingaan als de man die dacht de wereldvrede te hebben gered ("Peace for our time") door in 1938 een verdrag met Adolf Hitler te sluiten over de annexatie van Sudetenland door Duitsland. Toen Duitsland in september 1939 Polen binnenviel werd zijn positie steeds onhoudbaarder. Chamberlain zou echter pas in mei 1940 worden opgevolgd door Winston Churchill die gedurende de oorlogsjaren leiding gaf aan een Nationale Coalitie.

1945 - 1975[bewerken]

Edward Heath, premier van het Verenigd Koninkrijk (1970-1974)

Kort na de oorlog verloren de Conservatieven de verkiezingen en kwam er een Labour-regering. In 1951 keerde de Conservatieve partij met Churchill aan het hoofd terug in de regering. Zij gingen akkoord met veel van de hervormingen die Labour had ingezet, maar ook draaiden ze er een aantal terug, zoals de nationalisatie van de staalindustrie. In 1955 trad Churchill terug ten faveure van Anthony Eden. Deze was erg populair geweest als minister van Buitenlandse Zaken, maar zijn regering raakte in de problemen door oververhitting van de politiek. In 1956 probeerde Groot-Brittannië in samenwerking met Frankrijk en Israël het Suezkanaal terug te veroveren toen Egypte dit nationaliseerde. De Amerikaanse regering van Dwight Eisenhower dwong echter samen met de Sovjet-Unie de Europese machten om zich terug te trekken. Edens positie werd onhoudbaar en begin 1957 trad hij af "vanwege gezondheidsproblemen".

Eden werd opgevolgd door Harold Macmillan die het imago van de overheid probeerde te hervestigen door de nadruk te leggen op economische groei. In 1959 voerde hij campagne onder de slogan "You’ve never had it so good". De regering van Macmillan kreeg te maken met een terugslag toen aan het begin van de jaren zestig de werkloosheid toenam. Dit effect werd verergerd door het aftreden van John Profumo, minister van Oorlog, door wat bekend kwam te staan als de Profumo-affaire. In oktober 1963 werd er terminale kanker geconstateerd bij Macmillan en hij trad af. Hij werd opgevolgd door Alec Douglas-Home, maar deze slaagde er niet in de verkiezingen in 1964 te winnen.

De Conservatieve Partij stapte in 1964 over op een systeem waarbij de nieuwe leider door de Lagerhuisfractie werd gekozen. Douglas-Home werd in 1965 opgevolgd door Edward Heath. Heath verloor de parlementsverkiezingen in 1966 en steeds meer stemmen riepen om zijn aftreden, onder andere vanwege vermeende gezondheidsklachten. Heath weigerde en verraste velen door de verkiezingen in 1969 te winnen. Heath werd premier. Zijn premierschap was een van de meer controversiële periodes in de geschiedenis van de Conservatieve Partij. Zijn monetaire beleid faalde en de werkloosheid nam toe. Dit ging gepaard met een hoge inflatie. The Troubles in Noord-Ierland dwongen Heath ertoe het Parlement van Noord-Ierland te ontbinden. Noord-Ierland viel onder het directe bewind van de Britten. Daardoor verloor de Conservatieve Partij de steun van de Ulster Unionist Party in het Britse Parlement. Dit had gevolgen voor de jaren daarop waarbij het voor de Conservatieve Partij lastig was genoeg steun te vinden in het parlement voor haar plannen.

Heath zelf zag de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de Europese Economische Gemeenschap als een van zijn grootste successen, maar dit was juist een erg controversieel thema in zijn partij. De Oliecrisis van 1973 zorgde voor een verdere inflatie en in reactie daarop extra salariseisen in de kolenindustrie. De regering weigerde in te gaan op deze eisen en dat leidde tot massale stakingen en acties, waardoor er veel minder elektriciteit beschikbaar was. Dit leidde tot een rantsoenering van de elektriciteit door de overheid. Heath schreef nieuwe verkiezingen uit onder de slogan "Who Governs Britain?" De Conservatieve Partij was echter helemaal niet klaar voor nieuwe verkiezingen en de mijnwerkers gaven aan dat zij niet zagen hoe een herverkiezing van de regering zou bijdragen aan een oplossing van de situatie. De Conservatieve Partij werd verder getroffen door de dood van Ian Macleod en het aftreden van Enoch Powell. Deze kon zich niet vinden in de toetreding van het Verenigd Koninkrijk tot de EEG en riep de kiezers op om op Labour te stemmen. Bij de verkiezingen behaalde de Liberale Partij en de verschillende kleinere regionale partijen een opvallende stemmenwinst. De Conservatieve Partij slaagde er niet in samen met de Liberale Partij een regering te vormen, waarna Heath aftrad als premier.

1975 - 1997[bewerken]

Margaret Thatcher, premier van het Verenigd Koninkrijk (1979-1990)

In 1975 werd Margaret Thatcher leider van de partij. Ten tijde van de parlementsverkiezingen in 1979 was de inflatie opgelopen tot boven de 20 procent. Op die golf van ongenoegen werd zij gekozen als premier, nadat ze als oppositieleidster een motie van wantrouwen tegen het LibLab pact van James Callaghan had gewonnen met een meerderheid van één stem. Zij streefde de privatisering van publieke bedrijven na en was voorstander van en vrije-markt-toenadering. Dit beleid zorgde ervoor dat sommige sociale lagen ontevreden werden over het beleid van de regering. Haar beleid kwam bekend te staan als het Thatcherisme. Ze slaagde erin de inflatie terug te brengen tot 4 procent, maar dit leidde wel tot een toegenomen werkloosheid. Vooral in de mijnsector verloren veel arbeiders hun baan. Ook streefde Thatcher naar een vermindering van de macht van de vakbonden. Zij vond dat deze met hun acties de economische groei belemmerden. Dat idee was deels gevoed door de acties van de vakbonden ten tijde van het premierschap van haar voorganger Heath.

In 1983 en 1987 boekte ze tweemaal een grote verkiezingsoverwinning. Bij de eerste verkiezingen was er nog weinig tegenstand van Labour, omdat deze partij intern verdeeld was. In 1982 bereikte haar populariteit bovendien een hoogtepunt door haar leiderschap in de Falklandoorlog. Bij de verkiezingen in 1987 leek Labour met aan het hoofd Neil Kinnock serieuzer tegenstand te kunnen bieden, maar intussen was de economie aangetrokken en daardoor had de regering van Thatcher de wind in de zeilen.

De introductie van de Community Charge, een nieuw belastingstelsel, beter bekend als poll tax, werd Thatcher echter fataal. Op 31 maart 1990 kwam het tot gewelddadige onlusten en straatgevechten in Londen. Labour streefde haar voorbij in de peilingen en haar positie kwam binnen de eigen partij ter discussie te staan. Zij werd opgevolgd als partijleider en premier door John Major. Binnen twee maanden stond de Conservatieve Partij weer gelijk aan Labour in de peilingen. De economie raakte intussen weer in het slop, maar de verkiezingen in 1992 werden toch door Major gewonnen. Het succes was vooral te danken aan Majors’ claim dat het Verenigd Koninkrijk onder een Labour-regering nog hogere prijzen en belastingen zou krijgen.

De economie verslechterde in de jaren daarna en de populariteit van de Conservatieve Partij verminderde ten koste van die van Labour. Bij de parlementsverkiezingen in 1997 boekte Labour onder leiding van Tony Blair een recordoverwinning. De Conservatieve Partij had alleen parlementsleden afkomstig uit Engeland. In Noord-Ierland, Schotland en Wales was geen enkel parlementslid namens de partij gekozen.

1997 - heden[bewerken]

David Cameron, premier van het Verenigd Koninkrijk (2010-heden)

De nieuwe leider van de partij werd William Hague die reeds als 16-jarige carrière maakte in de partij. Bij de verkiezingen van 2001 richtte hij zich sterk op Europa. Bij deze verkiezingen won de partij slechts één zetel ten opzichte van de vorige verkiezingen, en William Hague stapte op als leider. De nieuwe leider werd toen Iain Duncan Smith. Hij was erg sceptisch over de Europese Unie. Hij werd in 2003 de oppositieleider in het parlement. Toen de partij geen vertrouwen meer in hem had, werd hij opgevolgd door Michael Howard, op 6 november 2003.

Bij de parlementsverkiezingen van 2005 maakte de Conservatieve Partij een kleine vooruitgang, maar kon niet voorkomen dat de Labour Party weer de grootste werd. De conservatieven boekten een winst van 33 zetels. Op 6 mei, één dag na de verkiezingen, maakte Michael Howard bekend dat hij zou opstappen als leider van de partij.

Toen David Cameron leider werd van de partij, steeg de partij enorm in de peilingen. Sinds hij de nieuwe leider is, is het ledenaantal van de partij sterk gestegen (rond de 290.000 leden), zelfs meer Labour (rond de 200.000 leden). Een reden voor de toegenomen populariteit lag ook bij Labour. Tony Blair kreeg veel kritiek vanwege zijn deelname aan de Irakoorlog en zijn opvolger Gordon Brown deed in de beeldvorming te weinig ter bestrijding van de financiële crisis die uitbrak. Sinds de parlementsverkiezingen van 2010 vormen de Conservatieven weer de grootste partij in het parlement, zij het zonder meerderheid. De Conservatieve Partij was daardoor gedwongen voor het eerst in 70 jaar een officiële coalitieregering te vormen, waarvoor ze met de centrumlinkse Liberal Democrats in zee gingen.

Verkiezingsresultaten[bewerken]

Een overzicht van de verkiezingsresultaten van de Conservatieve Partij bij de verkiezingen voor het Britse Lagerhuis:

Verkiezingen Percentage stemmen Deel van de zetels Zetels Resultaat
1835 261,269 40.8% 273 Whig overwinning
1837 379,694 48.3% 314 Whig overwinning
1841 379,694 56.9% 367 Conservatieve overwinning
1847 205,481 42.7% 325 Whig overwinning
1852 311,481 41.9% 330 Conservatieve overwinning
1857 239,712 34.0% 264 Whig overwinning
1859 193,232 34.3% 298 Whig overwinning
1865 346,035 40.5% 289 Liberale overwinning
1868 903,318 38.4% 271 Liberale overwinning
1874 1,091,708 44.3% 350 Conservatieve overwinning
1880 1,462,351 42.5% 237 Liberale overwinning
1885 2,020,927 43.5% 247 Liberale overwinning
1886 1,520,886 51.1% 393 (316+77) Conservatieve en Liberal Unionist overwinning
1892 2,159,150 47.0% 313 (268+45) Liberale overwinning
1895 1,894,772 49.0% 411 Conservatieve en Liberal Unionist overwinning
1900 1,767,958 50.3% 402 Conservatieve en Liberal Unionist overwinning
1906 2,422,071 43.4% 156 Liberale overwinning
januari 1910 3,104,407 46.8% 272 Liberaal gezind parlement
december 1910 2,420,169 46.6% 271 Liberaal gezind parlement
1918 3,472,738 33.3% 332 Liberale overwinning
1922 5,294,465 38.5% 344 Conservatieve overwinning
1923 5,286,159 38.0% 258 Conservatief gezind parlement
1924 7,418,983 46.8% 412 Conservatieve overwinning
1929 8,252,527 38.1% 260 Labour gezind parlement
1931 11,377,022 55.0% 473 Conservatieve overwinning
1935 10,025,083 47.8% 386 Conservatieve overwinning
1945 8,716,211 36.2% 197 Labour overwinning
1950 11,507,061 40.0% 282 Labour overwinning
1951 13,724,418 48.0% 321 (302+19) Conservatieve overwinning
1955 13,310,891 49.7% 345 Conservatieve overwinning
1959 13,750,875 49.4% 365 Conservatieve overwinning
1964 12,002,642 43.4% 304 Labour overwinning
1966 11,418,455 41.9% 253 Labour overwinning
1970 13,145,123 46.4% 330 Conservatieve overwinning
februari 1974 11,872,180 37.9% 297 Labour gezind parlement
oktober 1974 10,462,565 35.8% 277 Labour overwinning
1979 13,697,923 43.9% 339 Conservatieve overwinning
1983 13,012,316 42.4% 397 Conservatieve overwinning
1987 13,760,935 42.2% 376 Conservatieve overwinning
1992 14,093,007 41.9% 336 Conservatieve overwinning
1997 9,600,943 30.7% 165 Labour overwinning
2001 8,357,615 31.7% 166 Labour overwinning
2005 8,785,941 32.4% 198 Labour overwinning
2010 10,704,647 36.1% 306 Conservatieve-Liberal Democrat Coalitie

Verschillende stromingen[bewerken]

Er zijn verschillende stromingen binnen de Conservatieve Partij (geweest). De meest prominentste worden hier weergegeven. Niet elke politicus kan duidelijk tot een groep gerekend worden. Zo werd John Major beschouwd als een Thatcherist, terwijl hij in de praktijk veel vaker uitging van het vrijemarktdenken.

Eennatie-conservatisme[bewerken]

Het Eennatie-conservatisme ("One Nation Conservatism") was de dominante ideologie gedurende het grootste deel van de twintigste eeuw. Pas ten tijde van het Thatcherisme verloor de ideologie aan invloed. Tot haar aanhangers behoorde premiers als Baldwin, Macmillan en Heath. De naam zelf kwam van Benjamin Disraeli. Het Eennatie-conservatisme is in een geloof in sociale cohesie en de verwachting dat sociale instituties kunnen bijdragen aan de harmonie tussen verschillende (belangen)groepen, klassen en – meer recentelijk, etnische groepen en religies. Tot deze instituties behoren bijvoorbeeld de Welvaartsstaat, de BBC en de lokale overheid. Sommige vinden dat de Europese Unie ook kan worden gezien als belangrijk instituut om een bijdrage te leveren aan die cohesie op internationaal niveau, terwijl andere de EU sterk afwijzen. Eennatie-conservatieven doen vaak een beroep op Edmund Burke met zijn nadruk op de Civil Society, en als tegenkracht tegen radicale politieke bewegingen en ideeën.

Thatcherisme-Vrije-marktdenkers[bewerken]

De tweede dominante stroming gelooft in de vrije markt, en wordt soms ook omschreven als het Thatcherisme. Zij werden de dominante stroming na de komst van Margaret Thatcher als partijleider in 1975. Zij ziet het als haar taak om de rol van de overheid te verkleinen, en streeft naar een verlaging van de belastingen, de verkleining van de welvaartsstaat en de privatisatie van industrieën die in handen van de staat zijn. Belangrijke pleitbezorgers van de vrije markt waren onder andere Michael Portillo, Daniel Hannan en William Hague. De stroming wordt ook geassocieerd met de klasseloze maatschappij. Onder de vrije-marktdenkers zijn ook veel eurosceptici. Zij zien de EU als een bedreiging voor de vrije markt en/of de Britse soevereiniteit.

Traditionele conservatieven[bewerken]

Een derde belangrijke groep binnen de Conservatieve Partij zijn de Traditionele conservatieven. Zij hebben zich verenigd rond de Cornerstone Group. Zij legt de nadruk op verschillende traditionele waarden: Geloof, vlag en familie ("Faith, Flag, and Family"). Belangrijke instituties zijn de Kerk van Engeland, de Staat en de familie. Zij leggen de nadruk op de Anglicaanse erfenis van Engeland en zijn tegen het overdragen van meer macht naar de Europese Unie. De meeste Traditionalisten leggen een sterke nadruk op het huwelijk als instituut en zijn voor een strenger immigratiebeleid en strengere abortuswetten. Sommige van hen hebben ook voor de doodstraf gepleit.

Europese Unie[bewerken]

Na de uitzettingen van Roger Helmer en Daniel Hannan uit de EVP-ED-fractie in het Europees Parlement, waartoe alle Tory-afgevaardigden behoren, bleken de ideologische verschillen tussen de Conservatieve Partij en de Europese Volkspartij te groot geworden te zijn en besliste de conservatieve partijleider David Cameron om vanaf 2009 alle Tory-verkozenen in een andere fractie onder te brengen. De naam die daarvoor circuleerde was Movement for European Reform. Hij kreeg alvast de steun van de Tsjechische Democratische Burgerpartij) en de Bulgaarse Unie van Democratische Krachten. De definitieve naam van deze nieuwe fractie werd Europese Conservatieven en Reformisten.

Externe links[bewerken]