Dune (1984)
| Dune | ||||
| Afbeelding gewenst | ||||
| Regie | David Lynch | |||
| Productie | David Lynch | |||
| Scenario | Frank Herbert David Lynch |
|||
| Hoofdrollen | Kyle MacLachlan Francesca Annis Sting Patrick Stewart Virginia Madsen |
|||
| Distributie | Universal Studios | |||
| Genre | Fantasy | |||
|
||||
|
Beluister |
|
De film Dune (1984) is geregisseerd door David Lynch en gebaseerd op het gelijknamige boek Duin geschreven door Frank Herbert.
Inhoud |
[bewerken] Verhaal
Het verhaal speelt zich ver in de toekomst af in het jaar 10.191. In deze tijd kan men verre ruimtereizen maken door het plooien van de ruimte. Het reizen door de ruimte kan alleen tot stand worden gebracht met de uiterst kostbare substantie genaamd de ‘Spijs-Melange’. Spijs kent vele toepassingen en is vooral een bewustzijn verruimende drug. De enige plaats in het heelal waar Spijs voorkomt is op de droge woestijnplaneet Arrakis, ook wel Duin genaamd. Arrakis wordt hoofdzakelijk bewoont door de oorspronkelijke bewoners genaamd de ‘Vrijmans’ (Fremen, in het engels). Zij leven hoofdzakelijk in rotsformaties in de grote uitgestrekte open woestijnvlakten van Duin waar ook enorme grote zandwormen voorkomen.
De Spijs wordt in de open woestijnvlakten van Duin gedolven door oogstmachines, de ‘Harvesters’ genaamd. De zandwormen worden aangetrokken door productie van ritmische trillingen. Deze trillingen worden ook door de Harvester opgewekt tijdens het oogsten van de spijs. Tijdens het oogsten wordt er met "Ornithopters" (een helikopter met vleugels) gepatrouilleerd en uitgekeken naar worm-alarm (wormsign, in het Engels). Bij een worm-alarm wordt door de bemanning van de Ornithopter een Carry-All ingeseind. De oogst wordt tot het aller laatste moment voortgezet voor een aanval van de zandworm. Vlak voor de aanval komt de Carry-All in actie en tilt de Harvester van de grond in veiligheid.
Spijs kent veel toepassingen in het universum van Duin. In de wereld van Duin zijn er bepaalde wezens, de zogenaamde Navigators van het 'Ruimtegilde', zij zijn de enige die de Spijs kunnen aanwenden om de ruimte te plooien. Het zijn van oorsprong mensen die door het leven in de gewichtloosheid van de ruimte en het overvloedige gebruik van de Spijs-Melange en door het verstrijken van de eeuwen zijn geëvolueerd in een andere levensvorm.
Om het reizen door de ruimte mogelijk te maken wordt aan boord van een ruimteschip, de zogenaamde 'Highliner’, verfijnde en gezuiverde vorm van de spijs in de gewichtsloze sterrenkamer van een Navigator geblazen. Door het inademen van de spijsdampen, kan de Navigator onder invloed de geestverruimende werking van de spijs de ruimte rondom het ruimteschip met zijn gedachten "plooien". Het plooien van de ruimte is reizen door de ruimte zonder actieve voortstuwing van een ruimteschip. De verplaatsing komt tot stand door het laten krimpen en uitdijen van de ruimte rondom een ruimteschip waardoor het schip in staat is zich te verplaatsen met de snelheid van de gedachte van de Navigator.
De werelden van Duin zijn verdeeld in een politieke structuur van een feodaal systeem onderverdeeld in veelvoud van Adellijke Huizen. Aan het hoofd van alle Adellijke Huizen staat de Keizer genaamd Shaddam IV Corrinokeizer. De macht van de Keizer is gebaseerd op het principe van "verdeel en heers" en zijn ijzeren greep op de Huizen wordt gewaarborgd en afgedwongen door legioenen van zijn meedogenloze Sardaukar-terreurtroepen.
Doordat ruimtereizen alleen kan met behulp van Spijs én Spijs alleen op de planeet Duin voorkomt is deze planeet het belangrijkste brandpunt van de macht. Het oogsten van de Spijs wordt door de Keizer exclusief gedelegeerd aan één Huis. Het hebben van het recht om de Spijs te mogen oogsten geldt als een grote basis van macht en aanzien voor een Adellijk Huis. Het behouden van dit recht of het verwerven van dit recht geldt als het grootste twistpunt tussen de verschillende Huizen. Degene die de Spijs oogst, beheerst de Spijs. De continuïteit van de productie van de Spijs-Melange is de absolute en hoogste prioriteit van de Keizer.
Bij aanvang van de saga van Duin zijn de oogstrechten gedelegeerd aan Huis Harkonnen, aartsvijanden van Huis Atreides. De Keizer heeft deze oogstrechten overgedragen op Huis Atreides en hen opgedragen naar de planeet Arrakis af te reizen om de Spijs te winnen.
Huis Atreides is een machtig Huis en geniet veel respect en aanzien bij de meeste andere Adellijke Huizen. Aan het hoofd van Huis Atreides staat Hertog Leto en zijn maitresse ('Concubine' in het engels)Jessica. Zij worden door de Keizer opgedragen om samen met hun zoon Paul te vertrekken naar Arrakis waar zij intrek nemen in het paleis.
Echter het delegeren van de rechten aan het Huis Atreides is een onderdeel van een geheim plan, een plan beraamd door de Keizer samen met Huis Harkonnen,aartsvijand van de Atreides. De Keizer wil baron Vladimir Harkonnen gebruiken om het huis Atreides uit te roeien om zijn macht te consolideren en zo zijn positie op de troon voor hem veilig te stellen. Het aanzien van Huis Atreides bij de andere Adelijke Huizen wordt door de Keizer gezien als een bedreiging voor zijn machtspositie gezien. Om zorg te dragen dat het plan werkt stelt de Keizer 5 legioenen van zijn Sardaukar terreurtroepen ter beschikking aan Huis Harkonnen.
Het verhaal neemt een vlucht op het moment wanneer Hertog Leto Atreides en Paul hun troepen inspecteren. Op dat moment worden ze verraden door een vertrouweling uit eigen gelederen waardoor een verrassingsaanval door de troepen van Huis Harkonnen versterkt met de Sardaukar Terreurtroepen kans van slagen krijgt. Na afloop van de strijd waarin de troepen van de Atreides verslagen worden wordt Hertog Leto gedrogeerd en gegijzeld. De lijfarts, Wellington Yueh implanteert bij hem een speciale giftand. De arts instrueert de Hertog dat zich een kans gaat voordoen om zijn aartsvijand Baron Harkonnen uit te schakelen op het moment als hij wordt voorgebracht bij zijn vijand. Door op het juiste moment de tand stuk te bijten en sterk uit te ademen krijgt Leto de kans de Baron te vergiftigen. Deze actie zal ook voor Hertog Leto fataal zijn. De lijfarts beloofd daarvoor het leven van van Paul en Jessica zijn maitresse en moeder van Paul te sparen. Op het moment dat Hertog Leto wordt voorgeleid aan Baron Harkonnen vergist de versufte Leto zich en dood hij per abuis Piter De Vries, persoonlijk adviseur van Baron Harkonnen en Mentat van de Harkonnen.
Paul en zijn moeder Jessica worden ter voorbereiding van executie met een Ornithopter door de Harkonnen weggevoerd naar de open vlakte van de woestijn om daar te worden "weggemaakt". Ondanks het verraad van de lijfarts van de Atreides heeft dokter Yueh Paul en Jessica de mogelijkheid aangereikt om te ontsnappen. Na overmeestering van de Ornithopter komen Paul en zijn moeder Jessica in contact met de Fremen, de oorspronkelijke bewoners van de planeet Arrakis. Na een eerste woeste kennismaking worden zij verwelkomd in de kripte van hun stam. Onder de Fremen kent men een profetie die verkondigt dat er een Mahdi een Messias tot hun komt en hen zal bevrijden van hun erbarmelijke situatie van onderdrukking, terreur en uitbuiting door de onderdrukkende en buitenaardse Huis Harkonnen en Keizer Shaddam IV.
Na verloop van tijd worden Paul en zijn moeder Jessica ingewijd en volwaardig lid van de stam. Als onderdeel van de inwijding wordt Pauls moeder Jessica, tevens een Benegeserit Heks, gevraagd om de plaats over te nemen van Priesteres-Moeder van de stam door te drinken van het "water des levens". Daardoor overlijdt op dat moment de huidige Priesteres-Moeder en wordt alle kennis van de vorige Priesteres-Moeder door middel van telepathie aan haar overgedragen. Op het moment dat Jessica van het "water des levens" dronk was zij in verwachting van haar dochter en Pauls zus Alia. Alia werd hierdoor onbedoeld te vroeg geboren met alle kennis en kunde van een Priesteres-Moeder.
Vlak na de eerste ontmoeting van Paul met de Vrijmans wordt Paul gevraag een Vrijmans-naam kiezen, de naam hoe hij door de leden van de stam zal worden genoemd. In antwoord op dit verzoek vraagt Paul aan het stamhoofd naar de naam van de schaduw van de 2e maan welke de vorm heeft van een woestijnmuis. De schaduw wordt "Muad'Dib" genoemd verteld de Vrijmans hem. Paul neemt deze naam als de zijne en vanaf dat moment zal Paul Atreides binnen stam Paul Muad'Dib worden genoemd worden. Voor intimi krijgt Paul de geheime naam Usul. Paul ontmoet in de kripte van de stam de Vrijmans vrouw Chani waar hij verliefd op wordt. Als laatste beproeving om lid van Vrijmans stam te worden moet Paul een zandworm oproepen en deze berijden.
Paul verwerft door zijn jarenlange opleiding in de krijgskunst veel aanzien en respect binnen de stam en met het verloop van de tijd vervuld Paul Atreides één voor één de voorspellingen uit de profetie waardoor hij in respect en aanzien groeit. Voordat het leger van de Atreides verloren ging in de strijd tegen de Harkonnen had Huis Atreides een nieuw wapen ontwikkeld, de weirding-module. Een bijzonder en machtig wapen dat werkt op basis van versterking van resonantie van stemgeluiden bij het slaken van geluiden en strijdkreten. De lijfarts van de Atreides heeft bij de ontsnapping van Jessica en Paul de blauwdrukken van de Weirding Module aan hun overlevingsuitrusting in de Ornithopter toegevoegd. Paul gebruikt nu de blauwdrukken om nieuwe modules te bouwen en om daarmee de Vrijmans-troepen te bewapenen. Met de nieuwe Weirding Modules leidt hij de Vrijmans op in de nieuwe Weirding-vechtkunst van Huis Atreides.
Na de oorlog met het Huis Atreides hebben de Harkonnen de verantwoording van het oogsten van de Spijs weer op zich genomen in de overtuiging hun aartsvijand Huis Atreides verslagen en vernietigd te hebben. Baron Harkonnen heeft zijn neef Rabban tot gouverneur van de planeet aangesteld om met alle mogelijke (meedogenloze) middelen de productie van Spijs uit te voeren en in stand te houden.
Ter ondermijning van de macht van Huis Harkonnen en het trekken van de aandacht van Keizer Shaddam IV opent Paul nu Muad'Dib genoemd frontaal de aanval op de Spijsoogst activiteiten. Gouverneur Rabban weet in eerste instantie de onrusten geheim te houden voor Baron Harkonnen en Keizer Shaddam IV door te leveren uit reserves. Over een periode van twee jaar nemen de activiteiten van Paul Muad'Dib toe en lopen de verliezen in Harvesters gestaag op tot het niveau dat de productie van de Spijs-Melange stagneert. Vanaf dat moment zijn alle ogen uit het hele universum op Duin gericht!
De keizer is hierover zo ontstemd dat hij als represaille Gouverneur Rabban executeert. De Keizer stelt Baron Harkonnen op een eigentijdse wijze hiervan op de hoogte en vertrekt hoogst persoonlijk met al zijn legioenen Sardaukar-Terreurtroepen naar Arrakis om orde op zaken te stellen.
Gelijktijdig voert Paul Muad'Dib een militaire actie uit tegen een groep smokkelaars. Daar komt hij geheel onverwachts zijn oude Atreides-leermeester en vriend Gurney Halleck tegen. Gurney is een van de weinige overlevenden van de oorlog tegen de Harkonnen. Beide zijn blij elkaar weer te zien waarna Gurney zich voegt bij het leger de Fremen van Paul Muad'Dib.
Doordat Paul onder de Vrijmans leeft met de woestijn als naast eomgeving staat ook hij voortdurend onder invloed van de ongeraffineerde vorm van Spijs. In de loop der tijd is er daardoor is er in de ogen van Paul dezelfde blauwe gloed gekomen als bij de Vrijmans. De Spijs geeft Paul visioenen, het vermogens om de toekomst waar te nemen en gebeurtenissen te zien die op grote afstand plaatsvinden. Verder openbaren zich bij Paul Muad'Dib vermogens als van een Benegeserit Heks. Als Paul op een gegeven moment geen visioenen meer krijgt en dit zijn leiderschapskwaliteiten aantast besluit hij, met groot gevaar voor eigen leven, het "water des levens" te drinken.
Het "Water des Levens" is voor normale mensen een dodelijk gif alleen vrouwen van de de heksen van Orde van de Benegeserit hebben geleerd (door hun leer van totale beheersing van lichaam en geest) het gif om te zetten in onschadelijke bestanddelen. Het drinken van het Water door Paul heeft een diepe telepathische werking op de gehele orde van Benegeserit Heksen en is voelbaar voor elke heks.
Benegeserit Heksen hebben de verplichting gekregen alleen dochters te baren, echter Paul is een zoon. Het baren van een zoon is een ongehoorzame daad van Jessica tegen de orde van Benegeserit maar een daad van liefde richting Hertog Leto Atreides, Pauls vader. Eveneens tegen de wil van de orde van heksen is Paul opgeleid in de gebruiken en de leer van de orde van de Benegeserit.
Als Paul in staat blijkt te zijn om als een "Benegeserit Heks" het "Water des Levens" om te zetten is hij de eerste van alle mannelijke nazaten van de Benegeserit Heksen die het gif heeft gedronken en het overleeft heeft. Door het drinken van het "Water des Levens" ondergaat Paul een mentale transformatie waardoor hij een enorme macht verwerft. Doordat Paul het Water heeft gedronken en het heeft overleeft, vervult hij de profetie van de komst van de "Kwisatz Haderach" de Messias, de levende god, de persoon die op meerdere plaatsen tegelijkertijd kan zijn en bruggen kan slaan tussen ruimte en tijd.
Door zijn nieuwe gave weet Paul Atreides direct van een nieuw plot van het Ruimtegilde om hem te vermoorden. Tevens ontdekt hij dat het ontstaan van de Spijs verband houdt met de wormen. Door deze kennis weet hij op welke wijze hij de mogelijkheid heeft de Spijs te vernietigen.
Paul Muad'Dib en zijn leger van Vrijmans met hun weirding-modules maken zich op voor een laatste aanval alles vernietigende aanval op Baron Harkonnen en Keizer Shaddam IV. Bij het aanroepen van zandwormen vervult hij wederom een de profetie van de Messias en op het moment van de grootscheepse aanval ontstaat er een uitzonderlijk grote zandstorm. Samen met Gurney Halleck blaast hij met atoombomgranaten de beschermende bergketen en het energieschild van het paleiscomplex op. Door de zandstorm is het onmogelijk voor de Harkonnen om hun luchtmacht in te zetten. Vanaf de ruggen van de gigantische zandwormen verslaan Paul Maud'Dib's Vrijmans-troepen het leger van de Harkonnen én de Sardaukar-Terreurtroepen. In het paleis neemt hij dan de keizer en resterende leden van Huis Harkonnen gevangen.
Tot slot gaat Paul de confrontatie aan met Feyd-Rautha Harkonnen troonopvolger van Huis Harkonnen. Nadat hij als overwinnaar uit de strijd komt laat Paul zien waartoe hij in staat is, het gebruik van zijn stem op een vernietigende wijze zonder gebruik te maken van de weirding-module.
Na afloop van het gebeurde trekken de wolken zich samen boven Arrakis en begint het te regenen, de eerste regen ooit op planeet Arakis. Dit is de laatste vervulling van de profetie, Paul Muad'Dib Atreides is de "Kwisatz Haderach" de levende God uit de profetie van de Vrijmans.
[bewerken] Extra
Wat niet in de film zit is dat het water des levens ontstaat als een babyzandworm verdrinkt. Vlak voor het wormpje sterft produceert hij het water. Deze scène is later uit de film geknipt maar zit wel in de serie.
Wat ook niet in de film te zien is, is dat de Bene Gesserit al geruime tijd onderzoek doen naar de bloedverwantschapslijnen van de Grote Geslachten om de 'Kwisatz Haderach' te laten ontstaan. Ze ontdekken dat de Atreides met de Harkonnen gemengd moeten worden. Daarom hebben ze Jessica opgedragen een dochter te baren zodat deze met Feyd-Rautha Harkonnen kan trouwen om zo de Kwisatz Haderach te laten ontstaan. Wat niet bekend is dat Jessica een dochter van Baron Vladimir Harkonnen is. Wanneer ze haar zoon Paul baart, in plaats van de geplande dochter gaat ze tegen de plannen van de Bene Gesserit in.
Wat ook uit de film is geknipt, is dat op het moment dat Paul en Jessica in de Vest (sietch) komen en Stilgar weten te overmeesteren, een Vrijman genaamd Jamis Paul uitdaagt voor een gevecht tot de dood. Jamis verliest en wordt door Paul gedood. Hierdoor krijgt Paul de vrouw Harah als bijvrouw en moet hij voortaan voor haar en haar twee zonen zorgen. Op het eind van de film 'neemt' Paul de keizerlijke dochter Irulan tot zijn vrouw (om zo aanspraak te maken op de keizerlijke troon) en Harah en Chani tot zijn bijvrouwen. In weerwil van deze regeling behandelt Paul alleen Chani als zijn vrouw.
In het boek hebben Chani en Paul een zoon gekregen. Deze wordt gedood door de Harkonnentroepen en de Sardaukar. Later krijgen ze nog een zoon en een dochter met de namen Leto (naar zijn opa) en Ghanima. Deze kinderen zullen in de verdere boeken van de sage de rol van Paul opvolgen.
[bewerken] Trivia
Met name in technomuziek zijn vaak samples uit de film Dune in muziek gebruikt, onder andere:
[bewerken] Rolverdeling
- Kyle MacLachlan als Paul Atreides, Paul Muad'Dib, Usul
- Jürgen Prochnow als Hertog Leto Atreides I
- Francesca Annis als Vrouwe Jessica, Moeder van Paul, Benegeserit Heks, Vrijmans Priesteres-Moeder
- Alicia Witt als Alia, zus van Paul Atreides, Benegeserit Heks
- Richard Jordan als Duncan Idaho van Huis Atreides
- Patrick Stewart als Atreides Gurney Halleck, Huis Atreides
- Dean Stockwell als Dr. Wellington Yueh - Huisdokter van Huis Atreides
- Freddie Jones als Thufir Hawat - Mentat van Huis Atreides
- Max von Sydow als Dr. Liet-Kynes Botanicus van de Keizer
- José Ferrer als Keizer Padishah Shaddam IV
- Virginia Madsen als Princes Irulan dochter van de Keizer
- Kenneth McMillan als Baron Vladimir Harkonnen
- Paul L. Smith als Glossu Rabban|'The Beast' van Huis Harkonnen
- Sting als Feyd-Rautha Harkonnen troonopvolger van Huis Harkonnen
- Leonardo Cimino als Dokter van de Baron Harkonnen
- Brad Dourif als Harkonnen Mentat Piter De Vries
- Linda Hunt als Vrijmans-vrouw Shadout Mapes en huishoudster van Huis Atreides op Arakis
- Everett McGill als Vrijmans-leider Stilgar
- Sean Young als Vrijmans-vrouw Chani en echtgenote van Paul Atreides
[bewerken] Externe links
- (en)
Dune (1984) in de Internet Movie Database
| Dune-universum | ||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
