Staphorst

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Staphorst
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Staphorst Wapen van de gemeente Staphorst
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Staphorst
Situering
Provincie Overijssel
Coördinaten 52° 38′ NB, 6° 12′ OL
Algemeen
Oppervlakte 135,69 km²
- land 134,22 km²
- water 1,47 km²
Inwoners (1 januari 2014) 16.365? (122 inw/km²)
Hoofdplaats Staphorst
Naam inwoners Staphorsters
Belangrijke verkeersaders A28, N377
Politiek
Burgemeester (lijst) Joop Alssema (ChristenUnie)
Zetels
Gemeenteraad
SGP
ChristenUnie
CDA
Gemeentebelangen
PvdA

17
5
4
3
3
2
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 11.400 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 275.000
WW-uitkeringen (2007) 8 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 7715, 7950-7955
Netnummer(s) 0522
CBS-code 0180
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11362
Website www.staphorst.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Staphorst
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Staphorst, dec. 2013
Staphorster boerderij in authentieke kleuren

Staphorst (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Nedersaksisch: Stappest, ook wel Stappers) is een gemeente en een dorp in de Nederlandse provincie Overijssel. De gemeente telt 16.365 inwoners (1 januari 2014, bron: CBS), waarvan er ongeveer 10.000 in het dorp zelf wonen. De oppervlakte van de gemeente bedraagt 136 km². Het dorp Staphorst is de op vier na grootste plaats van Noordwest-Overijssel (ook wel de Kop van Overijssel genoemd), na de plaatsen Kampen, Steenwijk, IJsselmuiden en Genemuiden.

Gemeentewapen[bewerken]

De beschrijving van het gemeentewapen luidt: "zijnde een schild van lazuur, beladen met drie samengevoegde torens van goud". Er gaan verschillende verhalen over de betekenis van de torens in het wapen. Zo wordt gesteld dat de torens verwijzen naar de drie kerkdorpen, Staphorst, IJhorst en Rouveen, terwijl anderen verwijzen naar de torens van het voormalige Mariënklooster aan het Zwarte Water, dat door de protestanten gedurende de Reformatie vernield werd.

Kernen[bewerken]

In de gemeente Staphorst liggen de volgende plaatsen:

Inwoners per woonkern
(cijfers op 1 januari 2012)
Plaatsnaam Inwoners
Staphorst (kern) 8.675
Rouveen (kern) 3.070
IJhorst 1.400
Punthorst 965
Lankhorst 355
Hamingen 40
Halfweg
(De) Leijen
De Lichtmis (gedeeltelijk)
Slingenberg (gedeeltelijk)
Westerhuizingerveld (gedeeltelijk)

De drie kerkdorpen Staphorst, Rouveen en IJhorst vormen samen met de gehuchten Punthorst en Lankhorst (daar is het Knooppunt Lankhorst naar vernoemd) en de buurtschappen Hamingen, (De) Leijen, Halfweg, Slingenberg, Westerhuizingerveld en De Lichtmis (laatste drie slechts ten dele) de gemeente Staphorst.

Dorpskarakter[bewerken]

Samen met Rouveen vormt Staphorst een typisch voorbeeld van lintbebouwing aan de Oude Rijksweg/Gemeenteweg. Opvallend aan Staphorst en Rouveen zijn de (fel)groene luiken in combinatie met (fel) blauwe kozijnen, deuren met boven de voordeur vaak een zogenaamde levensboom en de klederdracht die vroeger van jong tot oud door mannen en vrouwen gedragen werd. Kinderen die permanent of alleen in de winter in klederdracht lopen, zijn al een zeldzaamheid. Ook volwassen mannen zie je er niet meer in lopen, op een paar bejaarde mannen na. Volwassen vrouwen die in klederdracht lopen zijn er nog wel redelijk veel. Sinds 1937 is in de Algemene Plaatselijke Verordening vastgelegd dat het verboden is "iemand op of aan de weg zonder diens toestemming te fotograferen". Vroeger (tot 1970) was het een traditie in Staphorst dat de kinderen een boerderij achter de boerderij van de ouders bouwden. Zo ontstond vaak een aantal boerderijen achter elkaar. Door ruimtegebrek wordt dit tegenwoordig nog maar weinig gedaan.

Tot in de jaren 40 van de 20e eeuw werd er gebruikgemaakt van het zogenaamde nachtvrij-luik. Hierdoor kon een jongen zich toegang verschaffen tot de woning en het bed van een meisje, om elkaar beter te leren kennen.

In 1971 was Staphorst wereldnieuws vanwege een uitbraak van polio (kinderverlamming). Diverse inwoners wilden om godsdienstige redenen niet dat hun kinderen tegen dit virus werden ingeënt. Zij vonden inenten in strijd met de Goddelijke voorzienigheid. Hierdoor (en wellicht ook doordat de inwoners nalatig waren geweest met inenten) werden 39 personen (de meesten van hen waren kinderen) met deze ziekte besmet. Vijf van hen overleden, een aantal anderen raakten invalide. Heden ten dage ligt de situatie anders en zijn de meeste Staphorsters ingeënt. Omdat echter zo'n twintig procent nog altijd niet is ingeënt en vanwege het feit dat het gaat om een in één gemeente samenlevende groep, geldt deze plaats alsook vergelijkbare andere plaatsen in Nederland als - de enige Europese - risicogebieden voor de Wereldgezondheidsorganisatie.[1]

In 2006 zijn enkele bewoners van Staphorst in conflict geweest met de postbezorging van de TPG/TNT. Deze wilde de post niet meer bezorgen aan boerderijen die gelegen waren achter andere boerderijen omdat er verschil van mening bestaat of de stegen tot de openbare weg behoren of niet. Wanneer deze wel tot de openbare weg behoren, moet de post bezorgd worden, maar ook: dan moet de gemeente Staphorst voor het onderhoud zorgen en in het andere geval de aanwonenden zelf.

Kerkelijkheid[bewerken]

De gemeenschap van Staphorst staat bekend als één van de meest kerkelijke binnen Nederland en is gesloten van karakter. De zondagsrust wordt sterk in acht genomen en de kerkdiensten in de protestantse kerken worden druk bezocht. Staphorst heeft de grootste hersteld hervormde gemeente van Nederland. De dorpskerk van Staphorst, die door deze gemeente in gebruik is, heeft 2300 zitplaatsen en zit twee keer per zondag vol.

Op speciale dagen zoals biddag en dankdag zijn in Staphorst de meeste winkels en bedrijven gesloten. Het lijkt dan een normale zondag; de meeste kerkdiensten worden dan echter 's morgens en 's avonds gehouden. In het verleden was er in Staphorst wel eens een volksgericht, waarbij bijvoorbeeld een paar dat overspel had gepleegd, in het openbaar werd gestraft. Dit is echter sinds 1961 niet meer voorgekomen.[2] Een recent voorbeeld van de maatschappelijke doorwerking van de grote rechtzinnige kerkelijkheid betrof een archeologisch rapport dat in verband met een verplicht op te stellen archeologische waardenkaart van de gemeente begin 2010 werd uitgebracht en beroering veroorzaakte doordat het rapport repte van 'zandruggen van miljoenen jaren geleden', hetgeen op bezwaren stuitte bij gemeentelijke politici van orthodox-christelijke huize. De plaatselijke ChristenUnie en SGP vroegen het rapport aan te passen door er ook in te vermelden dat een aanzienlijk deel van de bevolking meent dat op grond van de Bijbel de aarde van veel jongere datum is, hetgeen zo gebeurde.[3]

Op 30 oktober 2007 won een aantal inwoners van Staphorst als 'de Staphorsters' De Nationale Bijbeltest 2007. De deelnemer met de hoogste individuele score (9,5) kwam ook uit deze groep.[4]

Er is geen katholieke kerk in Staphorst. Ook wordt het van oorsprong katholieke feest van Sinterklaas niet publiekelijk gevierd. Dit kwam in 2012 in het nieuws omdat de gemeente geen intocht van de Sint in de gemeente wilde bekostigen vanwege bezuinigingen[5]. Vóór 1994 is er zelfs nooit een publiekelijke Sinterklaasviering gehouden.

Monumenten[bewerken]

Molen De Leijen
Staphorster boerderij in authentieke kleuren
Gemeentehuis Staphorst
Pastorie, Gemeenteweg 53

Een deel van Staphorst is een beschermd dorpsgezicht. Verder zijn er in de plaats Staphorst bijna 190 rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

Aan de Gemeenteweg dichtbij Halfweg staat de molen De Leijen, eveneens een rijksmonument.

Toerisme[bewerken]

Een langzamerhand groter wordende bron van inkomsten is het toerisme, vooral in de zomermaanden. Daarvoor worden er -sinds jaren- in de maanden juli en augustus, op drie achtereenvolgende woensdagen, de Staphorstdagen gehouden. Tijdens deze dagen zijn er onder meer demonstraties van oude ambachten; in en om de Museumboerderij er zijn klederdrachtshows.

De Stien Eelsingh Stichting heeft op 12 maart 2009, in het bijzijn van de dochter van Stien Eelsingh, Margreet Frankot, de aquarel "Kindervreugde" aan de gemeente Staphorst overhandigd en daarbij de wens geuit dat er ooit een Stien Eelsinghmuseum in Staphorst gerealiseerd kan worden. Deze aquarel was in 2008 uit een nalatenschap in Zuid-Nederland tevoorschijn gekomen.

In het oostelijk deel van het Staphorster grondgebied ligt de Boswachterij Staphorst (Staatsbosbeheer) met de recreatievijver de Zwarte Dennen.

Gemeentehuis[bewerken]

Het huidige gemeentehuis dateert uit de jaren 1981-1982 en is door twee plaatselijke aannemers gezamenlijk gebouwd. Op 9 juni 1982 werd het door Prins Claus officieel geopend. In 2003 werd het nodig het gemeentehuis te verbouwen en uit te breiden. Deze verbouwing begon in de herfst van 2003 en werd in het voorjaar van 2004 voltooid. Er is een etage bovenop gekomen, maar toch werd het dorpse karakter zo veel mogelijk behouden. Er werd goed gekeken naar de huizen in de omgeving om het gebouw volgens de normen van de welstandscommissie te laten passen in de omgeving. In het gemeentehuis zijn de deuren naar de trouwzaal gemaakt van diverse panelen, uitgevoerd in houtsnijwerk.

Verkeer en vervoer[bewerken]

De autosnelweg A28 loopt langs Staphorst (afrit 23). Per bus is Staphorst te bereiken met lijn 40 (Zwolle-Steenwijk) van Syntus. Op zondag rijdt deze buslijn niet. Ook gaat er een spoorlijn door het dorp, maar het Staphorster station is in 1935 opgeheven. In de ontwerp-structuurvisie van maart 2013 geeft de gemeente aan dat er op de historische stationslocatie weer een nieuw station komt.[6]

Economie[bewerken]

Er zijn diverse winkels in Staphorst. Daarnaast heeft het dorp twee bedrijventerreinen, De Baarge en De Esch, samen ongeveer 100 hectare groot. De Baarge ligt parallel aan de spoorlijn Zwolle-Meppel en De Esch aan de A28. Even buiten de bebouwde kom van Staphorst staan drie windmolens in windpark Spoorwind.

Politiek[bewerken]

Naar Staphorst is de zogeheten Staphorster variant genoemd, een coalitiemogelijkheid in de Tweede Kamer, waarbij het CDA, de VVD en de kleine christelijke partijen (ChristenUnie en SGP) samen een regering vormen. De gemeente heeft ingespeeld op deze naamsbekendheid met haar reclameleus Staphorst, een prima variant.

Gemeenteraad[bewerken]

Samenstelling gemeenteraad[bewerken]

Samenstelling van de gemeenteraad van Staphorst vanaf 1982:

Gemeenteraadszetels
Partij 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014
SGP 5 5 5 5 5 6 6 5 5
CDA 3 3 3 2 3 3 3 3 4
PvdA 2 2 2 2 2 2 2 2 2
Gemeentebelangen-VVD - 2 2 2 3 2 2 - -
ChristenUnie - - - - - 4 4 4 4
RPF 1 2 1 2 3 - - - -
Gemeentebelangen - - - - - - - 3 2
GPV 1 1 1 1 1 - - - -
Boerenpartij 1 - 1 1 - - - - -
VVD 2 - - - - - - - -
Totaal 15 15 15 15 17 17 17 17 17

College B&W[bewerken]

Burgemeester: J.D. Alssema (ChristenUnie)

Wethouder: mr. dr. S. de Jong (SGP)

Wethouder: K. Brand (CDA)

Wethouder: Ing. J. Talen (Gemeentebelangen)

Gemeentesecretaris: P.F.G. Rossen MPM

Tweede Kamerverkiezingen[bewerken]

In Staphorst werd als volgt gestemd bij de Tweede Kamerverkiezingen:

Tweede Kamerverkiezingen in procenten
Partij 1977 1981 1982 1986 1989 1994 1998 2002 2003 2006 2010 2012
SGP 32,1 32,9 32,9 31,7 32,7 31,0 30,1 29,4 28,7 28,3 29,3 32,6
CDA 21,4 23,4 21,9 26,8 27,6 19,2 19,1 27,6 32,8 30,4 20,4 11,6
ChristenUnie** (14,6) (15,1) (16,1) (16,0) (16,2) (19,3) (19,9) 17,2 13,7 18,1 17,2 16,6
VVD 11,1 12,2 14,1 11,4 8,6 11,1 12,4 8,2 8,6 7,0 10,8 18,4
Partij voor de Vrijheid (PVV) - - - - - - - - - 2,5 9,2 6,2
PvdA 11,9 9,7 10,1 10,9 11,0 9,4 11,6 5,9 9,5 7,2 6,0 7,9
SP 0,0 0,1 0,1 0,0 0,0 0,1 0,7 1,1 1,3 4,1 2,9 2,6
D66 1,6 4,3 2,3 1,9 2,6 5,4 2,6 1,6 1,0 0,3 1,8 1,9
GroenLinks* (0,8) (1,4) (1,4) (0,8) 0,8 0,4 1,5 1,3 1,2 1,0 1,6 0,5
Partij voor de Dieren - - - - - - - - - 0,5 0,3 0,6
50Plus - - - - - - - - - - - 0,7
Fortuyn (LPF) - - - - - - - 6,4 2,8 0,1 - -
RPF** 5,1 6,6 7,7 7,4 7,3 10,4 11,2 - - - - -
GPV** 9,5 8,5 8,4 8,6 8,9 8,9 8,8 - - - - -
Overigen 7,3*** 2,4 2,5 1,2 0,4 4,1 2,1 1,4 0,4 0,6 0,5 0,4
Opkomst 95,0 94,9 93,0 94,1 91,0 88,4 87,0 91,0 91,7 91,5 87,1 86,6
* 1989: CPN, EVP, PPR & PSP → GroenLinks
** 2002: GPV & RPF → ChristenUnie
*** Overige 1977: Boerenpartij 6,1

Plaatselijke specialiteiten[bewerken]

  • Staphorster stip: brij van volle melk, boekweit en dobbelsteentjes spek met spekvet.
  • Proemenkreuze: mengsel van pruimen, rozijnen, stroop, aardappelmeel en boter, als bij- of nagerecht.
  • Staphorster rolletjes: gebakjes in de vorm van besuikerde rolletjes, aan de uiteinden gedoopt in chocolade en gevuld met een soort pudding.
  • Staphorster pannenkoeken: over de pannenkoeken worden gebakken uien, spiegeleieren en uitgebakken spek met spekvet gedaan.

Bekende inwoners[bewerken]

Hendrik Sterken Rzn (midden) speelt trekharmonica

Geboren[bewerken]

Woonachtig[bewerken]

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Steenwijkerland   Meppel (Dr.)   De Wolden (Dr.) 
 Zwartewaterland  Brosen windrose nl.svg  Hardenberg 
 Zwolle   Dalfsen    

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties