Klaipėda

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor het gelijknamige district, zie Klaipėda (district). Voor de gelijknamige districtsgemeente, zie Klaipėda (districtsgemeente).
Klaipėda
Memel
Stad in Litouwen Vlag van Litouwen
Vlag Wapen
Kaart
Situering
District Klaipėda
Gemeente stadsgemeente
Algemeen
Inwoners (1 januari 2014) 157.305
Overig
Netnummer (+370) 46
Website www.klaipeda.lt
Portaal  Portaalicoon   Noord-Europa

Klaipėda (Geluidsfragment [ˈklaɪpeːda] (info / uitleg); Duits: Memel, Samogitisch: Klaipieda) is met 203.269 inwoners de derde stad van Litouwen. Vanwege de ijsvrije haven is Klaipėda de belangrijkste havenstad van het land. De stad ligt aan de Oostzee bij de plaats waar het Koerse Haf, dat het water van de Memel afvoert, zijn enige doorgang naar zee heeft. Klaipėda is de voornaamste plaats in het historische gebied Samogitië. Tot 1945 was de stad vooral bekend onder haar Duitse naam Memel, tevens de Duitse (en Nederlandse) naam van de rivier waaraan ze ligt. Het dorpje Smiltynė op de noordpunt van de Koerse Schoorwal tegenover Klaipėda hoort ook bij de stad.

Geschiedenis[bewerken]

Klaipėda vierde in 2002 zijn 750-jarig bestaan. De Lijflandse Orde, de Lijflandse tak van de Duitse Orde, bouwde hier in 1252 de Memelburg. Memel, de bijbehorende stad, trad al in 1254 toe tot de Hanze en kreeg in 1257 Lübecks stadsrecht.

In 1328 werden de Memelburg en de stad Memel gebouwd als verst naar het oosten gelegen bastion van de Ordestaat. Litouwen betwistte het bezitsrecht maar bij de Vrede van Melno van 1422 werd definitief bepaald dat de stad en de burcht aan de Duitse Orde toebehoorden, de voorloper van Pruisen, waartoe ze tot 1919 zou blijven behoren.

In 1525 werd de stad luthers. Sindsdien was Memel een stad in het hertogdom, later het koninkrijk Pruisen. Aan het begin van de 18e eeuw was Memel een van de sterkste vestigingen (Memelfestung) en de stad werd een deel van het Koninkrijk Pruisen in 1701. Ondanks de verdedigingswerken werd het veroverd door Russische troepen tijdens de Zevenjarige Oorlog in 1757. Tot 1762 bleef de stad, samen met de rest van Oost-Pruisen, onderdeel van het Russische Rijk. Na de oorlog werden de forten verwaarloosd, maar de stad bleef verder groeien. Hout werd op grote schaal vanuit de haven geëxporteerd en zout, ijzer en haring werd door schepen aangevoerd.

Tijdens de Napoleontische oorlogen werd Memel de tijdelijke hoofdstad van het Koninkrijk Pruisen. Tussen 1807 en 1808 was het de residentie van koning Frederik Willem III, zijn hof en de regering. Op 9 oktober 1807 tekende de koning een document waarin de lijfeigenschap in Pruisen werd afgeschaft. Het gebied rond Memel leed grote economische schade onder het continentaal stelsel van Napoleon Bonaparte. In 1812 stak Napoleon hier de rivier over met zijn Grande Armée, op weg naar Moskou. De stad behoorde tussen de 14de en de 20ste eeuw tot de provincie Oost-Pruisen.

Theater met het beeld van Ännchen von Tharau

Als gevolg van de Vrede van Versailles moest Duitsland de stad afstaan aan het nieuw opgerichte Litouwen, vanaf 1920 aangeduid als het zogenoemde Memelland (Memel en een strook op de rechteroever van de gelijknamige rivier) onder toezicht van de Volkenbond geplaatst. Deze stuurde er Franse troepen heen. In 1923 gaven deze troepen de stad op, toen het inmiddels onafhankelijke Litouwen het Memelland gewapenderhand opeiste. In 1925 kreeg de stad haar huidige naam Klaipėda. Het gebied behield een autonome status.

In 1939 werd Klaipėda, dat toen nog steeds vooral door Duitsers, althans in meerderheid Duitsgezinden, bewoond werd, na Duitse druk weer Duits: Litouwen droeg de stad 'vrijwillig' (na een ultimatum van Berlijn) over aan nazi-Duitsland en hoopte daarbij op steun bij de aanspraak op Vilnius, dat destijds Pools was. Na de overdracht van Klaipėda aan Duitsland vluchtten 21.000 Litouwers uit Memelland naar Litouwen. Hiervan waren 9.000 Joods, die voor een deel eerder uit Duitsland hierheen waren uitgeweken.

In de nadagen van de Tweede Wereldoorlog leed de stad zware schade. In oktober 1944 werd het Memelland, als eerste Duits staatsgebied, door het Rode Leger bezet. De Duitse bevolking, waaronder ook de meeste Litouws-tweetaligen, vluchtte. Een deel werd naar arbeidskampen gedeporteerd. In 1950 waren 20.000 autochtone Memellanders in het gebied aanwezig, achtergebleven of teruggekomen uit Siberische kampen en ook uit Duitsland, dat laatste op verzoek van de regering van de Litouwse Sovjet-republiek. Zie: Verdrijving van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog en etnische zuivering. De meeste autochtonen zouden eind jaren 50 vertrekken, toen zij daarvoor toestemming kregen. In het grotendeels ontvolkte land vestigde zich vanaf 1945 een nieuwe bevolking, vooral in de stad Klaipėda die een Sovjet-marinehaven werd. Van 1945 tot 1990 maakte Klaipėda deel uit van de Litouwse SSR.

Haven[bewerken]

Haven van Klaipėda

Bij de plaats ligt de grootste zeehaven van het land. Veel passagiers- en vrachtschepen bezoeken de haven die het gehele jaar ijsvrij is. De haven speelt al eeuwen een belangrijke maritieme rol en werd beschermd door forten en andere versterkingen. In de 18e en 19e eeuw werd veel hout via de haven uitgevoerd en veel industrie heeft zich nadien bij de haven gevestigd. De haven kan schepen met een maximale lengte van 250 meter en een maximale diepgang van 13,5 meter verwerken. In 2013 werd zo’n 33 miljoen ton lading overgeslagen, dit was nog 19 miljoen ton in 2000. Er zijn spoor- en autowegen voor het vervoer van en naar het achterland. Zo'n 40% van de lading komt of gaat naar de buurlanden, waarbij vooral Wit-Rusland een groot aandeel heeft.

De haven krijgt in 2014 een aparte terminal voor de aanvoer van vloeibaar aardgas (LNG). In de haven wordt de FSRU Independence afgemeerd die lng in haar ruimen kan opslaan en beschikt over een faciliteit om het gasvorming te maken. Het schip wordt verbonden met het landelijk gasnetwerk en heeft voldoende capaciteit om heel Litouwen, en deels de twee andere Baltische staten, te beleveren.

Geboren[bewerken]

Externe link[bewerken]