Firth

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Firth (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Firth.
De Firth of Forth en omgeving
Kaart van de Moray Firth

Firth[1] is een Schots woord voor verschillende typen kustwateren in Schotland. Gewoonlijk verwijst de term naar een grote baai van de zee, welke deel kan zijn van een estuarium, maar de term kan ook naar een inham of zeestraat verwijzen. Firth is een cognaat van fjord (beide van het Oergermaanse *ferþuz), dat een nauwere betekenis heeft. Kustwateren die "firth" genoemd worden, liggen vooral aan de Schotse oost- en zuidwestkust, met de Firth of Lorn als belangrijke uitzondering. De kust van de Schotse Hooglanden telt vele estuaria, zeestraten en inhammen, zoals The Minch en Loch Torridon; deze worden vaak "sea loch" genoemd.

Een firth is doorgaans het resultaat van gletsjeractiviteit uit een ijstijd en wordt vaak geassocieerd met een grote rivier, waarvan de erosie die door de getijdenwerking van inkomend zeewater veroorzaakt wordt, de rivier heeft verbreed tot een estuarium. De afbakening kan vaag zijn. Zo rekent men soms de Clyde tot aan Dumbarton tot de Firth of Clyde, maar de kaart van de Ordnance Survey legt de grens bij Port Glasgow, terwijl de lokale bevolking de grens bij een zandbank bij Greenock legt, of zelfs westwaarts bij Gourock.

Sommige firths zijn uitzonderingen op de algemene definitie. De Cromarty Firth aan de Schotse zuidoostkust is bijvoorbeeld een groot meer met slechts een kleine uitgang naar zee. De Solway Firth en de Moray Firth zijn meer extreem grote zeebaaien. De Pentland Firth is meer een zeestraat dan een baai of inham.

Schotse firths[bewerken]

Firths aan de Schotse westkust[bewerken]

De Firth of Lorn en nabije waterwegen
Het estuarium van de River Nith, het begin van Solway Firth ten zuiden van Dumfries

Aan de Schotse westkust liggen, van noord naar zuid, de volgende firths:

Firths aan de Schotse oostkust[bewerken]

Dundee aan de Firth of Tay

De firths aan de Schotse oostkust zijn onderdeel van, of verbonden met de Noordzee. Van noord naar zuid gaat het om:

Firths aan de Schotse noordkust[bewerken]

Gezicht over de Pentland Firth richting Hoy
De kliffen van Saviskaill Bay op Rousay, kijkend noordwaarts richting Westray over Westray Firth

Firths van de Noordelijke Eilanden[bewerken]

De Noordelijke Eilanden, bestaande uit de Shetlandeilanden, Fair Isle en de Orkney-eilanden, waren tot de 15e eeuw deel van Noorwegen en hebben vaak nog Noorse namen. Op de Shetland-eilanden kan "firth" verwijzen naar kleine inhammen, net als "geo", "voe" en "wick". Op de Orkney-eilanden is "wick" gebruikelijk.

Andere soortgelijke wateren in Schotland[bewerken]

Loch Eriboll

In Schots-Gaelisch wordt het woord linne gebruikt om naar de meeste bovengenoemde firths te verwijzen. Het wordt ook toegepast voor de Schots-Gaelische benamingen voor de Sound of Sleat, Crowlin Sound, Cuillin Sound, Sound of Jura, Sound of Raasay en een deel van Loch Linnhe.

De volgende wateren zijn gelijkaardig aan firths, maar worden niet zo genoemd:

De Firth of Thames is de grote baai in het zuidoosten

Firths buiten Schotland[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. De eerste versie van dit artikel is een vertaling van het artikel Firth van de Engelstalige Wikipedia.
  2. Joseph Anderson (ed.) (1893): Orkneyinga Saga. Vertaald naar het Engels in 1990 door Jón A. Hjaltalin & Gilbert Goudie. James Thin and Mercat Press, Edinburgh, ISBN 0-901824-25-9.