IJsselmuiden

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
IJsselmuiden
Dorp in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van IJsselmuiden
IJsselmuiden
IJsselmuiden
Situering
Provincie Vlag Overijssel Overijssel
Gemeente Vlag Kampen Kampen
Coördinaten 52° 34′ NB, 5° 56′ OL
Algemeen
Oppervlakte 7,92 km²
Inwoners (2014) 11.870
Foto's
Kerk
Kerk
Portaal  Portaalicoon   Nederland

IJsselmuiden (Nedersaksisch: Iesselmuun) is een dorp in de Nederlandse provincie Overijssel. De plaats telt ongeveer 11.780 inwoners[1]. Zoals de naam al suggereert ligt IJsselmuiden aan de monding van de IJssel. Aan de andere oever van de IJssel ligt de oude Hanzestad Kampen, waarmee het sinds 2001 één gemeente vormt en waarmee het door een opvallende hefbrug (met 4 grote vergulde katrollen er bovenop) is verbonden. Het dorp IJsselmuiden is na de steden Kampen en Steenwijk, de grootste plaats van Noordwest-Overijssel, ook wel de Kop van Overijssel genoemd.

Geschiedenis[bewerken]

Middeleeuwen[bewerken]

De eerste melding van IJsselmuiden vindt men in een oorkonde uit 1133, toen het nog direct aan de monding van het Almere lag. IJsselmuiden is ontstaan uit verschillende kernen. Voornamelijk als een klein dorp op een zandbank, achtergelaten door de rivier de IJssel, waarover nu de Dorpsweg loopt. De verhoging in het straatbeeld is aan beide kanten van de voormalige dijk goed te zien. Delen van de oude Hervormde Kerk, die daar op die verhoging staat, gaan terug tot omstreeks 1200 [2] De andere kern, die minder bijdraagt en buiten de duidelijke dorpsgrenzen valt, is Oosterholt. Hier stond vroeger een op een lage heuvel een Kartuizer klooster, maar deze is verwoest en de locatie is tot nog toe onbekend. Het dorp is nooit een grote speler geweest in de regionale politiek en er was historisch gezien weinig waarop IJsselmuiden macht had kunnen baseren. Het is altijd omringd geweest door de meer invloedrijke of strategische gelegen plaatsen Grafhorst (welke stadsrechten toegekend kreeg) in het noorden, Genemuiden, Zwartsluis en Hasselt in het noordoosten, Zwolle in het oosten, Wilsum (dat bepaalde stadsrechten had) en Zalk (met een inmiddels verwoest slot) in het zuidoosten en net over de IJssel in het zuiden Kampen.

1500-2009[bewerken]

Vooral Kampen heeft sindsdien een grote invloed gehad op het leven in IJsselmuiden. De stad had aan het eind van de Middeleeuwen een brug over de IJssel gebouwd, waaruit inkomsten in de vorm van tolgeld en bruggeld kwamen. Met de brug had het ook een claim weten te leggen op het land aan de overkant van de IJssel. Door de voortvarendheid van de stad Kampen werden meerdere projecten aan gene zijde van de IJssel ondernomen. Zo was er vroeger een zandberg achter (vanuit Kampen) de Dorpsweg, waarop geëxerceerd werd door het garnizoen te Kampen (inclusief gelag), en totdat in de twintigste eeuw Kampen uitbreidde naar het westen, werden de doden van Kampen op de (gemeentelijke) begraafplaats begraven, al gauw 1,5 kilometer vanaf de IJssel. Ook de oude trekvaart naar Zwolle, de "Nieuwe Weg" (thans de Burgemeester van Engelenweg, Plasweg en Grafhorsterweg langs de Zandberg én de begraafplaats) naar Grafhorst en door naar Genemuiden, de Zwolseweg naar Zwolle en als laatste het Kamperlijntje zijn goede voorbeelden van Kamper invloed aan gene zijde van de IJssel. Deze infrastructurele werken zijn misschien niet direct door Kampen aangelegd, maar het is ondenkbaar dat ze tot stand zouden zijn gekomen zonder de aanwezigheid van Kampen. Als gevolg van de groei van het belang van Kampen in de tweede helft van de 19e eeuw en de eerste helft van de 20e eeuw, vestigden zich ook enkele bedrijven aan de IJsselmuider kant van de IJssel. Hierbij moet aan eenvoudige landbouwindustrie worden gedacht. Zo was er een houtzagerij aan de Spoorkade en aan de Nieuwe Weg (nu Burg. van Engelenweg) ontstonden tuinderijen en ook een houtzagerij. Nog steeds was IJsselmuiden een agrarisch dorp, het bedrijfsleven in Kampen ging aan het begin van de twintigste eeuw achteruit, en pas na de Tweede Wereldoorlog zou IJsselmuiden weer kunnen groeien. De gemeente IJsselmuiden werd op 1 januari 1937 uitgebreid met de voormalige gemeenten Grafhorst, Kamperveen, Wilsum en Zalk en Veecaten. In 1967 werd ook een deel van de voormalige gemeente Zwollerkerspel bij IJsselmuiden gevoegd. IJsselmuiden fungeert sindsdien als voorstad, of zo je wil "voordorp", van Kampen. Jonge gezinnen uit Kampen en omstreken vestigden zich in IJsselmuiden, vanwege de goede bereikbaarheid: Kampen net over de brug, Zwolle via het Kamperlijntje, per bus of per auto over de Zwolseweg, en de tapijtfabrieken van Genemuiden in het noorden over de Kamperzeedijk. De groei van IJsselmuiden als voordorp van Kampen zette gestaag door tot in de jaren '90 met wijken als Groenendael en de Losse Landen in de jaren '80 en Zeegraven in de jaren '90. Hiervoor moesten de genoemde ondernemingen aan de Burgemeester van Engelenweg uitgekocht worden, de stratenindeling van Groenendael laat hier nog de sporen van zien. Op 1 januari 2001 is de voormalige gemeente IJsselmuiden gevoegd bij de gemeente Kampen. Pas in in de laatste jaren is er weer interesse voor woningen en staat er een nieuwe wijk ten oosten van Zeegraven en ten noorden van Oosterholt.

Mastenbroek en de Koekoek[bewerken]

De Mastenbroek leverde van oudsher banen op voor de agrarische sector, vooral in het telen van gewassen. Sinds halverwege de 18e eeuw is een gedeelte van de Mastenbroek, de Koekoek, vrijgegeven voor vervening. Dat dit mogelijk is, komt doordat het grondwater door de eeuwen heen relatief steeds hoger is komen te staan, wat ook effect heeft op de aard van de landbouw. Waar akkerbouw vóór die tijd goed mogelijk was, moest ongeveer vanaf die tijd, vanwege de nattere grond, overgegaan worden op veeteelt. Aan het eind van de 19e eeuw was de Koekoek ontveend en lag het 1,5 meter lager dan de Mastenbroek. Dit heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat de veenderij de Koekoek weer werd ingepolderd en eerst weer kleinschalig werd ingezet op tuinbouw, maar sinds de jaren '90 is er sprake van grootschalige tuinbouw: kassenbouw. Het landbouwelement is nog steeds aanwezig in IJsselmuiden: nog steeds is er een groente- en fruitveiling in IJsselmuiden en heeft Bennie Wezenberg er zijn vrachtwagenbedrijf, dat zich vooral richt op het distribueren van groente en fruit door Europa.

Landschap[bewerken]

Het landschap wordt vooral gekenmerkt door de uiterwaarden van de IJssel en door het in 1364 ingepolderde moerasachtige gebied de Mastenbroek in het noordoosten, met als onderdeel daarvan de Koekoek, een tuinbouwgebied. Ten noorden bevindt zich Kampereiland. Het Kampereiland, de polder Mastenbroek, andere polders, de IJssel en het Zwarte Water vormen samen het Nationaal Landschap IJsseldelta. Daarnaast is een mooi stadsgezicht op Kampen. IJsselmuiden is dus ingeklemd tussen dit alles.

Demografie[bewerken]

De bevolking van dit in de Nederlandse Bijbelgordel gelegen dorp behoort nog voor een groot deel tot de behoudende richtingen van het protestantse geloof. Bezienswaardigheden in toeristische zin kent het dorp nauwelijks, afgezien van natuurschoon en de vele vogelsoorten die in het gevarieerde milieu rond het dorp voorkomen. De hervormde kerk (Sint-Crispijnkerk) van IJsselmuiden is weliswaar zeer oud (oudste gedeelte gaat terug tot 1200) maar heeft door een aantal ingrijpende verbouwingen sterk aan historische waarde ingeboet. Daarnaast kent het dorp nog een gereformeerde kerk (ontwerp B.T. Boeyinga) en een katholieke kerk (ontwerp Jan Stuyt). De inwoners van Mastenbroek gaan te kerke in een eenbeukig stenen kerkgebouw dat dateert uit 1408. In de buurschap Oosterholt, gelegen ten oosten van het dorp IJsselmuiden, bevond zich ooit op een lage heuvel een klooster van de kloosterorde der Kartuizers, genaamd "De Sonnenberg", dat in 1580 werd verwoest.

Kerkelijk[bewerken]

IJsselmuiden kent een groot aantal kerken. Opvallend zijn de vele reformatorische kerken. De historische Hervormde Dorpskerk staat in het centrum van het oude dorp en stamt van oorsprong uit de middeleeuwen. Tegenover de Dorpskerk ligt verenigingsgebouw 'De Zaaier'. Daarnaast zijn er onder meer een Vrije Oud Gereformeerde Gemeente, en een Gereformeerde Gemeente in Nederland. Het laatstgenoemde kerkgenootschap heeft aan de Trekvaart medio 2012 een nieuwe kerk gebouwd in de stijl van de dertiger jaren. Verder is er een Hersteld Hervormde gemeente die kerkdiensten belegd in een middelbare school in Kampen. Ook kent IJsselmuiden een Christelijke Gereformeerde kerk, een Gereformeerde kerk, Gereformeerde kerk vrijgemaakt en een Rooms Katholieke kerk.

Keten[bewerken]

IJsselmuiden kent vooral sinds de Tweede Wereldoorlog een rijke keetcultuur, waarschijnlijk mede door het ontbreken van horeca-voorzieningen voor de jeugd. Deze keten zijn veelal op de landelijke gebieden te vinden, ten noorden en oosten van de IJssel. Dit heeft tot gevolg dat keten relatief weinig overlast vormen, doordat een keet zich ver van het dichtstbijzijnde buur bevindt, de lange afstand die men evenwel moet afleggen om er te komen, geeft te denken over de verkeersveiligheid. Hoewel de keetcultuur dus altijd aanzienlijk was in IJsselmuiden, was het tot voor kort vrij onbekend in Kampen. Waar overmatig alcoholgebruik misschien minder vaak voorkwam in de stad, liep het vaker uit de hand bij kroegen. Ook het conservatieve milieu van het landelijke IJsselmuiden zorgt ervoor dat deze jonge mensen minder snel naar (andere) drugs, hoewel op de lange termijn minder schadelijk, zoals wiet grijpen, waar dit in Kampen van oorsprong gebruikelijker is. Keten hebben een gemiddelde levensduur van 5 jaar en worden meestal op initiatief van pubers en jonge adolescenten gebouwd en onderhouden. Omdat keten onder andere alcoholische dranken verkopen en zonder vergunning functioneren, zijn zij wettelijk verboden. Ook het overmatig alcoholmisbruik wordt veelvuldig belicht en terecht als probleem aangeduid. De tijdelijkheid, betwiste legaliteit (de meesten bevinden zich op privégebied en kunnen zich derhalve als besloten bijeenkomst verantwoorden) en, in enkele gevallen, de onwetendheid over de plaats van keten zorgt er echter voor dat het moeilijk is om direct in te grijpen. Ook hebben politie en politiek er in sommige gevallen weinig zin in om dezelfde stevige drinkers in een stad bij de kroegen rond te laten lopen, waar meer mensen zijn en waar het risico op escalatie hoger is. De gemeente IJsselmuiden heeft van oudsher keten gewoon gedoogd, dit is in beginsel ook het beleid van de huidige gemeente Kampen, maar lokale horeca oefenen druk uit op de gemeente om een keus te maken, aangezien er sprake kan zijn van oneerlijke concurrentie (keten hoeven van de overheid niet aan strikte drankvergunningen en brandvoorschriften te voldoen, wat geld kost, hoewel keten vaak wel bepaalde regels kennen). Ook de Stichting Alcoholpreventie oefent druk uit door het argument dat alcoholmisbruik juist aangemoedigd wordt door keten. De gemeente Kampen bevindt zich in een spagaat doordat het de vele keetgangers en ex-keetgangers (de gemeente telt op een gegeven moment gemiddeld 20 keten) niet direct voor het hoofd wil stoten, en deze groep niet op de straat wil hebben enerzijds en anderzijds de horeca, STAP en soortgelijke groepen en landelijke overheid ook niet tekort wil schieten.

Melkbusschieten[bewerken]

Melkbusschieten, voor buitenstaanders beter bekend onder de naam carbidschieten is een regionaal fenomeen, dat nooit alleen beperkt is gebleven tot IJsselmuiden, maar ook omliggende steden en dorpen zijn er mee bekend. Het is traditie om dit rond Oud en Nieuw te doen. Ook naar het Nieuwjaar toe werkend is er echter vaak (en illegaal) het geluid van melkbussen te horen. Dit stamt uit de tijd waarin mensen nog dachten dat men de boze geesten van het oude jaar moest verjagen met veel lawaai. Het is in deze streek gebruikelijk om de melkbus met de hand, dus zonder bougie aan te steken. Ervaringen van de gemeente Kampen in het verleden hebben geleerd dat het beleid erop gericht moet zijn op het faciliteren van melkbusschieten rond Oud en Nieuw en op streng optreden in de rest van het jaar. Streng optreden rond Oud en Nieuw heeft in het verleden tot schermutselingen tussen de jeugd en de politie geleid. Zo moest de Mobiele Eenheid enkele malen ingrijpen bij de begraafplaats in IJsselmuiden, waar zich grote groepen melkbusschietende jongeren ophielden.

Spoorlijn[bewerken]

IJsselmuiden is door een spoorlijn verbonden met Zwolle, althans, het NS-station Kampen ligt aan de 'IJsselmuider' kant van de rivier. Het station van Kampen lag ook voor de gemeentelijke herindeling al in de gemeente Kampen. Dit komt doordat de stad Kampen in de Middeleeuwen al een brug over de IJssel had (op ongeveer dezelfde plaats als de huidige brug) en dus de facto al het recht van overgang naar de andere kant voor zich had verworven. De brug werd sinds het begin van de 17e eeuw bewaakt door een vijfhoekige schans die of klein fort dat bekendstaat als 'buitenwacht'. Het bestuur over deze strook land aan 'de andere kant van de IJssel' is sindsdien altijd in handen geweest van de stad en/of gemeente Kampen. Het station is ook volgens dit principe op de huidige plaats gebouwd. Deze verbinding is niet geëlektrificeerd en wordt vaak aangeduid als het Kamperlijntje.

Geboren en/of langdurig woonachtig in IJsselmuiden[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. 1 januari 2009 (bron: CBS)
  2. ibid