Natriumtetraboraat

Borax
Structuurformule en molecuulmodel
Ruwe Borax uit Death Valley
Algemeen
Molecuulformule      (uitleg)	Na2B4O7.10H2O
Andere namen	Dinatriumtetraboraat
Molmassa	381,37 g/mol
CAS-nummer	1303-96-4
EG-nummer	215-540-4
Beschrijving	kristallijn wit poeder
Vergelijkbaar met	boorzuur
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Carcinogeen	Neen
Gevaren (H) en voorzorgen (P)	H-zinnen: R60-R61 P-zinnen: S53-S45
EG-Index-nummer	005-011-01-1
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand	vast
Kleur	wit
Smeltpunt	742 °C
Kookpunt	1575 °C
Goed oplosbaar in	ethanol, glycerol, water
Evenwichtsconstanten	pKa=
Nutritionele eigenschappen
E-nummer	E285
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar)
Portaal    Scheikunde

Natriumtetraboraat (of borax) is het natrium-zout van boorzuur.

Boorzuur is een zwak zuur: in water vindt bij pH 7 alleen de eerste protolysetrap plaats. Het is dus monoprotisch. Het heeft daardoor in oplossing een bufferwerking tegen pH verandering in zwak alkalisch milieu.

De naam borax is afkomstig van Perzische (burah) naam voor het gelijknamige mineraal borax, dat reeds in de Oudheid bekend was en onder andere gebruikt werd bij de productie van glas. Het woord gaat terug tot de Middel-Perzische Burak.

Ook de naam boor voor het voornaamste element van borax is daarvan afgeleid.

Herkomst

Tegenwoordig is het mineraal borax (Na₂B₄O₅(OH) ₄.8(H₂O)) de voornaamste bron van borax. Eerder werden daarvoor vooral de mineralen colemaniet (Ca₂B₆O₁₁.5(H₂O)), kerniet (Na₂B₄O₆(OH)₂.3(H₂O)), en tincalconiet (Na₂B₄O₅(OH) .3(H₂O)) ontgonnen.

Eigenschappen

Fysische eigenschappen

Borax is een slecht oplosbaar zout in koud water, maar goed in warm water. Na verdamping van een borax-oplossing ontstaat er een glasachtige laag die, bij toepassing op metaaloppervlakken, sterke oxidatie voorkomt en het uitvloeien van metaal bevordert. Vandaar het gebruik van borax als flux bij het solderen.

Toxicologie

Natriumtetraboraat is neurotoxisch, ook voor de nieren en de lever van de mens werkt het als vergif. Het kan worden opgenomen via de (beschadigde) huid. Ook bij gewoon huidcontact kunnen overgevoeligheidsreacties optreden. Borax is ingedeeld als reprotoxisch categorie 2, dat wil zeggen dat het de vruchtbaarheid en het ongeboren kind kan schaden.

De acute giftigheid is niet bijzonder groot. Een toxicologisch onderzoek met Sprague-Dawley ratten gaf een LD₅₀ waarde voor acute vergiftiging van 4,5 g/kg (mannetjes) en 4,98 g/kg (vrouwtjes). Voor mannetjes van de Long-Evans rat lag de waarde op 6,08 g/kg. Dit zijn erg hoge waarden omdat LD₅₀ meestal in μg/kg uitgedrukt wordt.

Ter vergelijking: 4500 mg/kg borax is dus dodelijk voor 50% van de Sprague-Dawley rat, maar voor nicotine ligt die waarde bijvoorbeeld al bij 1-4 mg/kg. Geëxtrapoleerd naar mensen zou dit neer komen op een dodelijke dosis borax ongeveer 400 gram per volwassene van 80 kilo, waarmee het qua giftigheid vergelijkbaar is met keukenzout.

Uiteraard houden dit soort vergelijkingen geen rekening met schade die mogelijk ontstaat bij langdurige blootstelling aan kleinere hoeveelheden en eventuele verschillen tussen rat en mens.

Toepassingen

Bestrijdingsmiddelen tegen houtworm op basis van borax en boorzuur worden alleen toegepast door professionele bestrijders vanwege de giftigheid. Vanwege die (matige) giftigheid wordt borax ook gebruikt als desinfecteermiddel.

Zout zijnde wordt borax echter ook bij het organisch tuinieren gebruikt ter bestrijding van slakken (zouten tasten de slijmvliezen van slakken aan). In een oplossing van 70 gram borax per emmer water (10 liter) verbrandt borax de wortels van de planten niet, in tegenstelling tot keukenzout, en is het onschadelijk voor mensen en andere dieren. Daarbij moet wel vermeld worden dat borax zich ophoopt in de grond en alleen door uitspoelen verwijderd wordt. Daarom wordt het best niet meer dan eens per jaar gebruikt, aangezien borax bij hogere concentraties wel giftig is voor planten, zoals alle sporenelementen.

Borax kan in het analytisch lab als titervloeistof gebruikt worden voor de volumetrische bepaling van zure oplossingen. Ook is borax een hele geschikte oertiterstof om een titervloeistof van kaliumpermanganaat te stellen

In cosmetica is een beperkt gebruik onder zekere voorwaarden toegestaan. Het wordt onder meer gebruikt als ontsmettend middel in poeders en in badproducten.

In combinatie met glycerine (Borax-Glycerine) wordt borax gebruikt als antiseptisch middel, vooral bij ontstekingen in de mond (aanstippen). Vrij verkrijgbaar bij de drogist.

Externe links

•  International Chemical Safety Card van Natriumtetraboraat

Referenties

Mediabestanden

Zie de categorie Borax van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.