Jodenbreestraat

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Jodenbreestraat
De Jodenbreestraat in 1884 vanaf de Portugese synagoge. Uiterst links het Anatomisch Laboratorium, in het midden de achterkant van de Mozes en Aäronkerk
De Jodenbreestraat in 1884 vanaf de Portugese synagoge. Uiterst links het Anatomisch Laboratorium, in het midden de achterkant van de Mozes en Aäronkerk
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Sint Antoniesbreestraat
Eind Mr. Visserplein
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam

De Jodenbreestraat is een Amsterdamse straat tussen de Sint Antoniesbreestraat en het Mr. Visserplein in Amsterdam Centrum. De Jodenbreestraat is via de Houtkopers-dwarsstraat verbonden de met de noordzijde van het Waterlooplein. Ter hoogte van nr. 11 ligt de Uilenburgersteeg.

Rembrandt[bewerken]

De schilder Rembrandt heeft in de Jodenbreestraat gewoond: van 1631 tot 1635 in huis bij Hendrick van Uylenburgh (thans huisnummer 2), en van 1639 tot 1658 in het pand dat thans fungeert als museum, onder de naam Rembrandthuis (thans huisnummer 4).

Geschiedenis[bewerken]

De straat is een deel van de, oorspronkelijk op de Sint Antoniesdijk gelegen, Sint Antoniesbreestraat. De Breestraat liep vanaf de Nieuwmarkt naar het huidige Mr. Visserplein.

Het deel tussen Nieuwmarkt en de Sint Antoniesluis (de sluis tussen Zwanenburgwal en Oudeschans) heet nog steeds 'Sint Antoniesbreestraat'. Het ruim 200 meter lange deel tussen de sluis en het Mr. Visserplein kreeg, nadat zich in de zeventiende eeuw (vanaf 1619) veel Joden in de Breestraat vestigden, de naam 'Jodenbreestraat'. Baruch Spinoza werd in 1632 geboren achter de Jodenbreestraat, aan de Houtgracht, nu Waterlooplein.

Tot 1893, toen Joodse straat- en markthandelaren op last van het stadsbestuur naar het Waterlooplein verhuisden, diende de straat, vooral op zondag, als marktplaats. De Jodenbreestraat lag midden in de 'Jodenhoek'. Deze Joodse wijk lag tussen de Nieuwmarkt, de Kloveniersburgwal, Raamgracht, Waterlooplein, Weesperstraat, Muiderstraat, Nieuwe Herengracht, Rapenburg en Uilenburg.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de wijk door de Duitsers afgesloten. Er leefden, naast niet-Joden, meer dan 25.000 Joodse Amsterdammers. Velen werden weggevoerd en vermoord in vernietigingskampen.[1] De huizen werden geplunderd en het hout in kachels opgestookt.

Na de oorlog gebeurde er aanvankelijk niets met de in verval geraakte gebouwen. In de jaren zestig waren er plannen om ten behoeve van het verkeer een doorbraak vanuit de Weesperstraat richting Prins Hendrikkade te realiseren. De Jodenbreestraat werd verbreed van 12 naar 40 meter door aan de noordzijde de resterende panden te slopen. De grootschalige plannen en de aanleg van de metro stuitten in 1975 op veel verzet van buurtbewoners en monumentenbeschermers. Het was de monumentenstatus van het Huis De Pinto, in de Sint Antoniesbreestraat, die de aanleg van een autoweg dwars door de Nieuwmarktbuurt verhinderde. Dit verklaart de overgang van de brede Jodenbreestraat bij de sluis in de veel smallere Sint Antoniesbreestraat.

Aan de noordzijde was het zich over de gehele lengte van de straat uitstrekkende Burgemeester Tellegenhuis (1971) verrezen. Het werd beter bekend als het Maupoleum, naar de mede-eigenaar Maurits "Maup" Caransa. Het gebouw, een ontwerp van de architect Piet Zandstra, huisvestte op de begane grond textielhandelaren en op de verdiepingen faculteiten Economie en Sociale Geografie van de Universiteit van Amsterdam. Tot de sloop in 1994 figureerde het steevast prominent op lijsten van lelijkste gebouwen in Amsterdam. Het werd vervangen door twee bouwblokken aan weerszijden van de toegang tot de Nieuwe Uilenburgerstraat. De panden bieden onder meer ruimte aan winkels, de Theaterschool en de gemeentelijke Dienst Ruimtelijke Ordening.

De rooilijn aan de zuidzijde is gelijk aan die in de zeventiende eeuw. De oorspronkelijke bebouwing is grotendeels vervangen door nieuwere panden. Een bekende winkel is hier de boekhandel Het Fort van Sjakoo. Aan de Jodenbreestraat 164 naast de Mozes en Aäronkerk ligt het maatschappelijk ontmoetingscentrum 'het Mozeshuis'. Hier is ook een communiteit van de broeders Franciscanen gevestigd.

Schuin tegenover het Rembrandthuis staat een beeldhouwwerk met een gedicht van Jacob Israël de Haan (1881-1924). Het is gemaakt door beeldhouwer Hans 't Mannetje die hierbij fragmenten van oude beelden hergebruikte.

Op 15 mei 2008 pleegde de 32-jarige acteur Youssef Idilbi zelfmoord in deze straat door van het dak van de Theaterschool te springen.

Trams[bewerken]

In 1904 ging de elektrische tram door de straat rijden. Na het eerste jaar werd deze lijn 7 vernummerd tot lijn 8. Deze reed tussen Centraal Station en Weesperzijde en werd later verlengd naar de Rivierenbuurt. Lijn 8 is opgeheven in 1942. Van 1945 tot 1948 reed lijn 26 hier; daarna de in 1955 opgeheven lijn 11.

Afbeeldingen[bewerken]

Externe link[bewerken]

  • Foto uit 1975 van het geredde Huis De Pinto en het Maupoleum, van de website van Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad.
Bronnen, noten en/of referenties