Staphorst

Staphorst

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Overijssel
Coördinaten	52°38' NB 6°12' OL
Algemeen
Oppervlakte	135,70 km²
- land	134,28 km²
- water	1,42 km²
Inwoners (1 november 2012)	16.268? (121 inw/km²)
Hoofdplaats	Staphorst
Naam inwoners	Staphorsters
Belangrijke verkeersaders	A28, N377
Politiek
Burgemeester (lijst)	Joop Alssema (ChristenUnie)
Zetels Gemeenteraad SGP ChristenUnie CDA Gemeentebelangen PvdA	17 5 4 3 3 2
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 11.400 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 275.000
WW-uitkeringen (2007)	8 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	443 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	7715, 7950-7955
Netnummer(s)	0522
CBS-code	0180
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Amsterdamse code	11362
Website	www.staphorst.nl
Portaal    Nederland

Staphorster boerderij in authentieke kleuren

Dorpskerk Staphorst

Staphorst ( uitspraak (info·uitleg)) (Nedersaksisch: Stappest, ook wel Stappers) is een gemeente en een dorp in de Nederlandse provincie Overijssel. De gemeente telt 16.268 inwoners (1 november 2012, bron: CBS), waarvan er ongeveer 10.000 in het dorp zelf wonen. De oppervlakte van de gemeente bedraagt 136 km². Het dorp Staphorst is de op vier na grootste plaats van Noordwest-Overijssel (ook wel de Kop van Overijssel genoemd), na de plaatsen Kampen, Steenwijk, IJsselmuiden en Genemuiden.

De lokale omroep heet A28FM.

Gemeentewapen

De beschrijving van dit wapen luidt: "zijnde een schild van lazuur, beladen met drie samengevoegde torens van goud". Omtrent de betekenis van de in het wapen voorkomende torens bestaat geen overeenstemming. Zo wordt gesteld dat de torens verwijzen naar de drie kerkdorpen, Staphorst, IJhorst en Rouveen, terwijl anderen verwijzen naar de torens van het voormalige Mariënklooster aan het Zwarte Water, dat door de protestanten gedurende de Reformatie vernield werd.

Kernen

In de gemeente Staphorst liggen de volgende plaatsen:

Inwoners per woonkern, 1 januari 2006
Plaatsnaam	Inwoners
Staphorst	9.750
Rouveen	2.940
IJhorst	1.350
Punthorst	1.000
Lankhorst	490
Hamingen	40
Halfweg
(De) Leijen
De Lichtmis (gedeeltelijk)
Slingenberg (gedeeltelijk)
Westerhuizingerveld (gedeeltelijk)

De drie kerkdorpen Staphorst, Rouveen en IJhorst vormen samen met de gehuchten Punthorst en Lankhorst (daar is het Knooppunt Lankhorst naar vernoemd) en de buurtschappen Hamingen, (De) Leijen, Halfweg, Slingenberg, Westerhuizingerveld en De Lichtmis (laatste drie slechts ten dele) de gemeente Staphorst.

Dorpskarakter

Samen met Rouveen vormt Staphorst een typisch voorbeeld van lintbebouwing aan de Oude Rijksweg/Gemeenteweg. Opvallend aan Staphorst en Rouveen zijn de (fel)groene luiken in combinatie met (fel) blauwe kozijnen, deuren met boven de voordeur vaak een zogenaamde levensboom en de klederdracht die vroeger van jong tot oud door mannen en vrouwen gedragen werd. Kinderen die permanent of alleen in de winter in klederdracht lopen, zijn al een zeldzaamheid. Ook volwassen mannen zie je er niet meer in lopen, op een paar bejaarde mannen na. Volwassen vrouwen die in klederdracht lopen zijn er nog wel redelijk veel. Sinds 1937 is in de Algemene Plaatselijke Verordening vastgelegd dat het verboden is "iemand op of aan de weg zonder diens toestemming te fotograferen". Vroeger (tot 1970) was het een traditie in Staphorst dat de kinderen een boerderij achter de boerderij van de ouders bouwden. Zo ontstond vaak een aantal boerderijen achter elkaar. Door ruimtegebrek wordt dit tegenwoordig nog maar weinig gedaan.

Tot in de jaren 40 van de 20e eeuw werd er gebruikgemaakt van het zogenaamde nachtvrij-luik. Hierdoor kon een jongen zich toegang verschaffen tot de woning en het bed van een meisje, om elkaar beter te leren kennen.

In 1971 was Staphorst wereldnieuws vanwege een uitbraak van polio (kinderverlamming). Diverse inwoners wilden om godsdienstige redenen niet dat hun kinderen tegen deze virusziekte werd ingeënt. Zij vonden inenten in strijd met de Voorzienigheid Gods. Hierdoor (en wellicht ook doordat de inwoners nalatig waren geweest met inenten) werden 39 personen (de meesten van hen waren kinderen) met deze ziekte besmet. Vijf van hen overleden, een aantal anderen raakten invalide. Heden ten dage ligt de situatie anders en zijn de meeste Staphorsters ingeënt. Omdat echter zo'n twintig procent nog altijd niet is ingeënt en vanwege het feit dat het gaat om een in één gemeente samenlevende groep, geldt deze plaats alsook vergelijkbare andere plaatsen in Nederland als - de enige Europese - risicogebieden voor de Wereldgezondheidsorganisatie.

In 2006 zijn enkele bewoners van Staphorst in conflict geweest met de postbezorging van de TPG/TNT. Deze wilde de post niet meer bezorgen aan boerderijen die gelegen waren achter andere boerderijen omdat er verschil van mening bestaat of de stegen tot de openbare weg behoren of niet. Wanneer deze wel tot de openbare weg behoren, móet de post bezorgd worden, maar ook: dan moet de gemeente Staphorst voor het onderhoud zorgen en in het andere geval de aanwonenden zelf.

Kerkelijkheid

De gemeenschap van Staphorst staat bekend als één van de meest kerkelijke binnen Nederland en is gesloten van karakter. De zondagsrust wordt sterk in acht genomen en de kerkdiensten in de protestantse kerken worden druk bezocht. Staphorst heeft de grootste hersteld hervormde gemeente van Nederland. De dorpskerk van Staphorst, die door deze gemeente in gebruik is, heeft 2300 zitplaatsen en zit twee keer per zondag vol. Op speciale dagen zoals biddag en dankdag zijn in Staphorst de meeste winkels en bedrijven gesloten. Het lijkt dan een normale zondag; de meeste kerkdiensten worden dan echter 's morgens en 's avonds gehouden. In het verleden was er in Staphorst wel eens een volksgericht, waarbij bijvoorbeeld een paar dat overspel had gepleegd, in het openbaar werd gestraft. Dit is echter sinds 1961 niet meer voorgekomen. Een recent voorbeeld van de maatschappelijke doorwerking van de grote rechtzinnige kerkelijkheid betrof een archeologisch rapport dat in verband met een verplicht op te stellen archeologische waardenkaart van de gemeente begin 2010 werd uitgebracht en beroering veroorzaakte doordat het rapport repte van 'zandruggen van miljoenen jaren geleden', hetgeen op bezwaren stuitte bij gemeentelijke politici van orthodox-christelijke huize. De plaatselijke ChristenUnie en SGP vroegen het rapport aan te passen door er ook in te vermelden dat een aanzienlijk deel van de bevolking meent dat op grond van de Bijbel de aarde van veel jongere datum is, hetgeen zo gebeurde.

Op 30 oktober 2007 won een aantal inwoners van Staphorst als 'de Staphorsters' De Nationale Bijbeltest 2007. De deelnemer met de hoogste individuele score (9,5) kwam ook uit deze groep.

Monumenten

Molen De Leijen

Staphorster boerderij in authentieke kleuren

Gemeentehuis Staphorst

Pastorie, Gemeenteweg 53

Een deel van Staphorst is een beschermd dorpsgezicht. Verder zijn er in de plaats Staphorst bijna 190 rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

• Lijst van rijksmonumenten in Staphorst (gemeente)
• Lijst van rijksmonumenten in Staphorst (plaats)
• Lijst van oorlogsmonumenten in Staphorst

Aan de Gemeenteweg dichtbij Halfweg staat de molen De Leijen, eveneens een rijksmonument.

Toerisme

Een langzamerhand groter wordende bron van inkomsten is het toerisme, vooral in de zomermaanden. Daarvoor worden er -sinds jaren- in de maanden juli en augustus, op drie achtereenvolgende woensdagen, de Staphorstdagen gehouden. Tijdens deze dagen zijn er onder meer demonstraties van oude ambachten; in en om de Museumboerderij er zijn klederdrachtshows.

De Stien Eelsingh Stichting heeft op 12 maart 2009, in het bijzijn van de dochter van Stien Eelsingh, Margreet Frankot, de aquarel "Kindervreugde" aan de gemeente Staphorst overhandigd en daarbij de wens geuit dat er ooit een Stien Eelsinghmuseum in Staphorst gerealiseerd kan worden. Deze aquarel was in 2008 uit een nalatenschap in Zuid-Nederland tevoorschijn gekomen.

In het oostelijk deel van het Staphorster grondgebied ligt de Boswachterij Staphorst (Staatsbosbeheer) met de recreatievijver de Zwarte Dennen.

Gemeentehuis

Het huidige gemeentehuis dateert uit de jaren 1981-1982 en is door twee plaatselijke aannemers gezamenlijk gebouwd. Op 9 juni 1982 werd het door Prins Claus officieel geopend. In 2003 werd het nodig het gemeentehuis te verbouwen en uit te breiden. Deze verbouwing begon in de herfst van 2003 en werd in het voorjaar van 2004 voltooid. Er is een etage bovenop gekomen, maar toch werd het dorpse karakter zo veel mogelijk behouden. Er werd goed gekeken naar de huizen in de omgeving om het gebouw volgens de normen van de welstandscommissie te laten passen in de omgeving. In het gemeentehuis zijn de deuren naar de trouwzaal gemaakt van diverse panelen, uitgevoerd in houtsnijwerk.

Economie

Er zijn diverse winkels in Staphorst.

Staphorst heeft twee bedrijventerreinen, De Baarge en De Esch, samen ongeveer 100 hectare groot. De Baarge ligt parallel aan de spoorlijn Zwolle-Meppel en De Esch aan de A28.

Politiek

Naar Staphorst is de zogeheten Staphorster variant genoemd, een coalitiemogelijkheid in de Tweede Kamer, waarbij het CDA, de VVD en de kleine christelijke partijen (ChristenUnie en SGP) samen een regering vormen. De gemeente heeft ingespeeld op deze naamsbekendheid met haar reclameleus Staphorst, een prima variant.

Gemeenteraad

Uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van 2010 met de verschillen ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen van 2006:

Gemeenteraadsverkiezingen 2010
Partij	Aantal stemmen	Verschil	Stemmen in %	Verschil	Zetels	Verschil
SGP	2.706	-193	30,1	-1,3	5	-1
ChristenUnie	2.178	-158	24,2	-1,1	4	0
CDA	1.720	+142	19,1	+2,0	3	0
Gemeentebelangen / (VVD)*	1.487	+221	16,5	+2,8	3	+1
PvdA	907	-241	10,1	-2,4	2	0
Totaal	8.998	-229	100,0	0,0	17	0
Opkomst			80,1	-4,7

^*Vanaf 2010 zonder de VVD

Er zijn twee vrouwen in de gemeenteraad verkozen (voor CDA en PvdA), voor het eerst sinds 1994.

Uitslagenoverzicht van de gemeenteraadsverkiezingen in Staphorst sinds 1994:

Historisch overzicht gemeenteraadsverkiezingen
Partij	Stemmen in procenten					Zetels in de raad
	1994	1998	2002	2006	2010	1994	1998	2002	2006	2010
SGP	30,9	29,4	31,6	31,4	30,1	5	5	6	6	5
ChristenUnie*	(20,7)	(23,6)	24,3	25,3	24,2	(3)	(4)	4	4	4
CDA	16,9	16,8	18,6	17,1	19,1	2	3	3	3	3
Gemeentebelangen / (VVD)**	13,3	15,0	13,7	13,7	16,5	2	3	2	2	3
PvdA	11,7	12,5	11,8	12,5	10,1	2	2	2	2	2
RPF*	11,8	14,9	-	-	-	2	3	-	-	-
GPV*	8,9	8,7	-	-	-	1	1	-	-	-
Boerenpartij	6,5	2,7	-	-	-	1	0	-	-	-
Opkomst/Totaal	83,4	83,2	82,6	84,8	80,1	15	17	17	17	17

^*2002: RPF & GPV → ChristenUnie
^**Vanaf 2010 zonder de VVD

Gemeenteraad 2010-2014

Voorzitter: J. D. Alssema (ChristenUnie)

SGP

• Fractievoorzitter: K. Slager
  • Raadslid L. Mulder
  • Raadslid A. den Ouden
  • Raadslid Ir. L. Talen
  • Raadslid J. Visscher

ChristenUnie

• Fractievoorzitter: H. Koobs
  • Raadslid H. Vedder
  • Raadslid P. la Roi
  • Raadslid H. Hutten

CDA

• Fractievoorzitter: J. Spiker
  • Raadslid N. Gosker
  • Raadslid H. Brinkman

PvdA

• Fractievoorzitter: J. Hoekstra
  • Raadslid L. Lubberink

Gemeentebelangen

• Fractievoorzitter: A. Hekman
  • Raadslid R.A. Dekker
  • Raadslid A. Stegeman

College van burgemeester en wethouders

Voor de periode 2006-2010 is er - net zoals in de periode 2002-2006 - een college van burgemeester en wethouders op basis van een confessionele coalitie (13 van de 17 zetels) van SGP, ChristenUnie en CDA. De burgemeester is afkomstig uit de ChristenUnie, de drie wethouders zijn afkomstig uit de drie coalitiepartijen.

College B&W 2010-2014

Burgemeester: Joop Alssema (ChristenUnie)

Wethouder: Mr. S. De Jong (SGP)

Wethouder: K. Brand (CDA)

Wethouder: Ing. J. Talen (Gemeentebelangen)

Gemeentesecretaris: Mr. J. Smit

Tweede Kamerverkiezingen

In Staphorst werd als volgt gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen:

Tweede Kamerverkiezingen in procenten
Partij	1977	1981	1982	1986	1989	1994	1998	2002	2003	2006	2010
SGP	32,1	32,9	32,9	31,7	32,7	31,0	30,1	29,4	28,7	28,3	29,3
CDA	21,4	23,4	21,9	26,8	27,6	19,2	19,1	27,6	32,8	30,4	20,4
ChristenUnie**	(14,6)	(15,1)	(16,1)	(16,0)	(16,2)	(19,3)	(19,9)	17,2	13,7	18,1	17,2
VVD	11,1	12,2	14,1	11,4	8,6	11,1	12,4	8,2	8,6	7,0	10,8
Partij voor de Vrijheid (PVV)	-	-	-	-	-	-	-	-	-	2,5	9,2
PvdA	11,9	9,7	10,1	10,9	11,0	9,4	11,6	5,9	9,5	7,2	6,0
SP	0,0	0,1	0,1	0,0	0,0	0,1	0,7	1,1	1,3	4,1	2,9
D66	1,6	4,3	2,3	1,9	2,6	5,4	2,6	1,6	1,0	0,3	1,8
GroenLinks*	(0,8)	(1,4)	(1,4)	(0,8)	0,8	0,4	1,5	1,3	1,2	1,0	1,6
Partij voor de Dieren	-	-	-	-	-	-	-	-	-	0,5	0,3
Fortuyn (LPF)	-	-	-	-	-	-	-	6,4	2,8	0,1	-
RPF**	5,1	6,6	7,7	7,4	7,3	10,4	11,2	-	-	-	-
GPV**	9,5	8,5	8,4	8,6	8,9	8,9	8,8	-	-	-	-
Overigen	7,3***	2,4	2,5	1,2	0,4	4,1	2,1	1,4	0,4	0,6	0,5
Opkomst	95,0	94,9	93,0	94,1	91,0	88,4	87,0	91,0	91,7	91,5	87,1

^*1989: CPN, EVP, PPR & PSP → GroenLinks
^**2002: GPV & RPF → ChristenUnie
^***Overige 1977: Boerenpartij 6,1

Verkeer, vervoer

De huidige rijksweg 28, (een autosnelweg), loopt langs Staphorst (afrit 23). Per bus is Staphorst te bereiken met buslijn 40 (Zwolle-Steenwijk) van Syntus. 's Zondags rijdt deze buslijn niet. Ook gaat er een spoorlijn door het dorp, maar het Staphorster station is in 1935 opgeheven.

Plaatselijke specialiteiten

• Staphorster stip: brij van volle melk, boekweit en dobbelsteentjes spek met spekvet.
• Proemenkreuze: mengsel van pruimen, rozijnen, stroop, aardappelmeel en boter, als bij- of nagerecht.
• Staphorster rolletjes: gebakjes in de vorm van besuikerde rolletjes, aan de uiteinden gedoopt in chocolade en gevuld met een soort pudding.
• Staphorster pannenkoeken: over de pannenkoeken worden gebakken uien, spiegeleieren en uitgebakken spek met spekvet gedaan.

Bekende inwoners

Hendrik Sterken Rzn (midden) speelt trekharmonica

Geboren

• Cornelis Philippus Ebbinge Wubben (1887), burgemeester
• Roelof Bisschop (1956), geschiedkundige en Tweede Kamerlid
• Staphorster Boertje (1840-1922), kruidendokter en kwakzalver (Peter Stegeman)
• Hendrik Sterken Rzn (1915-2010), schrijver, dichter en muzikant
• Karlo Timmerman (1986), marathonschaatser en inline-skater
• Gerwin Smit (1987), marathonschaatser en inline-skater
• Aalt Toersen (1945), motorcoureur
• Joan Veijer (1976), motorsportcoureur
• Tjerk Vermaning (1929-1987), amateurarcheoloog
• Klaas Weide (1931-2005), voetbalbestuurder (FC Groningen) en politicus (o.a. burgemeester van Marum en Haren, VVD)

Woonachtig

• Stien Eelsingh (1903-1964), kunstschilderes
• Roelof Frankot (1911-1984), kunstschilder en fotograaf
• Jan Gunnink (1894-1954), verzetsstrijder en veehouder
• Frederika Wilhelmina Jolink (1893-1918), onderwijzeres
• Tjitze de Jong (1941), predikant

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Steenwijkerland	Meppel (D)	De Wolden (D)
Zwartewaterland		Hardenberg
Zwolle	Dalfsen

Externe link

• Website van de gemeente

Mediabestanden

Zie de categorie Staphorst van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bronnen, noten en/of referenties

52°38'N, 6°12'O