Elburg
 |
|||
|
|||
.svg) |
|||
|
|
|||
| Provincie | Gelderland | ||
| Coördinaten | 52°26' NB 5°51' OL | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 65,95 km² | ||
| - land | 63,85 km² | ||
| - water | 2,1 km² | ||
| Inwoners (1 november 2012) | 22.499? (352 inw/km²) | ||
| Hoofdplaats | Elburg | ||
| Belangrijke verkeersaders | A28 N308 N309 N310 | ||
|
|
|||
| Burgemeester (lijst) | Frans de Lange (CU) | ||
|
|
|||
| Gemiddeld inkomen (2006) | € 12.100 per inw. | ||
| Gem. WOZ-waarde (2008) | € 260.000 | ||
| WW-uitkeringen (2007) | 10 per 1000 inw. | ||
| Autobezit (2007) | 448 per 1000 inw. | ||
|
|
|||
| Postcode(s) | 8080-8082, 8084-8085 | ||
| Netnummer(s) | 0525 | ||
| CBS-code | 0230 | ||
| CBS-wijkindeling | zie wijken en buurten | ||
| Website | www.elburg.nl | ||
 |
|||
|
|||
|
Beluister |
(info) |
_-_stadszicht_2008.jpg)
Elburg (
uitspraak (info·uitleg)) is een gemeente en Hanzestad in Nederland. Het is gelegen aan het Veluwemeer en het Drontermeer in de provincie Gelderland. Elburg is vooral bekend vanwege haar middeleeuwse vesting met een nagenoeg volledig recht stratenplan. Op 1 november 2012 had de gemeente 22.499 inwoners (bron: CBS) op een oppervlakte van 65,95 km²[1]. Andere kernen binnen de gemeente Elburg zijn 't Harde, Doornspijk, en Hoge Enk en de voormalige dorp Oostendorp, dat inmiddels tegen Elburg is vastgegroeid. Het gemeentehuis, dat eeuwenlang was gevestigd in de oude stad, staat nu in Oostendorp.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
Ooit was Elburg een vissers- en handelsplaatsje dat rechtstreeks op de Zuiderzee uitkeek. Na eeuwenlang te kampen hebben gehad met overstromingen werd, na de tweede Sint Marcellusvloed (1362) en de watervloed van 1367, het besluit genomen dat Elburg moest worden verplaatst. Willem van Gulick, de toenmalige hertog van Gelre, gaf zijn rentmeester Arent Thoe Boecop de volgende opdracht:
"Wij willen dat sy onze stat versetten sullen op een andere stede."
Dit plan kon worden uitgevoerd dankzij de welvaart die Elburg als Hanzestad in die tijd kende. Arend Thoe Boecop bouwde in vier jaar tijd (1392-1396) een stad met een rechthoekige plattegrond, waarin de straten planmatig werden aangelegd. Deze planmatigheid, met recht op elkaar staande straten, was een gevolg van het feit dat de stad op de tekentafel werd ontworpen. Na de bouw van de nieuwe stad stond het kerkgebouw nog altijd op de oude plaats buiten de nieuwe stadsmuren. Pas in 1397 gaf de bisschop zijn goedkeuring om de huidige Grote of Sint-Nicolaaskerk binnen het nieuwe stadje te herbouwen. Op dat moment was er nog een plaats in de hoek vrij en dus is Elburg een van de weinige oude steden waar de kerk niet centraal maar aan de rand staat. De bouw van deze oorspronkelijk rooms-katholieke kerk en na de hervorming van eind 16e eeuw protestants geworden kerk gebeurde nogal overhaast, want al na vijftig jaar moest de kerk gerenoveerd worden. De puntige torenspits die ooit op de kerk stond, brandde in 1693 na een blikseminslag volledig af, waardoor nu alleen nog maar de hoekige bovenbouw zichtbaar én beklimbaar is.
Elburg werd eind 14e eeuw niet alleen verplaatst, maar ook maakte men er een vesting van met grachten, muren en een aantal verdedigingstorens. Het stratenpatroon van Elburg dateert grotendeels uit de 14e eeuw. In de 19e eeuw werd een groot deel van de stadsmuren en torens geslecht om ruimte te maken voor nieuwe behuizing van de groeiende bevolking. Mede omdat Elburg geen treinverbinding heeft en het omliggende gebied vanouds redelijk arm was, is de groei in de 19e en de eerste helft van de 20e eeuw beperkt gebleven. Er was wel sprake van nieuwbouw, maar die werd gebouwd ver buiten de historische stadskern. Hierdoor is de stadsgracht, de Vischpoort (waarin nu het Visserijmuseum is ondergebracht), de kazematten, de vestingwallen en een deel van de stadsmuur nog altijd intact gebleven. Het feit dat Elburg naast Hanzestad ook als vestingstad bekendstaat vormt een belangrijke reden voor toeristen om een bezoek aan de stad te brengen.
De Vischpoort nabij de haven werd onder de naam Visscherstoren als gesloten verdedigingswerk gebouwd, maar werd in 1592 omgebouwd tot de huidige open poorttoren. In 1992 werden er opnieuw poortdeuren in aangebracht. In de Jufferenstraat staat met een neoclassicistisch bakstenen poortje de voormalige, in 1855 door de Joodse gemeenschap in gebruik genomen synagoge. Ze werd gevestigd in de verbouwde residentie van graaf Hendrik van den Bergh.[2] Het gebouw, dat na de Tweede Wereldoorlog niet meer in gebruik kwam als godshuis, is nu onder de naam Sjoel Elburg een museum dat herinnert aan de Joodse gemeenschap van de stad en van Nederland.
Het Munthuis van Elburg is gevestigd in de Vischpoortstraat. Langs de stadsmuur nabij de haven ligt de oudste nog werkende touwbaan van Nederland. In de Schapesteeg staat het in gotische stijl gebouwde Arent Thoe Boecophuis. Dit gebouw had de rentmeester voor zijn opdrachtgever de hertog van Gelre laten bouwen, die het op zijn beurt aan de rentmeester schonk. Diens kinderen verkochten het in 1401 aan de stad Elburg. Vanaf 1401 tot 1954 was er het stadhuis van Elburg gevestigd. In de Zuiderwalstraat bevindt zich achter een groene houten deur de kloostertuin van het uit de 15e eeuw stammende voormalige Agnietenklooster. Hier was na 1954 het gemeentehuis gevestigd en thans herbergt het Museum Elburg. De voormalige refter van het klooster doet nog steeds dienst als raad- en trouwzaal.
In Oostendorp staat De Tijd, een stellingmolen die geregeld op zaterdag in bedrijf is. Het Nationaal Historisch Orgelmuseum bevindt zich aan de Brouwersteeg te Elburg.
Visserijhaven [bewerken]
De voormalige Zuiderzeestad Elburg heeft een kleine visserijhaven met havenkom in de nabijheid de Vischpoort. Door de afsluiting van de Zuiderzee en later de inpoldering is Elburg de visserij in de tweede helft van de vorige eeuw kwijt geraakt. In Flevoland is het voormalige havenhoofd nog altijd te zien. Aan de havenkom was tot voor kort de omstreeks 1787 opgerichte botterwerf Balk gevestigd. In 2008 is op de locatie de werf van de botterstichting gekomen, waar historische botters worden gebouwd, gerestaureerd en onderhouden. De historische bottervloot heeft vaste ligplaats in de oude havenkom, voor recreatievaart zijn aan de oude toegangsvaart vele ligplaatsen.
Monumenten [bewerken]
Een deel van Elburg is een beschermd stadsgezicht. Verder zijn er in Elburg enkele honderden rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:
- Lijst van rijksmonumenten in Elburg (plaats)
- Lijst van rijksmonumenten in Elburg (gemeente)
- Lijst van oorlogsmonumenten in Elburg
Partnerstad [bewerken]
Verkeer en vervoer [bewerken]
De meeste woonkernen in de gemeente liggen direct aan de Zuiderzeestraatweg en worden bediend door Syntus Gelderland-buslijn 100 (Zwolle-Nunspeet) en de sneldienst 200 (Elburg-Zwolle). De kern 't Harde ligt aan de autosnelweg A28 en aan de spoorlijn Utrecht - Zwolle. Tweemaal per uur per richting wordt 't Harde aangedaan door een stoptrein. Sinds kort heeft de gemeente ook haar eigen buurtbus. Lijn 514 pendelt tussen 't Harde en Wezep via de Hoge Enk, Elburg, Oosterwolde, Oldebroek, Mullegen, en ´t Loo.
Volkslied [bewerken]
Elburg kent een volkslied:
- Waar het brood uit water kwam
- en door d'eeuwen heen
- 't zijne kreeg en 't zijne nam.
- En bouwend steen voor steen,
- het nieuwe land, de waterkeer,
- De Zuiderzee, het IJsselmeer,
- Waar het goede en het kwaad
- door de Vischpoort binnen gaat.
Refrein
- Groeiend als het jonge gras
- verrijst het beeld der tijd.
- Veel van wat er vroeger was,
- raakten we langzaam kwijt.
- De Zuiderzee, het IJsselmeer
- het nieuwe land of waterkeer.
- Vor de toekomst die hier wacht.
- Geve God die stad de kracht.
Refrein
Refrein:
- Het is de stad die Elburg heet
- Die Hanzestad van toen
- Waar de Heer zijn kind’ren weet
- In denken en in doen
- Waar de Haven het uitzicht bood
- Eertijds op de visservloot
- Waar de klok al eeuwen slaat
- Waar de kerk in ’t midden staat
Politiek [bewerken]
Gemeenteraad [bewerken]
De gemeenteraad van Elburg bestaat uit 19 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:
| Gemeenteraadszetels | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Partij | 1994 | 1998 | 2002 | 2006 | 2010 | ||||||||||
| CDA | 4 | 4 | 4 | 3 | 3 | ||||||||||
| Algemeen Belang | 3 | 3 | 4 | 4 | 4 | ||||||||||
| ChristenUnie* | 3 | 4 | 4 | 3 | 3 | ||||||||||
| SGP | 4 | 3 | 3 | 3 | 3 | ||||||||||
| PvdA* | 3 | 3 | 2 | 3 | 2 | ||||||||||
| VVD | 2 | 2 | 2 | 2 | 1 | ||||||||||
| Elburg Beleid | - | - | - | - | 2 | ||||||||||
| Gemeentebelang | - | - | - | 1 | 1 | ||||||||||
| Totaal | 19 | 19 | 19 | 19 | 19 | ||||||||||
- In 1994 en 1998 deed de RPF, één van de voorgangers van de ChristenUnie mee aan de verkiezingen./GPV
- In 1994 en 1998 had de PvdA een gemeenschappelijke lijst met D66.
Burgemeesters [bewerken]
Zie voor een vollediger overzicht Lijst van burgemeesters van Elburg
- 2001-2007 Hendrik Visser (ChristenUnie). De Elburger burgemeester was onder meer burgemeester van Arnemuiden (1990-1997) en Nieuw-Lekkerland (1997-2001). Hij was van mei 2001 tot en met oktober 2007 burgemeester van Elburg.
- 2007- Frans de Lange (1966) is per 1 november burgemeester van Elburg. De voormalig wethouder van Harderwijk werd unaniem voorgedragen door de gemeenteraad.
Bekende Elburgers [bewerken]
- Anton Bicker Caarten (1902-1990), molendeskundige en schrijver
- Kira Bulten (1973), zwemster
- Jan Hendrik van Kinsbergen
Van Kinsbergen [bewerken]
De Nederlandse opperbevelhebber van de vloot en filantroop Jan Hendrik van Kinsbergen heeft van 1796 tot 1799 in Elburg in een dubbelpandig huis aan de Jufferenstraat 17 en 19 gewoond, voordat hij naar Apeldoorn, naar Huize Weltevreden, verhuisde. Ook een deel van zijn jeugdjaren had hij in Elburg doorgebracht. Als rijke filantroop zette hij zich onder andere in voor het onderwijs en de huisvesting van armen in Elburg. Hij was medeoprichter van een onderwijsinstelling, het Instituut van Kinsbergen.[3]
Nabij de kerk is een straat naar Van Kinsbergen genoemd. Vanuit de kerk gezien is het het eerste huis aan de rechterkant in deze straat. Oorspronkelijk was het een gildehuis, dat in 1585 een weeshuis werd. Aan het einde van de 18e eeuw werd er een Latijnse school gevestigd, het hiervoor genoemde Instituut van Kinsbergen. Van Kinsbergen schonk zijn nautische instrumentaria en zijn bibliotheek aan deze school en steunde de school ook financieel. Nu is het een kerkelijk centrum van de Nederlandse Hervormde Kerk. Boven de deur staat in een cartouche een gedichtje van Vondel, de vertaling is:
"Richt uw geest op de studiën en al wat schoon en eerbaar is."
Trivia [bewerken]
- Op 17 november 1990 vond de landelijke intocht van Sinterklaas plaats in Elburg.
- Elburgers worden ook wel 'Botbekkers' genoemd.
Aangrenzende gemeenten [bewerken]
| Aangrenzende gemeenten | ||
|---|---|---|
| Dronten (Fl) | Oldebroek | |
 |
||
| Nunspeet | Epe | |
Zie ook [bewerken]
 |
Zie de categorie Elburg van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Plaatsen in de gemeente Elburg |  |
|---|---|---|
|
Stad: Elburg |
||
|
Gemeenten in de provincie Gelderland | |
|---|---|---|
|
Aalten · Apeldoorn · Arnhem · Barneveld · Berkelland · Beuningen · Bronckhorst · Brummen · Buren · Culemborg · Doesburg · Doetinchem · Druten · Duiven · Ede · Elburg · Epe · Ermelo · Geldermalsen · Groesbeek · Harderwijk · Hattem · Heerde · Heumen · Lingewaal · Lingewaard · Lochem · Maasdriel · Millingen aan de Rijn · Montferland · Neder-Betuwe · Neerijnen · Nijkerk · Nijmegen · Nunspeet · Oldebroek · Oost Gelre · Oude IJsselstreek · Overbetuwe · Putten · Renkum · Rheden · Rijnwaarden · Rozendaal · Scherpenzeel · Tiel · Ubbergen · Voorst · Wageningen · West Maas en Waal · Westervoort · Wijchen · Winterswijk · Zaltbommel · Zevenaar · Zutphen |
||
