Für Elise

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bagatelle nr. 25
Für Elise
Componist Ludwig van Beethoven
Soort compositie Bagatelle
Gecomponeerd voor piano
Toonsoort a mineur
Andere aanduiding WoO 59
Gecomponeerd in 1810
Opgedragen aan "Elise"
Oeuvre Oeuvre van Ludwig van Beethoven
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Für Elise (Duits voor: Voor Elise) is de gebruikelijke naam voor de Bagatelle nr. 25 in a mineur, WoO 59, een beroemd solomuziekstuk voor piano door Ludwig van Beethoven, geschreven in 1810.

Geschiedenis[bewerken]

Het is niet zeker wie "Elise" was. De populairste theorie is dat Beethoven zijn werk oorspronkelijk "Für Therese" getiteld had, naar Therese von Malfatti, de dochter van een Weense dokter die op dat moment in het middelpunt van Beethovens aandacht stond. Toen het stuk na zijn dood gepubliceerd is, is het mogelijk dat het in zijn beroemde slechte handschrift gelezen is als "Für Elise".

Een andere mogelijkheid is dat Elise één van zijn vele pianostudentes was, waarvoor hij regelmatig een zwak had. Het is van Beethoven bekend dat hij voor deze jongedames muziekstukken schreef die veel te moeilijk waren, zodat hij verzekerd was van nog veel pianolessen.

Een ander verhaal is dat het gaat om Elisabeth de Robiano, geboren 1773, en sedert 1799 gehuwd met Charles Pierre le Candèle de Gyseghem (1761–1830).

Elisabeth Röckel, 1814 – Schilderij, Düsseldorf, Goethe-Museum, Anton-und-Katharina-Kippenberg-Stiftung

Nu zou blijken dat het hoogstwaarschijnlijk gecomponeerd werd voor de sopraan en operazangeres Elisabeth Röckel (1793–1883). Dat blijkt volgens de Duitse Beethovenspecialist Klaus Martin Kopitz uit onderzoek in het archief van de Sint-Stefanuskathedraal in Wenen. Kopitz trof voor het eerst historische documenten aan die de stelling stevig onderbouwen. Op het originele muziekhandschrift van Beethoven trof hij de bemerking ‘Für Elise am 27. April zur Erinnerung von L. v. Bthvn’ aan. Eerder werd er al van uitgegaan dat de componist het muziekstuk in 1810 voor Elisabeth Röckel, met wie hij goed bevriend was en op wie hij een oogje had, componeerde. Elisabeth Röckel huwde later (1813) met de componist Johann Nepomuk Hummel (1778–1837), een vriend en muzikale rivaal van Beethoven. Kopitz ontdekte in het Weense archief dat hun eerste kind op 9 maart 1814 gedoopt werd. Dat document maakt duidelijk dat Röckel, die als Maria Eva gedoopt werd, in die tijd in Wenen als ‘Elise’ werd aangesproken. Het koppel verhuisde in 1816 naar Stuttgart en vestigde zich in 1819 in Weimar. Ook na hun verhuizing bleef Ludwig van Beethoven nauwe contacten onderhouden met het muzikale koppel. Tot een relatie kwam het nooit, maar Elisabeth Röckel bewaarde tot aan haar dood een haarlok en een schrijfveer van Ludwig van Beethoven.

Bibliografie[bewerken]

  • Ludwig Nohl, Neue Briefe Beethovens, Stuttgart: Cotta, 1867
  • Jan Caeyers, Beethoven. Een biografie, De Bezige Bij, 2009
  • Klaus Martin Kopitz, Beethoven, Elisabeth Röckel und das Albumblatt „Für Elise“, Köln, Dohr, 2010, ISBN 978-3-936655-87-2

Het muziekstuk[bewerken]

De eerste maten van Für Elise van Ludwig van Beethoven.

De melodie is zeer bekend en veel geparafraseerd. Hoewel vereenvoudigde (verkorte) versies vaak door beginners gespeeld worden, vereist het volledige stuk enige vaardigheid. Desondanks is het werk populair in de lagere jaren van muziekacademies.

Media[bewerken]

Vista-kmixdocked.png
Für Elise van Ludwig van Beethoven

Externe links[bewerken]