Blade Runner

Blade Runner
Afbeelding gewenst
Tagline	Man Has Made His Match... Now It's His Problem
Regie	Ridley Scott
Productie	Michael Deeley
Scenario	Philip K. Dick (roman) Hampton Fancher David Peoples
Hoofdrollen	Harrison Ford Rutger Hauer Sean Young
Muziek	Vangelis
Cinematografie	Jordan S. Cronenweth
Distributie	Warner Brothers Pictures
Genre	Sciencefiction/Tech noir
Lengte	117 min. (Director's Cut)
Taal	Engels
Land	Verenigde Staten
Budget	28 miljoen dollar
IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal    Film

Het transportvoertuig van de politie, een spinner

Blade Runner is een sciencefictionfilm uit 1982, geregisseerd door Ridley Scott. Het verhaal is losjes gebaseerd op Do Androids Dream of Electric Sheep? van Philip K. Dick. De hoofdrol is voor Harrison Ford, met verder belangrijke rollen voor Rutger Hauer, Sean Young en Daryl Hannah. De soundtrack werd verzorgd door Vangelis.

Korte plotbeschrijving

De film speelt zich af in Los Angeles in 2019. De wereld is na de laatste ( de derde? ) Wereldoorlog in verval geraakt. De mens is de (nabije) ruimte gaan koloniseren. Om het leven in mensonvriendelijke omgevingen mogelijk te maken en om mijnen op hemelobjecten te ontginnen, zijn androïden ontwikkeld. Tyrell Corporation heeft onder het motto 'Menselijker dan de mens' de meest geavanceerde androïden geproduceerd. Deze zogenaamde replicanten uit de Nexus 6-reeks zijn nauwelijks van mensen te onderscheiden.

Na een grote opstand in een mijn waarbij slachtoffers vielen, is het replicanten verboden om naar de Aarde te reizen. Het is aan een speciale politie-eenheid, Blade Runners, om jacht te maken op replicanten die toch voet op de planeet zetten. Hiervoor is de Voight-Kampff-test ontwikkeld daar replicanten slechts aan hun gebrek aan emoties en empathie van mensen zijn te onderscheiden. Rick Deckard is een Blade Runner die wordt ingeschakeld om zes replicanten te 'pensioneren'.

De groep van vijf (!) rebelse androïden wordt geleid door Roy Batty die zowel qua sterkte als qua intelligentie de mens de baas is. Naar blijkt, raken de replicanten na enige tijd in verval en vallen ze uit. Ze mogen niet te lang functioneren om te voorkomen dat ze zelfstandig emoties gaan ontwikkelen. Eldon Tyrell leidt de organisatie die de Nexus 6 heeft ontwikkeld. Teneinde langer te kunnen leven, gaat Roy naar hem op zoek. Rick Deckard komt in contact met Eldons dochter, Rachael Tyrell. Al snel komt Rick er achter dat zij echter ook een androïde is, hoewel zij dat zelf niet weet.

Het kost hem niet veel moeite om de eerste vier replicanten uit te schakelen. Maar pas aan het einde van de film, nadat Roy zijn schepper Eldon heeft vermoord, lukt het Rick om ook de leider van de groep te pensioneren. Vlak voordat hij uitvalt, lijkt het alsof Roy toch emoties heeft ontwikkeld. Rick krijgt er steeds meer moeite mee om de grens tussen mens en machine te respecteren. Hij is verliefd geworden op Rachael en kan niet langer zijn functie als Blade Runner vervullen.

In de originele bioscoopversie bestaat er geen misverstand over het feit dat Rick zelf een mens is. In de Director's Cut en de Final Cut echter, blijkt Rick zelf ook een replicant te zijn.

Cast

Acteur	Personage	Opmerkingen
Harrison Ford	Rick Deckard
Rutger Hauer	Roy Batty
Sean Young	Rachael
Edward James Olmos	Gaff
M. Emmet Walsh	Bryant
Daryl Hannah	Pris
William Sanderson	J.F. Sebastian
Brion James	Léon Kowalski
Joe Turkel	Eldon Tyrell
Joanna Cassidy	Zhora
James Hong	Hannibal Chew
Morgan Paull	Holden
Kevin Thompson	Bear
John Edward Allen	Kaiser
Hy Pyke	Taffey Lewis
Kimiko Hiroshige	Cambodiaanse vrouw
Bob Okazaki	Howie Lee
Carolyn DeMirjian	Verkoopster
Judith Burnett	Ming-Fa
Leo Gorcey Jr.	Louie (de barkeeper)
Sharon Hesky	Barbezoeker
Kelly Hine	Showgirl
Tom Hutchinson	Barkeeper
Charles Knapp	Barkeeper
Rose Mascari	Barbezoeker
Jiro Okazaki	Politieman
Steve Pope	Politieman
Robert Reiter	Politieman
Alexis Rhee	Geisha #1

Invloed van de film

De film deed het slechts matig in de Amerikaanse bioscopen, maar was een groot succes in het buitenland. Al snel kreeg de film een cultstatus. De donkere stijl was van grote invloed op latere sciencefictionfilms als Batman, Robocop, The Fifth Element, Ghost in the Shell, The Matrix en Se7en. De film luidde de komst van cyberpunk in de populaire cultuur in. Ook heeft de film kenmerken van de film noir, waaronder een donkere cinematografie, de femme fatale en de dubieuze morele beweegredenen van de held.

Tech Noir

Film noir is een filmstijl uit de jaren veertig, waarin elementen van andere genres, als de misdaadfilm, de mysteriefilm en de detective zijn verwerkt.^[1] In Blade Runner zijn enkele van de karakteristieke elementen van de film noir vermengd met die van de sciencefictionfilm, in een genre dat later bekend zou worden als tech noir. Een meer globale term voor tech noir is de term neo noir. Neo noir beschrijft de trend om elementen van film noir te vermengen met andere filmgenres.

Blade Runner heeft een groot aantal kenmerken van film noir:

• Gevoel van angst en onzekerheid. De vraag of Deckard wel niet zelf een replicant is en of hij en/of Rachael sterfelijk zijn en of zij dus wel of niet nog een lang leven voor zich hebben.
• Een centraal thema: de mannelijke protagonist raakt verstrikt in een obsessie voor een vrouw. Deckard is heel duidelijk geobsedeerd door Rachael.
• Femme fatale: aantrekkelijke vrouw die mannen in moeilijkheden brengt. De femme fatale is vaak stijlvol, arrogant, sterk, seksueel onafhankelijk en rookt meestal veel. Daarnaast heeft ze vaak de situatie onder controle. Rachael is in de eerste helft van de film duidelijk de femme fatale, wat zich onder andere uit in de donkere gestyleerde kleding, bijvoorbeeld de schoudervullingen, maar ook het haar dat opgestoken is, en het stevige roken van Rachael tijdens de Voight-Kampfftest.
• De verzorgende vrouw als tegenhanger van de femme fatale: soms zal tijdens de film een vrouwelijke hoofdrolspeler zowel eigenschappen hebben van de femme fatale als de verzorgende vrouw. In de tweede helft van de film, nadat Rachael ontdekt dat ze waarschijnlijk een replicant is, verandert haar karakter in de verzorgende, ondergeschikte vrouw. Deckard wil bijvoorbeeld dat Rachael "I want you" moet zeggen, wat duidelijk tegengesteld is aan het karakter van de femme fatale. Ook in haar uiterlijk zien we dat terug doordat ze haar haar los laat hangen. Hierdoor wordt ze een meer engelachtig wezen met een soort onschuldige seksualiteit.
• De (hardboiled) detective: hierbij zal de detective meestal de verkeerde dame, de femme fatale, ontmoeten. Daarnaast krijgt de detective meestal de vrouw niet maar zal deze vaak aan het eind sterven. Duidelijk is dat Deckard deze rol speelt. En in de Director's Cut lijkt het waarschijnlijk dat Rachael zal sterven, met andere woorden: Deckard zal haar uiteindelijk toch niet lang houden.
• Ingewikkelde verhaalstructuur. Er zitten in Blade Runner duidelijk meerdere verhaallagen verweven. Aan de oppervlakte een detective, maar met diepere lagen over het zin van het bestaan, etc. De film stelt de rechten van de bovenklasse ter discussie en vraagt zich af of androïden, de replicanten, alleen maar minder menselijk zijn gewoon door het feit dat ze door andere mensen zijn gebouwd. De naam van de protagonist, Rick Deckard, zou men kunnen zien als een verbastering van de filosoof René Descartes. Descartes is vooral bekend van zijn uitspraak "cogito, ergo sum" (ik denk, dus ik ben). De replicants kunnen denken, waarom zouden ze dan dan niet echt zijn, waarom zijn ze dan geen mensen? Wat maakt ze minder echt dan de mens?
• Een eigen verslag van de protagonist aan de hand van flashbacks of voice-over. In de oorspronkelijke versie van Blade Runner geeft Deckard via de voice-over zijn visie over het geheel. Deze voice-over is in de Director's Cut echter volledig verdwenen.
• De maatschappij en het systeem zijn keihard. De mensen zijn slecht en de wereld blijft ondanks alles corrupt. Ook de hoofdkarakters in de film blijven zich afvragen wat goed is en wat slecht. Hierbij kan je je afvragen of de replicants eigenlijk niet de betere mensen zijn. En ook Deckard, die eigenlijk alle replicants zou moeten opruimen, vlucht samen met Rachael, die waarschijnlijk ook een replicant is. Aan de ene kant voert hij zijn orders uit en aan de andere kant negeert hij ze eigenlijk.
• De lagere sociale klasse: de "little people". De personen uit deze klasse proberen met alle mogelijke middelen te overleven: vaak gaat het hierbij om arbeiders, prostituees, homoseksuelen, dieven, barkeepers etc. In Blade Runner zijn de "little people" de stervende replicanten, een arme robotmoordenaar, de zieke met ongewone ziekten, een stripteasedanseres etc. De replicanten vormen de laagste klasse, ze zijn immers niet eens menselijk.
• Meestal geen happy ending. In de oorspronkelijke bioscoopeditie van de film was er wel sprake van een happy ending doordat Deckard via de voice-over aangaf dat Rachael "will live forever" terwijl ze door een idyllisch landschap rijden, de ondergaande zon en de vrijheid tegemoet. In de Director's Cut echter is door het wegvallen van de voice-over en het verwijderen van deze laatste scène niet meer duidelijk of er nog wel sprake is van een happy ending.
• Sterk contrastrijke belichting: In veel sciencefictionfilms is er sprake van een onnatuurlijk hard licht, bijvoorbeeld Stanley Kubrick 2001: A Space Odyssey. In Blade Runner is er sprake van donkere stegen, duistere kamers en donkere nachtluchten en veel regen.
• De hele film ademt een sterk melancholische sfeer uit met een gevoel van noodlottigheid en "onontkoombaarheid". Dit gevoel wordt nog versterkt door de soundtrack van Vangelis.

Filmversies

De film Blade Runner is een groot aantal verschillende versies uitgebracht:

• Een werkprint, welke te zien was in de VS, in Denver/Dallas, als een sneak preview (1982)
• De US San Diego Sneak Preview (juni 1982)
• De US Domestic Cut - VS Theater Release (1982)
• De International Cut - Europese/Aziatische Theater Release (1982)
• De Director's Cut (1992)
• Ridley Scotts Final Cut (2007), ook wel de 25th Anniversary Edition genoemd

De belangrijkste versies zijn de International Cut, de Director's Cut en de Final Cut ook wel de 25th Anniversary Edition

• De International Cut, welke voor de video-editie is gebruikt, bevat onder andere - net zoals de US Domestic Cut - een voice-over door Deckard (Harrison Ford) en de extra eindscène. In deze scène zie je Deckard en Rachael door een idyllisch landschap rijden. Het landschap is afkomstig uit ongebruikte shots van de film The Shining. Wel heeft deze versie in tegenstelling tot de US Domestic Cut de invoeging van enkele gewelddadige verlengingen van bestaande scènes.

• De Director's Cut (DC) is de versie die gebruikt werd voor de eerste dvd-release. Deze versie begon zijn ontstaansgeschiedenis toen de studio op een 70-mm filmfestival per ongeluk de werkprint vertoonde, in de plaats van de reguliere International Cut, dewelke ze (onterecht) promootten als een Director's Cut (wegens de - voor het Amerikaanse publiek ongeziene - gewelddadige verlengingen van bestaande scènes). Het Amerikaanse publiek kreeg echter een verrassend andere versie van de film te zien: andere begintitels, veel alternatieve shots, andere dialooglijnen, andere (tijdelijke) muziek enz. Vooral het ontbreken van de voice-over (behalve bij Batty's dood) en de afwezigheid van de extra eindscène deden in bepaalde kringen van filmliefhebbers en fans een grote commotie ontstaan en maakte de vertoningen (er werden er nog extra na dit filmfestival ingelast) erg populair. Ridley Scott vond het echter slechts een storm in een glas water. Wel ontstond er een enorm grote interesse naar een 'andere, definitieve versie' van de film. De studio pikte hier graag op in. Omdat Ridley Scott het echter te druk had met het afwerken van de film Thelma and Louise, ontvingen producers specifieke instructies. Deze waren eenvoudig: wég met de voice-over, wég met de eindscène (die hij beide nooit in de film had gewild). Door het ontbreken van de eindscène krijgt deze versie uiteraard een open einde, en rekent deze meer op de invulling van de kijker. Ook werd de beruchte droomscène met de eenhoorn toegevoegd (die hij al van in het begin in de film wou). Echter kon het oorspronkelijk beoogde shot niet meer teruggevonden worden en werd een niet gebruikte take gekozen. Deze droom wordt als het bewijs gezien voor de theorie dat Deckard een replicant is. Door de genoemde wijzigingen lijkt de DC een andere, over het algemeen als diepgaandere beschouwde, verhaallijn te volgen. Wel hebben de gewelddadige verlengingen van bestaande scènes, aanwezig in de International Cut nooit hun weg naar deze Director's Cut gevonden. Ridley Scott bleef ontevreden met deze versie, ook omdat hij er zo indirect bij betrokken was. Een laatste versie was nodig om de overgebleven plooien glad te strijken...

• Final Cut (ook wel de 25th Anniversary Edition) werd op 5 oktober 2007 in de theaters uitgebracht. Dit is de enige versie waarbij Ridley Scott complete artistieke controle had over het eindproduct. Dat had wel wat tijd en moeite nodig: zo werden de eerste concrete stappen gezet in 2000 (voor een release in 2002), rechtenkwesties lieten het project echter stilvallen. Na een lange onderbreking werd rond 2005 het werk hervat. Dat werd echter niet meteen als een nadeel ervaren omdat nu van geavanceerdere digitale restauratietechnieken gebruikgemaakt kon worden.

De wijzigingen die in de Director's Cut werden doorgevoerd, vonden ook hun weg naar deze Final Cut (geen voice-over, de eenhoorn-scène en wél een open einde). Van de eenhoorn-scène werd nu wel het oorspronkelijk beoogde shot ingevoegd. Daarnaast is er een aantal zichtbare fouten verwijderd met behulp van digitale processen. Hierbij kunnen we denken aan het wegwerken van ondersteunende kabels bij de Spinners, het plaatsen van het hoofd van actrice Joanna Cassidy over dat van een stuntvrouw, alsook het wegwerken van één van de meest beruchte 'line flaps' in de ondervraagscène tussen Deckard en Abdul Hassan, de duif die Roy Batty vrijlaat tegen een passende achtergrond. Ridley Scott kon nu ook de gewelddadige verlengingen van bestaande scènes (zoals die in de International Cut te zien waren) aan zijn 'definitieve versie' toevoegen.

De film werd ook technisch onderhanden genomen. Zo werd het geluid volledig opgepoetst en geremixt. Eveneens het beeld mocht op een bijzondere aandacht rekenen; dit werd namelijk volledig digitaal gerestaureerd. De oorspronkelijke speciale effecten werden echter ongemoeid gelaten en behouden volledig hun oorspronkelijke look. Wel werden achtergronden en beeldelementen met speciale effecten afzonderlijk opnieuw ingescand en digitaal samengevoegd. Dit alles leidt tot een loepzuiver beeld waarbij oorspronkelijke onvolmaaktheden, ontstaan door de verouderde optische processen, volledig weggewerkt werden. Ook werd er gebruikgemaakt van een nieuwe grading waardoor diverse scènes een nieuw kleurenpalet kregen. Verder werd de film fijner afgesteld op het ontbreken van een voice-over: zo werden enkele scènes die op de stem van Deckard 'wachtten' iets ingekort. De film is op zowel dvd, Blu-ray en HD dvd uitgebracht in versies met 2, 4 en 5 schijfjes. Alle versies bevatten de Final Cut met audiocommentaar van Scott en de drie en een half uur durende documentaire Dangerous Days. Deze documentaire is de eerste waar alle acteurs, ook Harrison Ford, aan hebben meegewerkt. De versies met 4 en 5 schijfjes bevatten de alternatieve filmversies en nog meer bonusmateriaal, onder meer in de vorm van 90 minuten nog nooit eerder uitgebracht materiaal en alternatieve takes.

Nominaties en prijzen

De film werd genomineerd voor twee Oscars, voor Art Direction en Visual Effects, onder andere voor de special effects van Douglas Trumbull. Ook won de film drie BAFTA's, voor Cinematografie, Art Direction en Kostuums, en werd hij genomineerd voor een Golden Globe, voor de soundtrack van Vangelis. In 1992 werd de film opgenomen in het U.S. National Film Registry.

Verschillen tussen de film en het boek

De film vertoont op een aantal punten belangrijke verschillen met het boek:

• De invloeden van de fall-out als gevolg van de laatste Wereldoorlog op de genetische code van de mens is niet behandeld.
• Het Mercerisme als alom gevolgde religie en het gebruik van apparatuur om emoties, haast in de vorm van medicatie, op te wekken evenmin.
• Slechts in de Director's Cut en Final Cut wordt Deckard geportretteerd als mogelijke androïde, hoewel hij het zich in geen enkele versie afvraagt in tegenstelling tot het boek.
• Eldon Tyrell draagt in het boek de achternaam Rosen.
• Deckard is in de film weduwnaar in plaats van (ongelukkig) getrouwd.
• Het boek verhaalt over J.R. Isidore, een mentaal beperkte man die mede door zijn ontbrekende sociale capaciteiten in contact komt met één van de opgejaagde androïden. In de film is hij min of meer vervangen door J.F. Sebastian. De rollen van de twee verschillen grotendeels, maar beide gaan ze contact aan met een vrouwelijke replicant van de rebelse groep.

Vervolg

De film Soldier uit 1998 (met Kurt Russell in de hoofdrol) kan gezien worden als een onofficieel vervolg op Blade Runner. Die film werd geschreven door David Peoples die medeauteur van het script van Blade Runner was. Peoples referereerde naar Soldier als een "sidequel" (film die zich in hetzelfde fictieve universum afspeelt). In Soldier wordt gerefereerd naar gebeurtenissen die in Blade Runner zijdelings worden genoemd, zo vocht de held van de film in de Battle of Tannhauser Gate, welke gevoerd werd bij een locatie waar Roy Batty in zijn laatste monoloog in Blade Runner naar verwijst.

Bronvermelding

1. ^  Monaco, James. American Film Now.

Externe link

• (en) BR movie over Blade Runner

Mediabestanden

Zie de categorie Blade Runner van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.